Λευτέρης Κρητικός
To Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού παρουσιάζει για πρώτη φορά στο Μέγαρό του, στην Αίθουσα Εκθέσεων Νικόλαος Γύζης, αντιπροσωπευτικά έργα συγχρόνων Τηνίων καλλιτεχνών, στην έκθεση με τίτλο «Κυκλάδες: Τόποι, Μορφές, Σύμβολα», που θα διαρκέσει μέχρι τις 31 Οκτωβρίου.
Χρήστος Σανταμούρης
Στην «Πεμπτουσία» μίλησε για την έκθεση ο
Αναπληρωτής Διευθυντής του Ιδρύματος Τηνιακού Πολιτισμού κ. Μάρκος Βιδάλης.
-κύριε Βιδάλη, θα θέλαμε να μας εξηγήσετε τον τίτλο της έκθεσης
Αγαπητή κυρία Χουζούρη, ο τίτλος «Κυκλάδες: Τόποι, Μορφές, Σύμβολα» επελέγη από τον επιμελητή της έκθεσης κ. Μεγακλή Ρογκάκο και τους πέντε καλλιτέχνες που συμμετέχουν σε αυτή, δηλαδή τον ζωγράφο Μάνθο Γαΐτη, τον υφάντη Λευτέρη Κρητικό, τον γλύπτη Μπάμπη Κρητικό, τον χαράκτη Χρήστο Σανταμούρη και τον γλύπτη Πραξιτέλη Τζανουλίνο, διότι μέσα από τα έργα που εκθέτουν προβάλλεται ο ιδιαίτερος πολιτισμός των ΚΥΚΛΑΔΩΝ, σε μια σχέση συνέχειας και ανανέωσης. Οι 5 καλλιτέχνες καλύπτουν παραδοσιακές Κυκλαδικές τέχνες, τη γλυπτική, τη ζωγραφική και την υφαντική. Ως βλαστάρια του διαχρονικού Κυκλαδικού πνεύματος, αναφέρονται άμεσα ή έμμεσα στους τόπους, τις μορφές και τα σύμβολα των Κυκλάδων.
Παρουσιάζονται λοιπόν οι Κυκλάδες ως Τόποι, ως Μορφές και ως Σύμβολα. Όπως εξηγεί ο επιμελητής της έκθεσης και συγγραφέας του καλαίσθητου καταλόγου που τη συνοδεύει, ο όρος ΤΟΠΟΙ αναφέρεται στις Κυκλάδες ως ένα μαγευτικό νησιωτικό σύμπλεγμα του Αιγαίου πελάγους που οφείλει το ιδιότυπο σχήμα και τη σύσταση του εδάφους των νησιών του σε σεισμούς κι εκρήξεις ηφαιστείων. Χαρακτηριστικό του Κυκλαδικού τοπίου είναι η σύνθεση λιτού φυσικού πλούτου και ταπεινών ανθρώπινων κτισμάτων.
Οι Κυκλάδες θεωρούνται ως λίκνο της Ελληνικής τέχνης. Στον τόπο αυτόν οι παραδοσιακές χειροτεχνίες –γλυπτική, κεραμική και υφαντική– υπήρξαν πάντοτε ζωντανές. Οι Κυκλαδικές τέχνες υπόκεινται σε κάποια τάξη κανόνων και αναλογιών, ενώ χαρακτηρίζονται από απλότητα και ηρεμία. Ήταν αυτά τα στοιχεία που οικειοποιήθηκαν μοντέρνοι καλλιτέχνες κι ενέπνευσαν τους προκειμένους εντοπίους δημιουργούς.
Οι ΜΟΡΦΕΣ καλλιτεχνικής έκφρασης, ο δεύτερος όρος του τίτλου, που συνδέονται άρρηκτα με τον Κυκλαδικό πολιτισμό είναι τα ειδώλια, που φιλοτέχνησαν σε μάρμαρο ανώνυμοι τεχνίτες κατά την Πρωτοκυκλαδική περίοδο (3200-2000 π.Χ.). Η σημαντικότερη συμβολή αυτών των ειδωλίων στην ιστορία της τέχνης έγκειται στην αφαιρετική τάση των δημιουργών τους, που -όπως οι σύγχρονοι καλλιτέχνες- έχουν ως σκοπό να εκφράσουν την ουσία της ανθρώπινης κατάστασης.
