Η Σύνοδος Φεράρας-Φλωρεντίας αποδοκιμάσθηκε ως ληστρική Σύνοδος και επισήμως καταδικάστηκε από τα Ορθόδοξα Πατριαρχεία της Ανατολής σε δύο Συνόδους, στην Σύνοδο των Ιεροσολύμων που πραγματοποιήθηκε το έτος 1443 και στην Σύνοδο της Κωνσταντινουπόλεως που πραγματοποιήθηκε το έτος 1482, οι αποφάσεις της οποίας Συνόδου Φεράρας-Φλωρεντίας κηρύχθηκαν άκυρες, ενώ ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός ανακηρύχθηκε Άγιος της Ορθοδόξου Εκκλησίας, Στύλος και Υπέρμαχος της Ορθοδοξίας.
Ο Πατριάρχης Σχολάριος με Πατριαρχική και Συνοδική απόφαση του έτους 1456 όρισε την μνήμη του Αγίου την 19η Ιανουαρίου να ψάλλεται η ακολουθία του, και νέα Πατριαρχική και Συνοδική Απόφαση του έτους 1734 επιβεβαίωσε την ανακήρυξη του Μάρκου του Ευγενικού σε Άγιο της Ορθοδόξου Εκκλησίας με τα εξής λόγια : «Η καθ’ημάς Αγία του Χριστού Ανατολική Εκκλησία τόν ιερόν τούτον Μάρκου Εφέσου τόν Ευγενικόν καί οίδε καί τιμά καί αποδέχεται άγιον άνδρα καί θεοφόρον καί όσιον καί ζηλωτήν τής ευσεβείας διάπυρον, καί τών καθ’ημάς ιερών δογμάτων καί τού ορθού λόγου τής ευσεβείας πρόμαχον καί προασπιστήν γενναιότατον καί τών προηγησαμένων έν τοίς αρχαίοις χρόνοις ιερών θεολόγων καί κοσμητόρων τής Εκκλησίας μιμητήν καί εφάμιλλον»!
Ο Επίσκοπος Μάρκος της Εφέσου γνωστός και ως Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός αποτελεί μία εξέχουσα προσωπικότητα της ιστορίας και είναι ένα παράδειγμα σταθερής πίστης και ακλόνητης προσήλωσης στο Ορθόδοξο δόγμα. Η σημαντική συμβολή του στην Σύνοδο της Φεράρας-Φλωρεντίας η οποία χαρακτηρίζεται από την ακλόνητη αντίστασή του στις πιέσεις των ενωτικών, αναδεικνύει την αφοσίωσή του στην διατήρηση της ακεραιότητας του Ορθοδόξου δόγματος.
Εν μέσω σημαντικών πιέσεων και αντιξοοτήτων, ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός επέδειξε ακλόνητη αποφασιστικότητα, αρνούμενος να υποκύψει σε όποιου είδους πίεση και νόθευση της Ορθοδόξου Χριστιανικής Πίστεως. Τα λόγια του αντηχούν στο πέρασμα του χρόνου αποτελώντας ισχυρή μαρτυρία για την ακλόνητη αποφασιστικότητα που απαιτείται για την διαφύλαξη της ιερότητας της πίστης. Η ζωή και η επίδραση του Αγίου Μάρκου του Ευγενικού αποτελούν ένα αξιοσημείωτο φωτεινό παράδειγμα αποφασιστικής πίστης, ακλόνητης αφοσίωσης και σταθερής προσήλωσης στο Ορθόδοξο δόγμα. Καθ’ όλη τη διάρκεια της περιπετειώδους διαδρομής του, από τις προκλήσεις του με τον Ουνιταρισμό μέχρι την τελική αναγνώρισή του ως Αγίου, ο Άγιος Μάρκος παρέμεινε ακλόνητος στην δέσμευσή του στον Χριστό και στη διατήρηση της Ορθοδοξίας.
Ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός γεννήθηκε στον Γαλατά της Κωνσταντινούπολης το έτος 1392. Το όνομα του ήταν Μανουήλ, ενώ το οικογενειακό επώνυμο Ευγένιος υποδήλωνε την αριστοκρατική φύση της καταγωγής του. Οι γονείς του ήταν πιστοί και ευσεβείς Χριστιανοί. Ο πατέρας του ήταν αριστοκράτης της εποχής ο οποίος ονομαζόταν Γεώργιος Ευγένιος και ήταν αρχικά διάκονος της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως ο οποίος στη συνέχεια κατείχε θέσεις κύρους όπως αυτή που περιλάμβανε την επίβλεψη των πατριαρχικών αρχείων της βιβλιοθήκης και της αλληλογραφίας. Η μητέρα του Αγίου Μάρκου του Ευγενικού λεγόταν Μαρία και ήταν κόρη του ευσεβούς γιατρού ονόματι Λουκά. Είχε έναν αδελφό τον Ιωάννη. Οι γονείς του φρόντισαν να μεταλαμπαδεύσουν στα παιδιά τους το Ορθόδοξο φρόνημα και την αγάπη τους για τον Ιησού Χριστό. Έλαβε σπουδαία μόρφωση κατά την παιδική του ηλικία και μαθήτευσε κοντά διακεκριμένους θεολόγους και φιλοσόφους της εποχής όπως ο Γεώργιος Γεμιστός Πλήθων και ο περίφημος Ιωάννης Χορτασμένος, ο μετέπειτα μητροπολίτης Σηλυβρίας. Μορφωμένος με την θύραθεν φιλοσοφική και Χριστιανική παιδεία διακρίθηκε ως διδάσκαλος της ρητορικής.
Στην συνέχεια ανέλαβε να διευθύνει το φροντιστήριο του πατέρα του, ο οποίος είχε πεθάνει όταν ο ίδιος ήταν στην παιδική ηλικία. Έχοντας μπροστά του όπως όλα έδειχναν ένα μέλλον λαμπρό στον κλάδο αυτό με πολλούς μαθητές , ακολούθησε την καρδιά του και κάτι πιο μεγάλο και λαμπρό. Το έτος 1418,στην νεαρή ηλικία των είκοσι πέντε ετών, χάρισε ανιδιοτελώς τα υπάρχοντά του σε όσους ανθρώπους είχαν ανάγκη και αγκάλιασε την μοναχική ζωή στο νησί Αντιγόνη της Προποντίδας. Τότε είχε την ευκαιρία να γνωρίσει και να γίνει μαθητής του Στουδίτη μοναχού Βρυέννιου. Η συνάντηση αυτή αποδείχθηκε μεγάλη πηγή έμπνευσης και πρότυπο για το Άγιο Μάρκο.
Οι σχέσεις του Αγίου Μάρκου με τον μοναχό Βρυέννιο τον καθιστούν πνευματικό διάδοχο τόσο του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά (1296-1359) όσο και των θεολογικών του διδασκαλιών. Εκάρη μοναχός από τον μοναχό Συμεών λαμβάνοντας το όνομα Μάρκος. Στην συνέχεια μεταβαίνει στην Ιερά Μονή Αγίου Γεωργίου των Μαγγάνων της Κωνσταντινουπόλεως μαζί με τον γέροντά του τον μοναχό Συμεών που του δίδαξε πολλά και του μετέδωσε τις γνώσεις του για την Εκκλησία του Χριστού και το Ορθόδοξο δόγμα , όπου εκεί ο μοναχός Μάρκος χειροτονήθηκε ιερέας.
Το έτος 1436 είναι το έτος όπου εκλέχθηκε και χειροτονήθηκε μητροπολίτης Εφέσου. Κατόπιν ως μητροπολίτης, ήταν ένας από τους μητροπολίτες που ακολούθησαν τον αυτοκράτορα Ιωάννη Παλαιολόγο σε σύνολο επτακοσίων αντιπροσώπων, στην Ιταλία στην Φεράρα – Φλωρεντία όπου θα πραγματοποιούνταν Σύνοδος για την αξιολόγηση των θεμάτων για την ένωση της Ανατολικής και της Δυτικής Εκκλησίας. Εκεί ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός, ο μητροπολίτης Εφέσου ανεδείχθη ο θερμότερος και ο στερεότερος υπέρμαχος της Ορθοδοξίας, αρνούμενος να υπογράψει τον όρο της ψευδοενώσεως. Έτσι που όταν ο πάπας Ευγένιος ο Δ’(1431-1441),πληροφορήθηκε την απόφαση του Αγίου Μάρκου του Ευγενικού να μην υπογράψει, είπε : «Μάρκος ούχ υπέγραψε, λοιπόν εποιήσαμεν ουδέν».
