Μέχρι τις 19 Φεβρουαρίου θα διαρκέσει η έκθεση αρχιτεκτονικής του Ζήση Κοτιώνη με τίτλο με τίτλο «Πληθοδομές», σε επιμέλεια του Γιώργου Τζιρτζιλάκη, που φιλοξενείται στο Μουσείο Μπενάκη, Πειραιώς 138. Η έκθεση παρουσιάζει την έρευνα του αρχιτέκτονα που θέτει σε ριζική κριτική το μοντέλο της ελληνικής πολυκατοικίας και το μοντέλο του αστικού κτηρίου κατοικίας εν γένει.
Ο αρχιτέκτων βασισμένος στην κοινωνική κριτική της μεταπολεμικής κατοικίας που είχε σαν πυρήνα την οικογένεια, δημιουργεί εναλλακτικές μορφές και τύπους σύνθετων δομών αστικής κατοίκησης.
Με δεδομένα τα θεωρητικά εργαλεία της πολιτικής θεωρίας των Α. Νέγκρι και Μ. Χάρντ, ο σύγχρονος μητροπολιτικός κάτοικος εκλαμβάνεται ως «μοναδικότητα» και η συλλογική κατοίκηση των «μοναδικοτήτων» μορφοποιείται σε δομές οι οποίες συγκροτούν τον «κοινό» χώρο του πλήθους. Το «κοινό» στην σύγχρονη Μητρόπολη δεν είναι μόνο ο δημόσιος χώρος έτσι όπως τον ξέραμε. Είναι ακόμα το έδαφος, ο αέρας, οι υποδομές είναι και η απαραίτητη ενέργεια για την αναπαραγωγή της αστικής ζωής. Το νομαδικό μητροπολιτικό πλήθος στεγάζεται μέσα σε δομές του «κοινού», όπου η δυνατότητα της συνεύρεσης και των πολλαπλών συλλογικοτήτων συνδυάζεται με την δυνατότητα καλλιέργειας στο έδαφος και στους κοινούς ορόφους της κτηριακής δομής. Έτσι, η έρευνα επαγγέλεται μια κτηριακή δομή για το πλήθος, την «πληθοδομή», η οποία δοκιμάζει την αντοχής της γηράσκουσας δομής της τυπικής «πολυκατοικίας». Πρόκειται για μία οικοδομική πρόταση στην κλίμακα της πόλης.
Ο χώρος της έκθεσης διαμορφώνεται σαν ένα εργαστήριο αρχιτεκτονικής παραγωγής. Κυριαρχούν ξύλινες μακέτες, σχέδια και βίντεο που περιγράφουν τον κάτοικο – «μοναδικότητα», και παρουσιάζουν προτάσεις πληθοδομών. Οι προτάσεις έχουν μια γενική αναφορά και προτείνουν κτήρια – καθεδρικούς του πλήθους. Από την άλλη μεριά εντοπίζονται σε μια πόλη του πλήθους σε κρίση: την Αθήνα. Το εργαστήριο των «πληθοδομών», επιτρέπει στον επισκέπτη να σταθεί, να καθίσει, να δει, να διαβάσει, να χτίσει, σε ένα είδος ενεργού συμμετοχής σε μια ιδέα αρχιτεκτονικής. Την έκθεση σχεδίασε ο Ζήσης Κοτιώνης και επιμελήθηκε ο Γιώργος Τζιρτζιλάκης.
Την Παρασκευή 3 Φεβρουαρίου θα γίνει ημερίδα με θέμα: «Η αρχιτεκτονική στην εποχή του πλήθους και των κοινών» στο πλαίσιο της έκθεσης με ομιλητές τους:
Λόη Παπαδόπουλο, αρχιτέκτoνα, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
Αλέξανδρο Κιουπκιολή, θεωρητικό πολιτικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Ζήση Κοτιώνη, αρχιτέκτονα, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
Μαρίνα Λαθούρη, αρχιτέκτονα, Architectural Association
Κωστή Σταφυλάκη, θεωρητικό τέχνης, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Φίλιππο Ωραιόπουλο, αρχιτέκτονα, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
Γιώργο Τζιρτζιλάκη, αρχιτέκτονα, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
Ηλία Ζέγγελη, αρχιτέκτονα, Berlage Institute
Ανδρέα Κούρκουλα, αρχιτέκτονα, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
Βάσω Τροβά, αρχιτέκτονα, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
Ο Ζήσης Κοτιώνης είναι διδάκτωρ αρχιτέκτων (ΕΜΠ 1994), καθηγητής στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Είναι συγγραφέας πέντε βιβλίων θεωρίας και ερμηνείας του τοπίου και της αρχιτεκτονικής. Διατηρεί γραφείο αρχιτεκτονικών μελετών στην Αθήνα και το Βόλο. Μελέτες και έργα του έχουν δημοσιευτεί στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Συμμετέχει σε δράσεις μέσα στην πόλη. Αρθρογραφεί σε εφημερίδες και περιοδικά. Στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας είναι Κοσμήτορας της Πολυτεχνικής Σχολής και Πρόεδρος του Τμήματος Αρχιτεκτόνων.
