Εφέτος εορτάζουμε την επέτειο των 1700 ετών από την σύγκληση της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου που συνεκλήθη το 325 μ.Χ. στην Νίκαια της Βιθυνίας, για να αντιμετωπίση την αίρεση του Αρείου, ο οποίος ξεκινώντας από τις αρχές της ελληνικής φιλοσοφίας υποστήριζε ότι ο Υιός και Λόγος του Θεού είναι το πρώτο κτίσμα της δημιουργίας του Πατρός και ότι «ην ποτε ότε ουκ ην», δηλαδή υπήρχε χρόνος που δεν υπήρχε, οπότε είναι κτίσμα του Πατρός δημιουργημένος διά της βουλήσεως του Πατρός. Οι Πατέρες της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου κατεδίκασαν την αίρεση του Αρείου, συνέταξαν τα πρώτα επτά (7) άρθρα του Συμβόλου της Πίστεως, το γνωστό «Πιστεύω».
Όταν συνεκλήθη η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος ο Μέγας Βασίλειος δεν είχε γεννηθή, γεννήθηκε πέντε χρόνια μετά την Σύνοδο, το 330, ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος γεννήθηκε το 329, τέσσερα χρόνια μετά από την Σύνοδο, και ούτε ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης είχε ακόμη γεννηθή, αφού γεννήθηκε δέκα χρόνια μετά, ήτοι το 335. Και οι τρεις ήταν Καππαδόκες και έγιναν εκφραστές της λεγομένης Καππαδοκικής θεολογίας, είχαν αποδεχθή τις αποφάσεις της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου και διεδραμάτισαν σπουδαίο ρόλο στην επικράτηση των αποφάσεών της, και το σπουδαιότερο, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στις αποφάσεις της Β΄ Οικουμενικής Συνόδου που έγινε στην Κωνσταντινούπολη το έτος 381 μ.Χ., η οποία συμπλήρωσε το Σύμβολο της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου, γι’ αυτό χαρακτηρίζεται Σύμβολο Νικαίας-Κωνσταντινουπόλεως.
Συγκεκριμένα, η διδασκαλία του Μεγάλου Βασιλείου επηρέασε σημαντικά τις αποφάσεις της Β΄ Οικουμενικής Συνόδου, αν και είχε κοιμηθή δύο χρόνια πριν την σύγκλησή της, το 379, ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος υπήρξε σε κάποιο διάστημα ο Πρόεδρος της Β΄ Οικουμενικής Συνόδου, ύστερα παραιτήθηκε, ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης ήταν γραμματεύς της Συνόδου αυτής, και συνετέλεσε και στην διατύπωση του όρου της και στην επικράτησή της. Ακόμη, ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος γεννήθηκε το 349, περίπου 24 χρόνια μετά την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο, δεν συμμετείχε στην Β΄ Οικουμενική Σύνοδο, αλλά έπαιξε σημαντικό ρόλο στην επικράτηση των αποφάσεών τους στον λαό με το δεινό ιεροκηρυκτικό του χάρισμα.
Στην σημερινή εισήγηση θα αναφερθώ στις αποφάσεις της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου, στα γεγονότα που ακολούθησαν και στην σημαντική προσφορά του Μεγάλου Βασιλείου, του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου και του αγίου Γρηγορίου Νύσσης, αφ’ ενός μεν στην αποδοχή των αποφάσεώς της, αφ’ ετέρου δε στην προετοιμασία της Β΄ Οικουμενικής Συνόδου, η οποία συμπλήρωσε το έργο της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου με την ολοκλήρωση του Συμβόλου της Πίστεως. Είναι ένα θέμα πολύ ενδιαφέρον από κάθε πλευρά και αφιερώνεται στους Πατέρες της Εκκλησίας, οι οποίοι είναι διάδοχοι των Αγίων Αποστόλων.
Επομένως, θα χωρίσω το θέμα σε τρεις ενότητες: Πρώτον, στην απόφαση της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου, την καταδίκη των αιρετικών απόψεων του Αρείου και την ορθόδοξη απόφαση για την Θεότητα του Λόγου του Θεού. Δεύτερον, στα όσα ακολούθησαν στο διάστημα μετά την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο μέχρι την Β΄ Οικουμενική Σύνοδο και τρίτον, στην θεολογική προσφορά των Καππαδοκών Πατέρων, δηλαδή του Μεγάλου Βασιλείου, του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου και του αγίου Γρηγορίου Νύσσης, στην διατύπωση της Ορθοδόξου θεολογίας. Πρόκειται για μια ιστορικοθεολογική εισήγηση, στην οποία θα φανή η διαφορά σκέψεως μεταξύ των φιλοσοφούντων θεολόγων και των μεγάλων εμπειρικών θεολόγων, που είναι οι Πατέρες της Εκκλησίας.
