ᾨδὴ ζ’, Τριῳδίου Ἦχος πλ. β’
Ὁ Εἱρμὸς
«Ἄφραστον θαῦμα! Ὁ ἐν καμίνῳ ῥυσάμενος, τοὺς Ὁσίους Παῖδας
ἐκ φλογός, ἐν τάφῳ νεκρός, ἄπνους κατατίθεται, εἰς σωτηρίαν ἡμῶν τῶν μελῳδούντων. Λυτρωτά, ὁ Θεὸς εὐλογητὸς εἶ».
Απλή σύνταξη
«Ἄφραστον θαῦμα! Ὁ ῥυσάμενος ἐν καμίνῳ
τοὺς Ὁσίους Παῖδας ἐκ φλογός
ἐν τάφῳ νεκρός ἄπνους κατατίθεται,
εἰς σωτηρίαν ἡμῶν τῶν μελῳδούντων.
Λυτρωτά, ὁ Θεὸς εὐλογητὸς εἶ».
Μετάφραση
Ανέκφραστο θαύμα! Αυτός που γλίτωσε τους οσίους Παίδες
από την φλόγα της καμίνου, τώρα τον βάζουν σε τάφο
νεκρό και χωρίς να έχει καθόλου αναπνοή,
κι αυτό για την σωτηρία ημών που ψέλνουμε μελωδικά:
Λυτρωτά, Εσύ, που είσαι ο Θεός μας, είσαι ευλογημένος.
Ερμηνεία
Ο υμνογράφος θυμάται την διάσωση των Τριών από το καμίνι της φωτιάς και διερωτάται πώς είναι δυνατόν αυτός που έσωσε ανθρώπους από τον τάφο της φωτιά να μπαίνει τώρα σε έναν απλό τάφο και να μην προβαίνει σε καμιά ενέργεια, αυτός που έστειλε πνοή δροσιάς και δροσίζονταν αντί να καίγονταν οι Όσιοι Παίδες, τώρα να μην έχει ο ίδιος πνοή ζωής και να μην παίρνει ούτε ανάσα, αυτός που έσωσε τους φλεγόμενους να μην νικάει την φλόγα του θανάτου, που κατατρώει όλους τους αμαρτωλούς όχι όμως και αυτόν. Πραγματικά είναι ένα θαύμα που δεν μπορεί να το περιγράψει κανείς. Τέτοια απερίγραπτη κατάσταση έζησε και ο Απόστολος Παύλος που ανέβηκε μέχρι τον τρίτο ουρανό και ύστερα όταν κατέβηκε δεν μπορούσε να περιγράψει αυτά που είδε, γιατί βρέθηκε σε έναν άλλον κόσμο εντελώς διαφορετικό από τον δικό μας. Η απάντηση είναι ότι αυτό το έκανε ο Χριστός για να μας λυτρώσει από τις αμαρτίες, οι οποίες θα μας οδηγήσουν και εμάς στην άλλη ζωή στο πυρ της κολάσεως.
Κατά τα άλλα ο υμνογράφος τηρεί την τυπική παράδοση της αναφοράς στους Τρεις Παίδες, που αποτελεί το θέμα της ζ΄ Βιβλικής Ωδής αλλά και των άλλων Καταβασιών, αποτελεί δε το εφύμνιο όλων των τροπαρίων της ζ΄ Ωδής. «
α΄ τροπάριο ζ΄ Ωδής
Τετρωται ᾍδης, ἐν τῇ καρδίᾳ δεξάμενος τὸν τρωθέντα λόγχῃ τὴν πλευράν, καὶ σθένει πυρὶ θείῳ δαπανώμενος, εἰς σωτηρίαν ἡμῶν τῶν μελῳδούντων· Λυτρωτά, ὁ Θεός εὐλογητὸς εἶ.
Απλή σύνταξη
Ο ᾍδης τετρωται δεξάμενος ἐν τῇ καρδίᾳ
τὸν τρωθέντα λόγχῃ τὴν πλευράν,
καὶ σθένει πυρὶ θείῳ δαπανώμενος, εἰς σωτηρίαν ἡμῶν
τῶν μελῳδούντων· Λυτρωτά, ὁ Θεός εὐλογητὸς εἶ.
