(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)
3. Περί προγράμματος και ακαταστασίας
[Γράφει ο Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός]: Ένας άλλος λόγος το ίδιο επιτακτικός, που επιβάλλει την τάξη του προγραμματισμού, είναι η μετά από την πτώση του Αδάμ ρευστότητα του ασταθούς χαρακτήρα του ανθρώπου. Αλλά και η περιεκτική αμαρτωλότητα, που συνοδεύει τον καθένα μας, αμβλύνει το θάρρος και την αποφασιστικότητα.
Η απειρία, η άγνοια, η άγνωστη μορφή του αοράτου πολέμου και το άνισο αυτής της πάλης αυξάνουν όπως είναι φυσικό την αποθάρρυνση.
Κανένας άλλος ανθρώπινος παράγοντας δεν ενισχύει την επιτυχία μας τόσο όσο η ισχυρή και επίμονη αποφασιστικότητα και το μεθοδευμένο πρόγραμμα.
Στους βίους των Πατέρων είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστική η επιμονή στην τάξη και το τυπικό ως τα κυριότερα στοιχεία του τρόπου της ζωής τους.
Ο Γέροντάς μας [ο Άγιος Ιωσήφ ο Ησυχαστής] έτρεφε ιδιαίτερη συμπάθεια στο βιβλίο του αγίου Ισαάκ του Σύρου, που το είχε ως εγκόλπιο.
Μας έλεγε ολόκληρα κεφάλαια από στήθους και ιδίως όσα αφορούσαν την τάξη και τον τύπο της μοναστικής ζωής, από την εισαγωγική πράξη ως την θεωρία και την τελειότητα που μπορεί να φθάσει ο άνθρωπος.
Θυμάμαι πόσα μας υπενθύμιζε από τον έβδομο λόγο «Περί τάξεως των αρχαρίων, και καταστάσεως, και των ανηκόντων αυτοίς»! Το κυριότερο, που ακόμα και τώρα θυμάμαι είναι το, «και όπου δ’ αν ευρεθής, μικρότερον σεαυτόν λογίζου, και υπηρέτην των αδελφών σου».
Η εξαρχής στροφή του Γέροντος προς την ησυχαστική και την απομονωμένη ζωή ήταν επόμενο να επιβάλει αυστηρότερα μέσα διαβιώσεως. Αυτό βέβαια είναι συνηθισμένο στους ησυχαστές, που ο τόπος, ο τρόπος και τα μέσα που χειρίζονται είναι διαφορετικά από το κοινό κοινοβιακό σύστημα ζωής των πολλών μοναχών.
Αυτοί οι τύποι ακόμα και παλαιότερα, όπως γράφουν οι Πατέρες, φαίνονταν εκ πρώτης όψεως πάντοτε αυστηροί. Αυτό είχε ως συνέπεια να λείπει και από τον χαρακτήρα τους η ηπιότητα της συμπεριφοράς, που συμβαίνει μάλλον ανεπαίσθητα από την απομόνωση και από την σε κάποιο βαθμό ακοινώνητη ζωή τους.
Παρόμοιο γεγονός ενθυμούμαι και από τον βίο του αββά Παλάμωνα, στον οποίο προσήλθε ως δόκιμος ο μετέπειτα μέγας στην αρετή άγιος Παχώμιος, ο θεμελιωτής του συστηματικού κοινωνικού μοναχισμού.
Ρωτούσαμε και εμείς μερικές φορές τον Γέροντα για την αυστηρότητα του δικού μας προγράμματος και μας αποκρινόταν με θετικά παραδείγματα από τους βίους των παλαιών Πατέρων.
Εκείνοι οι παλαιοί δεν αγνοούσαν καθόλου το καθήκον της αγάπης προς τον πλησίον, αλλά όμως πρότασσαν την αγάπη προς τον Θεό και το σχήμα της ιδιαίτερης φυλακής της ησυχαστικής βιοτής.
Επειδή και εμείς οδηγούσαμε τα βήματά μας προς τον ίδιο σκοπό, συχνά μας ανέφερε το λόγο του αββά Ισαάκ ότι απαραίτητη προϋπόθεση για την προκοπή του μοναχού είναι «το συνάξαι εαυτόν εις ένα τόπον και το αεί νηστεύσαι».
Εγώ όμως πρόσεχα περισσότερο σε ένα άλλο σημείο της ευταξίας, που αν και φαίνεται εισαγωγικό έκρυβε μεγάλη σημασία για το πρώτο ξεκίνημά μας. Και αυτό ήταν η βοήθεια που προέκυπτε από την ακριβή τήρηση του τυπικού, το οποίο φυλάγαμε οπουδήποτε και αν είμασταν.
Με την ακριβή τήρηση του τυπικού δεν μειωνόταν ούτε ο ζήλος, ούτε η θέρμη, ούτε η προσευχή, ούτε η πνευματική γενικά κατάστασή μας.
Όταν όμως τύχαινε να παραβιάσουμε τον συνηθισμένο τύπο της δίαιτας, της σιωπής ή γενικά της φυλακής, τότε όλα σείονταν και κρατούσαμε την συνήθεια με κόπο. Αυτό πλέον, μετά από μερικά παθήματα, μας έγινε ένα καλό μάθημα.
Απόσπασμα από το βιβλίο Γέροντος Ιωσήφ Βατοπαιδινού, ο «Γέροντας Ιωσήφ ο Ησυχαστής, Βίος, Διδασκαλία, η ‘Δωδεκάφωνος Σάλπιγξ’», έκδοση Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου.
