Η Κυριακή της Απόκρεω είναι πριν από την Κυριακή της Τυρινής. Από την οποία αρχίζει μια περιορισμένη νηστεία, απέχοντας μόνο από το κρέας. Η Εκκλησία αρχίζει να μας προσαρμόζει στη μεγάλη προσπάθεια που θα απαιτήσει από μας επτά μέρες αργότερα. Σταδιακά μας βάζει στον μεγάλο αγώνα, γιατί γνωρίζει την ευπάθειά μας και προβλέπει την πνευματική μας αδυναμία. Την παραμονή αυτής της Κυριακής των Απόκρεω η Εκκλησία προσεύχεται για τους «κεκοιμημένους». Και είναι πολύ εύστοχο το μνημόσυνο που γίνεται για τους κεκοιμημένους ενόψει της ανάμνησης του μεγάλου γεγονότος της Κρίσεως, όπου θα δικαστούμε όλοι ζώντες και κεκοιμημένοι.
Όταν ακούμε το ευαγγέλιο της Κρίσεως, νομίζουμε ότι πρόκειται για ένα γεγονός που θα συμβεί στο απώτερο μέλλον, ξεχνάμε όμως ότι η κρίση για όλους τους ανθρώπους θα γίνει μετά θάνατον και για τους χριστιανούς μετά την κοίμησή τους. Όταν η ψυχή φύγει από το σώμα ορμάνε τα τελώνια και διεκδικούν την ψυχή θυμίζοντας όλες τις αμαρτίες που έκαναν ζωντανοί, ενώ οι άγγελοι πασχίζουν να την αποσπάσουν από τα αρπακτικά χέρια των δαιμόνων. Αυτή τη στιγμή θυμάται ο υμνωδός σε ένα Θεοτοκίο και παρακαλεί την Θεοτόκο να τον συνδράμει και να τον υπερασπιστεί, όταν βρεθεί ενώπιον του προσωρινού δικαστηρίου που στήνεται για κάθε ψυχή, για να εκδοθεί η προσωρινή απόφαση μέχρι την τελική κρίση που θα γίνει στη Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου, κατά την οποία ο Κύριος θα έρθει ως Κριτής των πάντων.
Όταν ο Χριστός θα έρθει να μας κρίνει το μοναδικό κριτήριο είναι η αγάπη η έμπρακτη, που θα έχουμε επιδείξει προς τον κάθε ελάχιστο αδελφό, αφού ο καθένας μας έχει λάβει το δώρο και τη χάρη της αγάπης του Χριστού. Μας κάνει εντύπωση το κριτήριο αυτό της έμπρακτης αγάπης, που εντοπίζεται στην ανταπόκρισή μας στην πείνα, στη δίψα, στη φιλοξενία, στις επισκέψεις των ασθενών και των φυλακισμένων αδελφών μας, αλλά προφανώς δεν περιορίζεται μόνο σ’ αυτές τις πράξεις εκδήλωσης της αγάπης μας. Η αγάπη είναι πολύμορφη, γιατί εκδηλώνεται με πολλές μορφές, και πολύτροπη, γιατί βρίσκει πολλούς τρόπους για να εκδηλωθεί. Αυτή η αγάπη ξεκινάει από την αγάπη του Θεού, ο οποίος είναι η Αγάπη, αλλά και από τη μετάνοια για επιστροφή στην αγάπη του Θεού, που την στερούμαστε μακριά από το Θεό και μόνο με τέτοιες πράξεις την ξαναβρίσκουμε. Είναι βέβαια λογική η ερώτηση «Κύριε, πότε σε εἴδομεν πεινῶντα καὶ ἐθρέψαμεν, ἢ διψῶντα καὶ ἐποτίσαμεν…» κλπ αλλά εξίσου αποστομωτική η απάντηση «ἐφ᾿ὅσον ἐποιήσατε (η ουκ) ἑνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοὶ ἐποιήσατε (ή ουκ).