Άλλη μορφή Κυκλαδικής έμπνευσης αποτελεί η απόλυτα εναρμονισμένη στο περιβάλλον παραδοσιακή αρχιτεκτονική, που έγινε πρότυπο αναφοράς για το μοντέρνο αρχιτεκτονικό κίνημα.
Τέλος, ο Κυκλαδικός πολιτισμός ανέπτυξε το δικό του λεξιλόγιο ΣΥΜΒΟΛΩΝ. Το κατάλευκο χρώμα του άλατος και του ασβέστη συμβολίζει την αγνότητα της φύσης και την αθωότητα της ψυχής. Οι κυανές αποχρώσεις της θάλασσας και τ’ ουρανού είναι εμβληματικές ενός ελεύθερου πνεύματος και μιας βαθιάς αιωνιότητας.
Κατεξοχήν σύμβολο των Κυκλάδων είναι ο Ιωνικός ρυθμός, που εισήγαγαν στις νήσους του Αιγαίου οι Ίωνες μετά το 1100 π.Χ. Κυριότερη έκφανση αυτού του ρυθμού στις Κυκλάδες είναι η σπείρα, που σχετίζεται με την έννοια της πηγής του κόσμου και της ατέρμονης καμπυλότητας. Ειδικά στις Κυκλάδες η σπείρα έλαβε τη μορφή του κύματος, που συμβολίζει την ουσία της συνεχούς κίνησης και της αιωνίας επανάληψης.
Ένα άλλο συχνά επαναλαμβανόμενο σύμβολο των Κυκλάδων είναι ο σταυρός, που απαντάται κυρίως ως διακοσμητικό στοιχείο από την Πρωτοκυκλαδική περίοδο και ως το θρησκευτικό σύμβολο στην Χριστιανική περίοδο.
Μπάμπης Κρητικός
-Ποιος είναι ο στόχος της έκθεσης;
Το Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού, έχοντας τα προηγούμενα χρόνια παρουσιάσει σε εκθέσεις στο μέγαρό του, Τήνιους καλλιτέχνες σε αναδρομικές εκθέσεις, παλαιότερους, όπως τους ζωγράφους Ν. Γύζη και Νικηφόρο Λύτρα, και νεότερους όπως το χαράκτη Μπάμπη Ρετζεπόπουλο και το γλύπτη Λάζαρο Λαμέρα, την Τέχνη στην Ελλάδα του 19ου και του 20ου αιώνα (ζωγραφική, φωτογραφία, ξυλογλυπτική κ.ά.) και στους Τηνιακής καταγωγής εκπροσώπους των διαφόρων τάσεων, με την τρέχουσα έκθεση δίνει την ευκαιρία σε καταξιωμένους εν ζωή ευρισκομένους Τηνίους καλλιτέχνες, οι οποίοι έχουν ήδη παρουσιάσει σοβαρό έργο τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, να αναδείξουν και να προβάλουν το έργο τους σε ένα ευρύτερο κοινό.