Από τον δίγλωσσο κατάλογο της έκθεσης επιλέξαμε τα αποσπάσματα που ακολουθούν:
Ο Ζήσης Κοτιώνης σημειώνει στον κατάλογο της έκθεσης : «Ο κοινωνικός και ο ιδεολογικός πυρήνας συγκρότησης του αθηναϊκού λαού υπήρξε η οικογένεια. Το διαμέρισμα ανά οικογένεια είναι το βασικό κοινωνικό περιεχόμενο του κτηριακού σκευάσματος. εδώ, όμως, ας κάνουμε μια διαπίστωση κρίσιμη για τη συνολική υπόθεση εργασίας: Η σημερινή ανθρωπολογία της πόλης της Αθήνας και πρωτίστως στο ευρύτερο κέντρο της, στο δήμο, αφίσταται όλο και περισσότερο από το πυρηνικό μοντέλο της οικογένειας των τριών γενεών. Μονήρεις ηλικιωμένοι, φοιτητές, μονογονεϊκές οικογένειες, μονήρη μεταναστευτικά πλήθη σε συλλογικά σχήματα κατοίκησης συνιστούν ένα κοινωνικό σώμα πέραν της οικογένειας, η οποία φιλοξενείται προνομιακά στην περιφέρεια της Αθήνας, δημιουργείται, συνεπώς, μια διαρκής απομάκρυνση ανάμεσα στις τεκτονικές πλάκες. Η πολυκατοικία χωρίζει από την οικογένεια, την ίδια στιγμή και για τον ίδιο λόγο που ο λαός με τα ανθρωπολογικά και πολιτικά του χαρακτηριστικά υποχωρεί και δίνει τη θέση του στο μητροπολιτικό πλήθος ενώ, λοιπόν, η αντίθεση, από τη μια, ανάμεσα στην έννοια και το φαντασιακό του λαού και την έννοια και το φαντασιακό του πλήθους, από την άλλη, εκδηλώνεται μέσα από κυρίαρχες αντιθέσεις στο εσωτερικό της πόλης, τα κτηριακά κελύφη και οι τυπολογίες ανθίστανται. Παρουσιάζεται η εξής παράδοξη συνθήκη: Αν και μεγαλώνει συνεχώς ο αριθμός άδειων διαμερισμάτων στις πολυκατοικίες, ταυτόχρονα πολλαπλασιάζεται συνεχώς το άστεγο πλήθος».
Ο Επιμελητής της Έκθεσης Γιώργος Τζιρτζιλάκης σημειώνει στον κατάλογο της έκθεσης : «…ο Ζήσης Κοτιώνης εντάσσει το δρων σώμα στα εργαλεία της αρχιτεκτονικής, με όλα τα επακόλουθα μιας τέτοιας στάσης, εξάλλου η αρχιτεκτονική ήταν ανέκαθεν συνδεδεμένη με το ανθρώπινο σώμα, το οποίο της προσέδιδε όχι μόνο μέτρο -όπως συνήθως υποστηρίζουμε- αλλά ένα είδος ρυθμού, δηλαδή μια σχέση επανάληψης και διαφοράς. Το αντικείμενο του σχεδιασμού τοποθετείται εδώ στην άλυτη ένταση μεταξύ της σωματικότητας και της πολλαπλής μοναδικότητας της «Πληθοδομής» (το «εν τω πολλώ ενί τα πάντα» του Ηρόδοτου). «Τι μπορεί ένα σώμα;» αναρωτιόταν ο φιλόσοφος του πλήθους Σπινόζα. εκείνο που μπορεί ένα σώμα είναι η φύση και τα όρια των ικανοτήτων του να επηρεάζεται. Θα μπορούσε να θεωρήσει κανείς τις σωματικές αυτές δράσεις και την αρχιτεκτονική εγκατάσταση της «Πληθοδομής» ως τρόπους κατοίκησης. Αν θέλαμε, όμως, να πάμε παραπέρα, θα τις χαρακτηρίζαμε ένα είδος απόλυτης αμεσότητας και αδιαμεσολάβητης απόλαυσης της αρχιτεκτονικής πράξης. Μ’ ένα λόγο, το απόλυτο και το αδύνατο του σχεδιασμού. Κι εδώ που τα λέμε αυτή είναι μια από τις πιο κρίσιμες αλήθειες της αρχιτεκτονικής».