Οι εκ δεξιών είναι οι μετανοημένοι, αυτοί που άκουσαν το κήρυγμα του Ιωάννη Προδρόμου και του Χριστού και φρόντισαν να αποκαταστήσουν την αγαπητική τους σχέση με τον Θεό μέσω της αγάπης προς τους αδελφούς. Αντίθετα οι εξ ευωνύμων είναι οι αμετανόητοι, αυτοί που εξακολουθούν να ζουν στον κόσμο της φθοροποιού παρακοής και να μην κάνουν υπακοή στο θέλημα του Θεού. Το ζητούμενο είναι η επαναθέρμανση των σχέσεων του ανθρώπου με τον Θεό. Αυτή η συνύπαρξη και κοινωνία του ανθρώπου με τον Θεό ξεκινάει από τώρα και παρατείνεται στο διηνεκές. Ο Χριστιανός είναι σε κοινωνία με τον Θεό, μόνο εφόσον βρίσκεται σε αγαπητική κοινωνία με τον αδελφό του. Το πιο φωτεινό παράδειγμα δίνει η θυσιαστική αγάπη του Εσταυρωμένου Ιησού, ο οποίος μας δείχνει τον δρόμο της θυσίας ως τον αποκλειστικό και μοναδικό δρόμο σωτηρίας. Έτσι δικαιολογείται η αγωνιώδης προτροπή της εκκλησίας για περισυλλογή και μετάνοια.
Με πολύ γλαφυρό αλλά και δραματικό τρόπο περιγράφονται τα φοβερά γεγονότα της Μέλλουσας Κρίσης, που αποσκοπούν στην έγκαιρη μετάνοια, διότι «εν τω Άδη, ουκ έστι μετάνοια».
«Ὢ ποία ὥρα τότε, καὶ ἡμέρα φοβερά, ὅταν καθίσῃ ὁ Κριτὴς ἐπὶ θρόνου φοβεροῦ! βίβλοι ἀνοίγονται, καὶ πράξεις ἐλέγχονται, καὶ τὰ κρυπτὰ τοῦ σκότους δημοσιεύονται, Ἄγγελοι περιτρέχουσιν, ἐπισυνάγοντες πάντα τὰ ἔθνη. Δεῦτε ἀκούσατε βασιλεῖς καὶ ἄρχοντες, δοῦλοι καὶ ἐλεύθεροι, ἁμαρτωλοὶ καὶ δίκαιοι, πλούσιοι καὶ πένητες, ὅτι ἔρχεται Κριτής, ὁ μέλλων κρῖναι πᾶσαν τὴν οἰκουμένην, καὶ τίς ὑποστήσεται ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ, ὅταν Ἄγγελοι παρίστανται, ἐλέγχοντες τὰς πράξεις, τάς διανοίας, τὰς ἐνθυμήσεις, τὰ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρα; ὢ ποία ὥρα τότε! Ἄλλά πρὸ τοῦ φθάσαι τὸ τέλος, σπούδασον κράζουσα, ψυχή· ὁ Θεός, ἐπίστρεψον, σῶσόν με, ὡς μόνος εὔσπλαγχνος.
«Τὰ πλήθη τῶν πεπραγμένων μοι δεινῶν, ἐννοῶν ὁ τάλας, τρέμω τὴν φοβερὰν ἡμέραν τῆς κρίσεως· ἀλλὰ θαρρῶν εἰς τὸ ἔλεος τῆς εὐσπλαγχνίας σου, ὡς ὁ Δαυῒδ βοῶ σοι· Ἐλέησόν με ὁ Θεός, κατὰ τὸ μέγα σου ἔλεος».
Α΄ΑΔΟΞΑΣΤΙΚΟ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΕΩΣ (Απόκρεω)
Προκαθάρωμεν ἑαυτούς… Ἦχος α’
Προκαθάρωμεν ἑαυτούς, ἀδελφοί, τῇ βασιλίδι τῶν ἀρετῶν·
Ας καθαρίσουμε εκ των προτέρων τον εαυτό μας
με τη βασίλισσα των αρετών (την νηστεία)
ἰδοὺ γὰρ παραγέγονε, πλοῦτον ἡμῖν ἀγαθῶν κομίζουσα,
τῶν παθῶν κατευνάζει τὰ οἰδήματα,
καὶ τῷ Δεσπότῃ καταλλάττει τοὺς πταίσαντας·
Γιατί, να έφτασε φέρνοντας σε μας πλούτο αγαθών.
Καταπραΰνει τα πρηξίματα που μας προκαλούν τα πάθη
και συμφιλιώνει τους φταίχτες με τον Δεσπότη Χριστό.
