«Ακολουθία εις τους Αγίους Τρείς Παίδας τους εν Καμίνω»

17 Δεκεμβρίου 2020

Σημαντική θέση στο θρησκευτικό θέατρο του Βυζαντίου έχει και το λειτουργικό δράμα. Ένα απ΄αυτά, το οποίο τεκμηριώνεται και από σλαβικές πηγές, είναι και η «Ακολουθία της Καμίνου». 

Παρουσιαζόταν μέχρι την κατάλυση της Αυτοκρατορίας, στο ναό της Αγιά Σοφιάς,  αλλά και σε άλλες βυζαντινές πόλεις. Με βάση το βιβλίο του Δανιήλ της Παλαιάς Διαθήκης, το δράμα εξεικόνιζε το μαρτύριο των τριών παίδων Εβραίων, του Μισαήλ ή Μισάχ, του Ανανία ή Σεδράχ και του Αζαρία ή Αβδεναγώ, οι οποίοι είχαν συλληφθεί αιχμάλωτοι μαζί με τον Προφήτη Δανιήλ ή Βαλτάσαρ, όταν ο βασιλέας της Βαβυλώνος Ναβουχοδονόσορ κατέλαβε την Ιερουσαλήμ το έτος 586 π.χ.

Ο βασιλέας Ναβουχοδονόσορ, όπως διηγείται στό ομώνυμο βιβλίο του ο προφήτης Δανιήλ, «εποίησεν εικόνα χρυσήν, ύψος αυτής πήχεων εξ και έστησεν αυτήν εν πεδίω Δεϊρά εν χώρα Βαβυλώνος». Κατόπιν ο ηγεμόνας διέταξε τούς υπηκόους του, «ευθύς ως ακούσητε τής φωνής τής σάλπιγγος, σύριγγός τε καί κιθάρας, σαμβύκης και ψαλτηρίου καί συμφωνίας καί παντός γένους μουσικών πίπτοντες προσκυνειτε τη εικόνι τη χρυσή», όρισε δέ «ος αν μή πεσών προσκύνηση αυτή τη  ώρα εμβληθήσεται εις την κάμινον του πυρός την καιομένην». Και ένώ λοιπόν όλοι οι υπήκοοι του Ναβουχοδονόσορος έσπευσαν να συμμορφωθούν με την διαταγή του και να προσκυνήσουν την χρυσή εικόνα, οι τρεις παίδες του Ισραήλ, υπακούοντας στην πρώτη εντολή του δεκαλόγου «… ού προσκυνήσεις αυτοίς  (τοις ειδώλοις) ουδέ μή λατρεύσης αυτοίς…», αρνήθηκαν να το πράξουν. Κατόπιν τούτου συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν ενώπιον του βασιλέα, όπου, παρά τις παροτρύνσεις εκείνου, αρνήθηκαν εκ νέου να εκτελέσουν την διαταγή του.  Η αντίδραση του Ναβουχοδονόσορος υπήρξε βίαιη, «επλήσθη θυμού καί ή όψις του προσώπου αυτού ηλλοιώθη επί Σεδράχ, Μισάχ καί Αβδεναγώ, και είπεν έκκαυσαι τήν κάμινον επταπλασίως, έως ου εις τέλος εκκαή· και άνδρας ισχυρούς ισχύι είπεν πεδήσαντες τόν Σεδράχ, Μισάχ καί Άβδεναγώ εμβαλείν εις τήν κάμινον του πυρός την καιομένην. Τότε οι άνδρες εκείνοι επεδήθησαν σύν τοις σαραβάροις αυτών και τιάραις και περικνημίαις και ενδύμασιν αυτών» Το θαυμαστό γεγονός είναι ότι στη φωτιά οι τρεις παίδες δροσίζονταν και υμνούσαν το θεό ο δε Ναβουχοδονόσορ θεωρούσε τέσσερις στην κάμινο. « Ο δέ άγγελος Κυρίου συγκατέβη άμα τοις περί τον Αζαρίαν είς την κάμινον καί εξετίναξεν την φλόγα του πυρός εκ της καμίνου και εποίησεν το μέσον της καμίνου ως πνεύμα δρόσου διασυρίζον, και  ουχ ήψατο αυτών το καθόλου το  πυρ και ούκ ελύπησεν ουδέ παρηνώχλησεν αυτοίς».

Όπως μπορούμε να αντιληφθούμε το γεγονός προσφέρεται για δραματική παρουσίαση και η αφήγηση του αποτελεί δραματική απεικόνιση από μόνη της. Αυτό το λειτουργικό δράμα  γνώρισε αρκετή δημοτικότητα και πλούσια ανάπτυξη στη Ρωσία τού 16ου και τού 17ου  αιώνα και ήταν γνωστό στους Ρώσους ως Πετσνόε ντέιστβο. Εκτελούμενο στον Όρθρο την Κυριακή πριν από τα Χριστούγεννα, η θεατρική αίσθηση πού προκαλούσε ήταν μεγάλη, και οι ρωσικές σκηνοθετικές οδηγίες του θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως μαρτυρία για τη διαδικασία τής προσαρμογής μιας αρχικά λιτής βυζαντινής λειτουργικής συνήθειας, πού ψαλλόταν σαν να ήταν ένα κοινό μέρος τής εκκλησιαστικής ακολουθίας.

