Ιδρύθηκε πριν το 956 και πιθανώς πρόκειται για την παλαιότερη από τις σωζόμενες αγιορειτικές μονές. Λόγω του ασταθούς εδάφους στο οποίο οικοδομήθηκε, τα κτήριά της έπαθαν, και εξακολουθούν να παθαίνουν, σοβαρές ζημιές. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Καθολικού της (τιμάται στην μνήμη των Αγίων Τεσσαράκοντα) το οποίο πρέπει να κτίσθηκε κατά το 10ο αι. και ανοικοδομήθηκε εκ βάθρων στα τέλη του 13ου αι., το 1445(;), στα μέσα του 16ου αι. και, το 1763, από τον Καισάριο Δαπόντε. Τοιχογραφήθηκε το 1783. Τα σημαντικώτερα από τα κειμήλια της Μονής είναι το μεγάλο τεμάχιο του Τιμίου Ξύλου και το Παναγιάριο το λεγόμενο «δίσκος της Πουλχερίας». Στην Ξηροποτάμου υπάγονται και οι εγκαταστάσεις του λιμανιού της Δάφνης.