διὸ μετ’ εὐφροσύνης ταύτην ὑποδεξώμεθα, βοῶντες Χριστῷ τῷ Θεῷ,
ὁ ἀναστὰς ἐκ τῶν νεκρῶν ἀκατακρίτους ἡμᾶς διαφύλαξον,
δοξολογοῦντάς σε τὸν μόνον ἀναμάρτητον.
Γι’ αυτό με πολλή χαρά ας την υποδεχτούμε
φωνάζοντας στον Χριστό, τον Θεό μας:
Εσύ που αναστήθηκες από τους νεκρούς
Φύλαξε μας έτσι που να μην μπορεί κανείς να μας κατακρίνει
Εκφράζοντας την δοξολογία σε Σένα που είσαι ο μόνος αναμάρτητος.
Σχολιασμός
Κατά την Αποκριά καταλύουμε τα πάντα και ιδίως κρέατα και γι αυτό λέγεται Κρεοφάγος αλλά και Αποκριά. Αυτήν την μέρα επέλεξε η εκκλησία να μιλήσει για καθαρισμό όχι μόνο από τα κρέατα αλλά και από τα πάθη μας. Η Κυριακή της Αποκριάς είναι η τελευταία ημέρα της αντίστοιχης εβδομάδας και από την επομένη, την Καθαρά Δευτέρα αρχίζει η νηστεία, γι αυτό ο υμνωδός μας προτρέπει να αρχίσουμε τον καθαρισμό της ψυχής.
Μας κάνει εντύπωση γιατί ο υμνωδός θεωρεί βασίλισσα των αρετών την Νηστεία και όχι την Ταπείνωση. Κι αυτό γιατί η ταπείνωση αρχίζει από την νηστεία, και, επειδή η νηστεία είναι εντολή του Θεού και επομένως η υπακοή στην εντολή του Θεού είναι μια μορφή πνευματικής ταπείνωσης, αποκτούμε την πλήρη ταπείνωση, με την οποία αποκτούμε και τις υπόλοιπες αρετές. Υπάρχει μια αντίφαση, όταν λέγεται ότι η νηστεία, που είναι στέρηση των αγαθών, γίνεται πλούτος αγαθών. Προφανώς πρόκειται για στέρηση υλικών αγαθών και απόκτηση των πνευματικών αγαθών, η οποία από τη μια μας απαλλάσσει από τα πάθη, που μας προκαλούν πνευματικά οιδήματα και από την άλλη συμφιλιώνει
τους παραβάτες με τον Δεσπότη Χριστό. Η βρώση κάποιου αγαθού στον παράδεισο μας έφερε την έχθρα με τον Θεό λόγω της παρακοής, γι αυτό και τώρα η νηστεία, δηλαδή η αποχή από κάποιες τροφές θα αποκαταστήσει την διαταραγμένη σχέση του ανθρώπου με τον Θεό και θα φέρει την συμφιλίωση.
Κι αφού βρήκαμε το μέσο της συμφιλίωσης και το αντίδοτο του θανάτου, ας αποδεχτούμε την νηστεία με χαρά και ας την εφαρμόσουμε, αφού θυμηθούμε ότι ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς, για να μας δώσει την δυνατότητα να αγιάσουμε και να παρουσιαστούμε μπροστά στον Θεό χωρίς να μπορεί κανείς να μας κατακρίνει γι αυτό κι εμείς δοξολογούμε τον Θεό, ο οποίος μπροστά σε μας τους αμαρτωλούς είναι ο μόνος αναμάρτητος
Β΄ ΔΟΞΑΣΤΙΚΟ ΤΟΥ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΚΡΙΣΕΩΣ (ΤΩΝ ΑΠΟΚΡΕΩ)
Οἴμοι μέλαινα ψυχή! … Ἦχος πλ. δ’
Οἴμοι μέλαινα ψυχή! ἕως πότε τῶν κακῶν οὐκ ἐκκόπτεις;
ἕως πότε τῇ ῥαθυμίᾳ κατάκεισαι;
Αλίμονο, μαύρη μου ψυχή,
Ως πότε δεν θα ξεκόψεις από τις κακές σου συνήθειες;
Ως πότε θα είσαι ξαπλωμένος λόγω της ραθυμίας σου;
τί οὐκ ἐνθυμῇ τὴν φοβεραν ὥραν τοῦ θανάτου;
τί οὐ τρέμεις ὅλη τὸ φρικτόν Βῆμα τοῦ Σωτῆρος;
Γιατί δεν βάζεις στο μυαλό σου την φοβερή στιγμή του θανάτου;
Γιατί δεν τρέμεις ολόκληρη
όταν βρεθείς μπροστά στο φρικτό Βήμα του Σωτήρος;
ἆρα τί ἀπολογήσῃ, ἢ τί ἀποκριθήσῃ;
τὰ ἔργα σου παρίστανται πρὸς ἔλεγχόν σου
αἱ πράξεις σου ἐλέγχουσι κατηγοροῦσαι.
