Ο Χριστιανισμός στον νεο-ελληνικό χώρο

11 Οκτωβρίου 2017

(Προηγούμενη Δημοσίευση: http://www.pemptousia.gr/?p=172031)

Η πολυδιάστατη σχέση της Ορθόδοξης Εκκλησίας με τους Έλληνες, τον ελληνικό χώρο και γενικότερα τον Ελληνισμό είναι μόνιμο θέμα διαλόγου αλλά και αντεγκλήσεων. Πλήθος μελετών, αναφορών, συγγραμμάτων έχουν παρουσιάσει, διερευνήσει, συγκρίνει και αντιπαραθέσει (με τις εκκοσμικευμένες χώρες της δυτικής Ευρώπης) αυτή την αλληλεξαρτημένη σχέση.

Προσεκτικά και με σταθερά βήματα οι μελετητές της ιδιάζουσας αυτής σχέσης προσέγγισαν και ανέλυσαν τα επίπεδά της. Σήμερα βιώνουμε αλλά και αναγνωρίζουμε (αν και όχι τόσο ευρέως και άνετα) τη νεοελληνική προσέγγιση της χριστιανικής πίστης, τη νεοελληνική θρησκευτικότητα με σαφή και έντονα στοιχεία εθνικισμού, τον «Χριστιανικό Ελληνισμό».[1] Η πλειονότητα των σύγχρονων Ελλήνων (όχι μόνο των λαϊκών) αρκείται στην  απλή επιβεβαίωση της ελληνικής καταγωγής των ανθρώπων που μελέτησαν, συνέγραψαν, κατήχησαν και φώτισαν με το Λόγο του Θεού τους άλλους, αδιαφορώντας για τα υπόλοιπα δόγματα και τις άλλες θρησκείες.[2] Οι νεοέλληνες, στην πλειονότητά τους, είναι προσκολλημένοι στην τελετουργία (γάμος, βάπτιση, κηδεία), αναφέρονται στον προσωπικό τους Άγιο ή Αγία πολλές φορές εντός του εικοσιτετράωρου, και «ντύνουν» με θρησκευτικότητα οποιαδήποτε σχεδόν εκδήλωση του ιδιωτικού τους βίου. Συνήθως οι ορθόδοξοι νεοέλληνες διαβαίνοντας ή οδηγώντας έξω από ιερό ναό σταυροκοπιούνται και είναι ικανοποιημένοι διότι το θρησκευτικό καθήκον τους έχει επιτελεσθεί.

Μέχρι πρότινος ο μανδύας αυτής της νεοελληνικής θρησκευτικότητας «έντυνε»  τις περισσότερες εκδηλώσεις και του δημόσιου βίου του Κράτους π.χ. εθνικές επετείους. Ο ευρωπαϊκός υποχρεωτικός νόμος περί προστασίας ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων περιόρισε κατά πολύ αυτή την θρησκευτική επένδυση. Η προσπάθεια εφαρμογής του νόμου αυτού από την κυβέρνηση,  προκάλεσε αγανάκτηση, πολυπληθείς συγκεντρώσεις, αντιπαραθέσεις με την κοσμική εξουσία και πλήθος άλλων εκδηλώσεων και δράσεων με πρωτοστατούντα τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χριστόδουλο (1939-2008).[3]

Από το 2015 έως και σήμερα, οι Έλληνες βιώνουν πρωτόγνωρες καταστάσεις με την ανεξέλεγκτη εισροή προσφύγων και μεταναστών στην Ελλάδα.[4] Σε χαλεπούς οικονομικούς καιρούς για την Ελλάδα και τους πολίτες της, οι Έλληνες, βοηθάνε με υλικά αγαθά και με περισσό ψυχικό σθένος τους ναυαγούς και τους πάσχοντες. Όμως την επόμενη μέρα αρκεί να θυμηθούν ότι μεγάλο μέρος αυτών των ανθρώπων είναι άλλης θρησκείας ή εθνικότητας. Τότε, αυτόματα στη σκέψη των περισσοτέρων Ελλήνων, οι ταλαίπωροι πρόσφυγες και μετανάστες μετατρέπονται σε εχθρούς, στόχος των οποίων είναι η κατάλυση της χώρας και του θρησκεύματος. Την επαύριον οι νεοέλληνες συνεχίζουν να δίνουν χέρι βοήθειας δηλαδή συνεχίζουν να παρέχουν χριστιανική αγάπη.[5] Υφίσταται λοιπόν μία σχιζοφρενική ψυχολογική κατάσταση σήμερα στην πλειονότητα των Ελλήνων. Αναρωτιόμαστε εάν οι νεοέλληνες θα παραμείνουν περιχαρακωμένοι, φοβισμένοι και κύμβαλα αλαλάζοντα[6]  στον ελληνικό Χριστιανισμό ή όλες οι δυσκολίες που έχουν προκύψει θα αποτελέσουν μία εκσυγχρονιστική ευκαιρία για την Ορθόδοξη Εκκλησία, τη θεολογία της και τους πιστούς;