Το δράμα αυτό χρησίμευε για να υπενθυμίσει την ακράδαντη πίστη των Τριών Παίδων μέσα στη φλεγόμενη κάμινο. Η βυζαντινή εκδοχή του Δράματος της Καμίνου είναι μάλλον απλή, με υποτυπώδεις νύξεις θεατρικότητας. Στη Ρωσία η εκτέλεση του μαρτυρείται από το πρώτο μισό τού 15ου αιώνα ως το 1648, οπότε σταμάτησε να αποτελεί μέρος των Ακολουθιών. Η ρωσική απόδοση είναι γεμάτη απο τόσα πολλά θεατρικά εφέ και σκηνικά αντικείμενα, που αξίζει πραγματικά να κατατάσσεται στο λειτουργικό δράμα.

Την «Ακολουθία εις τους Αγίους Τρείς Παίδας τους εν Καμίνω» παρουσίασε η Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία με βάση το χειρόγραφο 2406 του έτους 1453 της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος. Η μεταγραφή και ανασύσταση του κειμένου έγινε από τον συνθέτη Μιχάλη Αδάμη. Πρόκειται για μια υποδειγματική δουλειά με την οποία ξαναζωντάνεψε μια λησμονημένη βυζαντινή παράδοση.

Σχετικά άρθρα Αφιερώματα
Άγιος Παΐσιος, Χαρίζοντάς σου τον ουρανό με τ’ άστρα! 12 Ιουλίου 2024 Άγιος Παΐσιος Αγιορείτης (1924-1994). Κάθε χρόνο μετά το μεγάλο πανηγύρι των αγίων Πέτρου και Παύλου και των λοιπών Αποστόλων την επόμενη μέρα μοιάζει σαν να αρχίζει μια αντίστροφη μέτρηση για το μικρό πανηγύρι του Αγίου Παϊσίου του Αγιορείτη. Όχι του Αγίου Παϊσίου του Μεγάλου, αλλά προφανώς κι αυτός για την εποχή μας, και για μας, ήταν και είνα...
Παραλληλισμοί μεταξύ γάμου και μοναχισμού 12 Ιουλίου 2024 Δεν μπορώ να πω ότι χρειάστηκε να περάσω από την εμπειρία της «αποταγής», όταν αποφάσισα να ακολουθήσω τον μοναχισμό. Όταν άφηνα τον «κόσμο», δεν δοκίμασα εσωτερική πάλη με τον εαυτό μου, δηλαδή δυσκολία να αρνηθώ κάτι που με τραβούσε στην κοσμική ζωή. Τίποτε δεν απέρριπτα ούτε υποτιμούσα. Πήγα στο μοναστήρι, γιατί μου ήταν πνευματικά απαραίτητο...
Ο Κλάους Κένεθ για τον γέρ. Σωφρόνιο 11 Ιουλίου 2024 Προς μεγάλη μου έκπληξη διαπίστωσα ότι περισσότερες από είκοσι πέντε περίπου χριστιανικές ομολογίες -στις τάξεις των οποίων ανήκαν πολλοί φίλοι μου- πάσχιζαν να με προσελκύσουν στο δικό τους στρατόπεδο, γιατί πίστευαν ότι έτσι θα τους έκανα «διαφήμιση». Στην πραγματικότητα ένιωθα άνετα οπουδήποτε, αν και είχα συχνά την αίσθηση ότι σε αυτή η εκείνη ...
Η μητρότητα ως διακονία της γυναίκας 11 Ιουλίου 2024 Η θέση της γυναίκας κατά τους περασμένους αιώνες ήταν εξαιρετικά δύσκολη, ενώ ακόμη ως τις ημέρες μας δεν έχει πλήρως τακτοποιηθεί. Σε όλα τα επίπεδα της ζωής το πρόβλημα αυτό αποδεικνύεται υπερβολικά πολύπλοκο και στο επίπεδο της κρατικής νομοθεσίας, και στο επίπεδο της δομής της κοινωνίας, και στο επίπεδο της κατανομής της εργασίας, και στο επίπε...
Ενάτη Ιουλίου 9 Ιουλίου 2024 Ιερομάρτυρας Κυπριανός Αρχιεπίσκοπος Κύπρου. Ιουλίου εννέα, βροχερή μέρα, συννεφιασμένος κατάμαυρος ουρανός, ο Κρίτων χτυπούσε πρωινή την πόρτα της φυλακής, να δω το δάσκαλο, έχω να του πω, δουλειά δεν έχεις, δεν βλέπεις το κακό, επανάσταση ετοιμάζετε, μπες μέσα, δάσκαλε στα κουσουλάτα της Σκάλας σε περιμένουν να σωθείς, να πας σε άλλη χώρα, Κκιό...