Άραγε τι θα απολογηθείς ή τι θα αποκριθείς;
Τα έργα σου πάνε για έλεγχο
Οι πράξεις σου σε ελέγχουν και σε κατηγορούν.
Λοιπὸν ὧ ψυχή, ὁ χρόνος ἐφέστηκε· δράμε, πρόφθασον,
πίστει βόησον. Ἥμαρτον Κύριε, ἥμαρτόν σοι,
Λοιπόν, ψυχή μου, έφτασε ο καιρός
Τρέξε, πρόφτασε και φώναξε με πίστη:
Συγχώρεσέ με, Κύριε, συγχώρεσέ με.
ἀλλ’ οἶδα φιλάνθρωπε τὸ εὔσπλαγχνόν σου,
ὁ ποιμὴν ὁ καλός, μὴ χωρίσῃς με,
τῆς ἐκ δεξιῶν σου παραστάσεως, διὰ τὸ μέγα σου ἔλεος.
Γνωρίζω όμως φιλάνθρωπε την μεγάλη σου ευσπλαχνία.
Εσύ που είσαι ο καλός ο ποιμήν, μη με ξεχωρίσεις
από το να παραστώ στα δεξιά σου
εξαιτίας της μεγάλης σου ευσπλαχνίας.
Σχολιασμός
Ενόψει της τελικής κρίσεως, που θα γίνει οπωσδήποτε μετά τον θάνατό μας, ο υμνωδός καλεί τους πιστούς σε εγρήγορση και να φερθούμε όπως οι φρόνιμες παρθένες και όχι όπως οι μωρές παρθένες. Αναλογίζεται την «φοβεράν ημέραν της κρίσεως» και καλεί την δυστυχισμένη του ψυχή να κόψει τις κακές συνήθειες και να διακόψει την επανάπαυσή του στη ραθυμία. Αυτό τονίζει και ένα τροπάριο της Τυρινής «Ἐννοῶ τὴν ἡμέραν τὴν φοβεράν, καὶ θρηνῶ μου τὰς πράξεις τὰς πονηράς, πῶς ἀπολογήσομαι τῷ ἀθανάτῳ Βασιλεῖ; ποίᾳ δὲ παρρησίᾳ ἀτενίσω τῷ Κριτῇ, ὁ ἄσωτος ἐγώ; Εὔσπλαγχνε Πάτερ, Υἱὲ μονογενές, τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον ἐλέησόν με.
Ο θάνατος για όλους είναι η φοβερά ημέρα της κρίσεως και η φοβερά απολογία είναι αναπόφευκτη. Δεν πρόκειται να ξεγελάσουμε τον Μέγα κριτή, γιατί οι πράξεις και τα έργα μας θα τεθούν ενώπιόν του και θα κριθούμε. Η μόνη σωτηρία είναι, όσο βρισκόμαστε στη ζωή, να τρέξουμε στον Κύριο και να ζητήσουμε να μας συγχωρέσει για τις πολλές αμαρτίες μας. Εκείνο που μας ενθαρρύνει είναι η μεγάλη αγάπη και το έλεος του Θεού, η φιλανθρωπία του και η ευσπλαχνία του, πράγμα που το διακήρυξε ο Χριστός με την παραβολή του καλού ποιμένα, ο οποίος θυσιάζεται για τα πρόβατά του. Ο υμνωδός αισθάνεται την ανάγκη να ζητήσει το έλεος του Θεού: «ἀλλὰ θαρρῶν εἰς τὸ ἔλεος τῆς εὐσπλαγχνίας σου, ὡς ὁ Δαυῒδ βοῶ σοι· Ἐλέησόν με ὁ Θεός, κατὰ τὸ μέγα σου ἔλεος».
Γι αυτό και ζητάμε να μη μας χωρίσει από τα πρόβατά του και να μας βάλει εκ δεξιών του, με τους ευλογημένους του Πατρός του.
