Ιδρύθηκε περί τα τέλη του 10ου αι. Το 1198 παραχωρήθηκε με χρυσόβουλλο του Αλεξίου Γ’ στο σέρβο ηγεμόνα Στέφανο Νεμάνια και το γιο του, οι οποίοι μόναζαν τότε στο Βατοπαίδι με τα ονόματα Συμεών και Σάββας. Έκτοτε αποτελεί ένα από τα βασικώτερα πνευματικά κέντρα του σερβικού έθνους. Το σημερινό Καθολικό, τιμώμενο στα Εισόδια της Θεοτόκου, κτίσθηκε το 1293, τοιχογραφήθηκε κατά τα έτη 1319―1320 και περιλαμβάνει τον τάφο του κτήτορα αγίου Συμεών. Η Τράπεζα, κτίσμα και αυτό του 1293, είναι τοιχογραφημένη από το Γεώργιο Μητροφάνοβιτς (1623), σώζονται όμως και τμήματα της τοιχογραφήσεως του 14ου αι. Από τα πάμπολλα κειμήλια της Μονής θα πρέπει να επισημανθούν οι εικόνες της Παναγίας Τριχερούσας, η Παπαδική, του Ακαθίστου και η ψηφιδωτή της Οδηγήτριας. Στο Χιλανδάρι υπάγονται τα ιστορικά κελλιά «Τυπικαριό» και «Μολυβδοκκλησιά», που βρίσκονται στην περιοχή των Καρυών.