Μάνθος Γαΐτης
-Σ’ αυτή την έκθεση φιλοξενούνται λοιπόν Τήνιοι καλλιτέχνες με έργο στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Πιστεύετε ότι το έργο των Τήνιων καλλιτεχνών έχει τύχει της αναγνώρισης που του αξίζει, και πώς σκοπεύει το Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού να συμβάλει σ’ αυτό;
Η Τήνος αποτελεί ακόμη και σήμερα σημείο αναφοράς για την Τέχνη στην Νεότερη Ελλάδα. Τηνιακοί μάστορες μετέφεραν την τέχνη τους στην πρωτεύουσα του νέου Ελληνικού Κράτους και στην συμμετείχαν στην ανάπλασή της. Τήνιοι καλλιτέχνες, όπως οι Χαλεπάδες, οι αδελφοί Φιτάλη, η οικογένεια Φιλιππότη, ο Λ. Σώχος, ο Εμμ. Βούλγαρης, ο Λ. Λαμέρας και τόσοι άλλοι κόσμησαν τα πάρκα και τους δρόμους της Αθήνας και άλλων αστικών κέντρων της Ελλάδας και πολλών Βαλκανικών πόλεων. Μεγάλο δε μέρος των ιερών ναών της Χώρας μας, του 19ου και του 20ου αιώνα έχει κοσμηθεί από Τήνιους γλύπτες, ή και άλλους που όμως σπούδασαν και μαθήτευσαν στη Σχολή Καλών Τεχνών στον Πύργο της Τήνου. Παράλληλα σπουδαίοι είναι οι ζωγράφοι που κατάγονται από την Τήνο, με πιο γνωστούς τον Νικόλαο Γύζη και την οικογένεια Νικηφόρου Λύτρα.
Το Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού, από τα πρώτα χρόνια ίδρυσής του, προβάλλει το έργο των καλλιτεχνών αυτών και μέσα από την μόνιμη έκθεση έργων Γιαννούλη Χαλεπά, που φιλοξενεί στο μέγαρό του, με αναδρομικές εκθέσεις, ατομικές ή ομαδικές, αλλά και με ερευνητικά προγράμματα που αναζητούν, συντηρούν και προβάλλουν έργα Τηνίων καλλιτεχνών στην Τήνο- τα αποτελέσματα του προγράμματος αυτού υπάρχουν ήδη στο διαδίκτυο- και σε χώρες του εξωτερικού. Ως προς το τελευταίο θέμα με υπερηφάνεια θα ήθελα να αναφερθώ στις έρευνες που έγιναν με χρηματοδότηση του Ιδρύματός μας από ομάδα συντηρητών, εθνολόγων, ιστορικών της τέχνης, φωτογράφων και φοιτητών, υπό τη διεύθυνση του καθ. Ηλ. Νομπιλάκη για την ανεύρεση και συντήρηση έργων Τηνίων γλυπτών στο Κάιρο και την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Τα αποτελέσματα αυτού του έργου εκδόθηκαν το 2010 σε ένα πολύ λεπτομερή και κατατοπιστικό τόμο.
Η εποχική έκθεση του 2011 αποτελεί έναυσμα για το Ίδρυμά μας, ώστε να προβάλλει και σύγχρονούς μας καλλιτέχνες που κατάγονται από την Τήνο και παρουσιάζουν σημαντικό έργο στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Οι πέντε καλλιτέχνες βέβαια που παρουσιάζονται εφέτος είναι πολύ γνωστοί στους καλλιτεχνικούς και ακαδημαϊκούς κύκλους της χώρας μας, με τις σπουδές, τις πολλές εκθέσεις και τα έργα τους που κοσμούν δημόσιους χώρους και ιδιωτικές συλλογές. Με την ομαδική όμως έκθεση «Κυκλάδες» διαλέγονται μεταξύ τους πάνω σε ένα κοινό θέμα και παρουσιάζονται σε ένα ευρύτερο κοινό. Ενώ πολύ σημαντικές είναι και ξεναγήσεις που έγιναν από τους ίδιους τους καλλιτέχνες, για την καλύτερη κατανόηση από τους επισκέπτες του τρόπου σκέψης και έκφρασής τους.
Η αρχή λοιπόν έγινε. Δεν θα αρχίσουμε να δούμε και τη συνέχεια τέτοιων θεματικών εκθέσεων σύγχρονων Τηνίων καλλιτεχνών.
Πραξιτέλης Τζανουλίνος
Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού – Συνεδριακό, εκθεσιακό, ερευνητικό κέντρο.
84 200, Τήνος, Κυκλάδες
Τηλέφωνο : 22830 24742-3, 29070,
Ηλεκτρονική διεύθυνση : www.itip.gr