Φτάνοντας στην Σύνοδο ο Άγιος Μάρκος επέδειξε ισχυρή αφοσίωση στη διατήρηση των μοναδικών θεολογικών παραδόσεων της Ανατολικής Ορθοδόξου Εκκλησίας ενώ παράλληλα συμμετείχε ενεργά σε ουσιαστικό διάλογο με την Δυτική Εκκλησία εκφράζοντας τα τεκμηριωμένα επιχειρήματά του για την Αλήθεια της Ορθοδόξου Εκκλησίας! Το θέμα της σύγκλισης μίας Συνόδου, η οποία στόχευε στην ένωση της Ρωαμαιοκαθολικής με την Ορθόδοξη Εκκλησία, περιλάμβανε συζήτηση για θέματα όπως το πρωτείο του πάπα, το filioque και τη χρήση των αζύμων. Μετά από αυτό το γεγονός της σύγκλισης αυτής της Συνόδου και τα όσα διαδραματίστηκαν εκεί, έφθασαν στην Κωνσταντινούπολη οι συμμετέχοντες σε αυτή, και τους μεν υπογράψαντες την Σύνοδο για ένωση, τους υποδέχθηκε ο κόσμος της Κωνσταντινούπολης με εχθρικά αισθήματα και τους αποδοκίμασαν, τον δε Άγιο Μάρκο τον Ευγενικό που δεν υπέκυψε και δεν υπέγραψε τον υποδέχθηκαν με αισθήματα χαράς και ευγνωμοσύνης και τον τίμησαν για την αποφασή του αυτή που έμεινε ορθός και ακλόνητος στο Ορθόδοξο δόγμα!
Ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός ήταν ο μόνος από την αντιπροσωπεία στην Σύνοδο που αρνήθηκε να ενταχθεί στην ένωση με την ρωμαιοκαθολική εκκλησία υπό οποιοσδήποτε επαχθείς και ανταποδοτικούς πολιτικούς όρους. Η
Πανορθόδοξη Σύνοδος της Κωνσταντινουπόλεως το έτος 1483/1484 αποκήρυξε επίσημα την ενωτική απόφαση. Ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός αφού έφθασε στον Άγιον Όρος φυλακίστηκε στο νησί της Λήμνου για σχεδόν δύο χρόνια με εντολή του αυτοκράτορα. Από την Λήμνο συνέταξε την περίφημη εγκύκλιο «Προς Ορθοδόξους Χριστιανούς σε όλη τη γη και τα νησιά». Έπειτα αναχωρεί από την Λήμνο και μεταβαίνει στην Κωνσταντινούπολη. Οι διωγμοί, οι εξουθενώσεις και οι πιέσεις που ακολούθησαν επιδείνωσαν την κατάσταση της υγείας του Αγίου Μάρκου του Ευγενικού με αποτέλεσμα στις 23 Ιουνίου του έτους 1444,αφου είχε καλέσει κοντά του τα πνευματικά του τέκνα και ανέθεσε στον Γεώργιο Σχολάριο την αρχηγία του ανθενωτικού αγώνος, να παραδώσει την αγία του ψυχή στον Κύριο, σε ηλικία μόλις πενήντα δύο ετών, έχοντας όμως παράλληλα εκπληρώσει ένα θεάρεστο έργο πρωτευούσης σημασίας για την Ορθοδοξία εις τους αιώνας και ταυτόσημο της ομολογίας πίστεως. Η αγάπη του Θεού, κατά το «όσοι γάρ πνεύματι Θεού άγονται, ούτοι εισίν υιοί Θεού» (Ρωμ. 8,14), έστειλε τον Άγιο Μάρκο τον Ευγενικό να καθοδηγήσει το ποίμνιο στην διατήρηση του Ορθοδόξου φρονήματος και στην ανάδειξη προτύπου ακλόνητης πίστεως.
Ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός συνέγραψε μεγάλο αριθμό συγγραμμάτων, άνω των εκατό στον αριθμό, θεολογικού περιεχομένου προς πνευματική ωφέλεια των πιστών αναγνωστών και μαρτυρίας του περί της αλήθειας του Χριστιανισμού και του Ορθόδοξου φρονήματος. Επίσης πλήθος θαυμάτων έχουν καταγραφεί που έχει επιτελέσει ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός προς Δόξαν Θεού.
Την πρώτη ακολουθία προς τιμήν του Αγίου Μάρκου συνέθεσε ο αδελφός του Ιωάννης ο φιλόσοφος. Η μνήμη του εορτάζονταν στις 23 Ιουνίου αλλά ο Πατριάρχης Γεννάδιος Σχολάριος, το 1456 όρισε δια Συνοδικής πράξης να εορτάζεται η μνήμη του στις 19 Ιανουαρίου, ημέρα προφανώς της ανακομιδής του λειψάνου του Αγίου και ταφής αυτού στην Μονή του Λαζάρου στον Γαλατά. Οι αγώνες του Μάρκου και του μαθητή του Γεννάδιου για την προάσπιση του Ορθοδόξου δόγματος και την μεταλαμπάδευση της μόνης αλήθειας του Χριστιανισμού και του Ορθόδοξου φρονήματος αναγνωρίστηκαν από την μεγάλη Σύνοδο της Κωνσταντινουπόλεως που ολοκληρώθηκε το 1484 και κατέγραψε τα ονόματά τους ως Πατέρων Αγίων, στο Συνοδικό της Ορθοδοξίας.
Η ζωή του Αγίου Μάρκου του Ευγενικού που χαρακτηρίζεται από την προσήλωσή του στον Χριστό, στις ηθικές αξίες, την ορθή λήψη αποφάσεων και την ακλόνητη αποφασιστικότητά του, παραμένει επιδραστική σε όλες τις γενιές των ανθρώπων, παρέχοντας πολύτιμη καθοδήγηση και κίνητρα σε όσους ακολουθούν τις διδαχές του. Η αταλάντευτη προσήλωσή του Αγίου Μάρκου του Ευγενικού στις Χριστιανικές πεποιθήσεις του χρησιμεύει ως διαχρονική μαρτυρία για τη σημασία της διατήρησης της σταθερότητας στις πεποιθήσεις μας, ακόμη και όταν αντιμετωπίζουμε προκλήσεις. Η μνήμη του Αγίου Μάρκου του Ευγενικού ως Αγίου Ομολογητή συνεχίζει να λάμπει έντονα, αποτελώντας ένα σταθερό παράδειγμα ακλόνητης πνευματικής δύναμης και μία ισχυρή αναπαράσταση της δέσμευσης στην Ορθόδοξη παράδοση. Η διαρκής επιρροή που άσκησε στους πιστούς, σε όλη την ιστορία και σήμερα αναδεικνύει την διαχρονική σημασία των διδασκαλιών του και του τρόπου με τον οποίο έζησε την ζωή του στην συνεχή αναζήτηση της πίστης και ηθικής ταυτότητας.
Όπως ψάλλουμε στο απολυτίκιο του Αγίου Μάρκου του Ευγενικού, «Θείας πίστεως, ομολογία, μέγαν εύρατο, η Εκκλησία, ζηλωτήν σε θείε Μάρκε πανεύφημε, υπερμαχούντα πατρώου φρονήματος, καί καθαιρούντα τού σκότους υψώματα. Όθεν άφεσιν, Χριστόν τόν Θεόν ικέτευε, δωρήσασθαι ημίν τοίς σε γεραίρουσι.
Να έχουμε τις πρεσβείες του!