[1]Η θεωρία του «Χριστιανικού Ελληνισμού» ανήκει στον π. Γ. Φλωρόφσκυ. Σαφώς ο όρος δεν περιγράφει ένα εθνικιστικό ή/και φυλετικό Ελληνισμό. Ο κ. Κ. Αγόρας μας εξηγεί τον όρο:«Στον  τρόπο διαπλοκής και σχέσης «κηρύγματος» και πολιτισμού εστιάζεται το ζήτημα του εκχριστιανισμού του φιλοσόφου (ελληνικού) «λόγου» (εκχριστιανισμός του ελληνισμού), αλλά και το πρόβλημα της αντιστροφής του σε εξελληνισμό του σαρκωμένου αγιοπνευματικά «Χριστού» (εξελληνισμός του χριστιανισμού). Κωνσταντίνος Αγόρας, «Φύση και Πρόσωπο, Ιστορία και Έσχατα στον Περγάμου Ιωάννη (Ζηζιούλα) και τον Χρήστο Γιανναρά: Ευχαριστιακή ερμηνευτική και πολιτισμική ερμηνευτική στη θεολογία» στο Παντελής Καλαϊτζίδης, Θανάσης Ν. Παπαθανασίου, Θεόφιλος Αμπατζίδης (επιμ.), Αναταράξεις στη μεταπολεμική θεολογία: Η «θεολογία του ‘60» (Αθήνα:  Ίνδικτος, 2009), σ. 228 και Παντελής Καλαϊτζίδης, Ορθοδοξία και Ελληνισμός στη σύγχρονη Ελλάδα: Περιπέτειες και διαδρομές μιας αμφιλεγόμενης σχέσης (Αθήνα: Ίνδικτος, 2012), σσ. 48-49.

[2]Καλαϊτζίδης, Ορθοδοξία και Ελληνισμός στη σύγχρονη Ελλάδα, σσ. 9-22.

[3]Ο νόμος αυτός υποδεικνύει τον σαφή περιορισμό της δημόσιας εκδήλωσης της θρησκευτικότητας των πολιτών ενός ευρωπαϊκού κράτους και κατ΄ επέκταση την αναγραφή του θρησκεύματος των πολιτών στα επίσημα κρατικά έγγραφα. Νόμος 2472/1997, «Προστασία του ατόμου από την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα», Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, Ελληνική Νομοθεσία για την Προστασία των Προσωπικών Δεδομένων στο http://www.dpa.gr/ portal/page? Pageid=33,123437 & dad =portal& schema =PORTAL, ημερομηνία πρόσβασης, 16 Μαρτίου 2016.

Νόμος 2472/1997, «Ευαίσθητα δεδομένα: Κάθε πληροφορία που αναφέρεται στη φυλετική ή εθνική προέλευση, τα πολιτικά φρονήματα, τις θρησκευτικές ή φιλοσοφικές πεποιθήσεις, τη συμμετοχή σε ενώσεις/σωματεία, τη συνδικαλιστική δράση, την υγεία, την κοινωνική πρόνοια, την ερωτική ζωή, τις ποινικές διώξεις και καταδίκες», Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, Γλωσσάρι, στο http://www. dpa.gr/ portal/page?_pageid=33,11216&_dad=portal&_schema=PORTAL, ημερομηνία πρόσβασης, 16 Μαρτίου 2016.

«Η μάχη για τις ταυτότητες», Η Καθημερινή στο http://www.kathimerini.gr/311604/article/ epikairothta/ politikh/h-maxh-gia-tis-taytothtes, ημερομηνία πρόσβασης, 17 Μαρτίου 2016.

[4]Jonathan Clayton, «Περισσότεροι από ένα εκατομμύριο πρόσφυγες ταξίδεψαν στην Ελλάδα από το 2015», United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) στο http://www. unhcr.org/news/latest/2016/3/56e 9821b6/million-refugees-travel-greece-since-2015.html, ημερομηνία πρόσβασης, 16 Μαρτίου 2016.

[5]«῾Ημεῖς ἀγαπῶμεν αὐτόν, ὅτι αὐτὸς πρῶτος ἠγάπησεν ἡμᾶς, ἐάν τις εἴπῃ ὅτι ἀγαπῶ τὸν Θεόν, καὶ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ μισῇ, ψεύστης ἐστίν· ὁ γὰρ μὴ ἀγαπῶν τὸν ἀδελφὸν ὃν ἐώρακε, τὸν Θεόν ὃν οὐχ ἑώρακε πῶς δύναται ἀγαπᾶν; καὶ ταύτην τὴν ἐντολὴν ἔχομεν ἀπ᾿ αὐτοῦ, ἵνα ὁ ἀγαπῶν τὸν Θεὸν ἀγαπᾷ καὶ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ». (Α΄ Ιωαν. 4:19-21).

[6]«Εαν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον» (Α΄Κορ. 13:1).