Μετάφραση
Ο Άδης έχει τραυματιστεί στην καρδιά, όταν υποδέχτηκε
αυτόν που τον πλήγωσε με λόγχη την πλευρά
και στενάζει τώρα καθώς λιώνει από το θείο πυρ
για την σωτηρία ημών που ψέλνουμε μελωδικά:
Λυτρωτά, Εσύ, που είσαι ο Θεός μας, είσαι ευλογημένος.
Ερμηνεία
Το παράπτωμα των Πρωτοπλάστων ήταν ένα πισώπλατο χτύπημα κατά του Θεού, ο οποίος του έδωσε τα πάντα και οι Πρωτόπλαστοι έδειξαν ανυπακοή στο θέλημά του. Τότε ο Θεός αποκάλυψε και άλλα χτυπήματα, του Διαβόλου στην πτέρνα του Χριστού, που θα ενανθρωπίζονταν, αλλά ο Χριστός στην κεφαλή και θα τον συνέτριβε. Ήρθε λοιπόν η στιγμή που ο Χριστός δέχεται χτύπημα στην καρδιά και στη συνέχεια στην πτέρνα, δηλαδή τον έστειλε στον τάφο, αλλά αυτό για λίγο, γιατί ο Χριστός ανταπέδωσε το χτύπημα με ένα χτύπημα θανατηφόρο. Με θάνατο, αλλά προσωρινό κοίταξε ο Διάβολος να εξαφανίσει τον Χριστό, με αυτόν όμως τον θάνατο «πάτησε» νίκησε τον θάνατο, δηλαδή τον Διάβολο και από τότε και τα λάφυρα, τις ψυχές των νεκρών, του τα πήρε και έκανε πολύ πιο δύσκολη την αρπαγή των ψυχών για τον Άδη. Ο Άδης πληγώθηκε στην καρδιά από αυτόν που πλήγωσε στην πλευρά. Τώρα πια ο Άδης στενάζει ο ίδιος, ενώ μέχρι τώρα στέναζαν οι ψυχές που είχε αιχμαλωτίσει, και επειδή δεν μπορεί να αντέξει τον Χριστό, που κατέβηκε στον Άδη σαν Θεία φωτιά, στενάζει για τα λάφυρα που έχασε λιώνει από τον καημό του.
Όλα αυτά τα κάνει ο Χριστός για την σωτηρία των ανθρώπων, που αντιλαμβάνεται το μέγεθος της αγάπης του Χριστού για την σωτηρία τους και ξεσπάνε σε τραγούδια και μελωδίες για ανυμνήσουν τον Θεό και Λυτρωτή τους, που είναι πάντα ευλογημένος. Κι εμείς στην επινίκιο ύμνο ψάλλουμε «ωσσανά εν τοις υψίστοις ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», όπως τονίζει και το εφύμνιο της Ωδής.
β΄ τροπάριο ζ΄ Ωδής
Ὄλβιος τάφος! ἐν ἑαυτῷ γὰρ δεξάμενος, ὡς ὑπνοῦντα τὸν Δημιουργόν, ζωῆς θησαυρός, θεῖος ἀναδέδεικται, εἰς σωτηρίαν ἡμῶν τῶν μελῳδούντων· Λυτρωτά, ὁ Θεός εὐλογητὸς εἶ.
Απλή σύνταξη
Ὄλβιος τάφος! δεξάμενος γὰρ ἐν ἑαυτῷ
τὸν Δημιουργόν ὡς ὑπνοῦντα,
ἀναδέδεικται θεῖος θησαυρός ζωῆς, εἰς σωτηρίαν ἡμῶν
τῶν μελῳδούντων· Λυτρωτά, ὁ Θεός εὐλογητὸς εἶ.
Μετάφραση
Ευτυχισμένος ο τάφος, που δέχτηκε μέσα του
τον Δημιουργό σε κατάσταση ύπνου (όχι θανάτου)
κι αυτός αναδείχτηκε ο θησαυρός της θείας ζωής
για την σωτηρία ημών που ψέλνουμε μελωδικά:
Λυτρωτά, Εσύ, που είσαι ο Θεός μας, είσαι ευλογημένος.
Ερμηνεία
Ποιος δεν θα αισθανόταν ευτυχής ακόμη και ένας ψυχρός τάφος, αν δεχόταν να φιλοξενήσει τον Βασιλέα των όλων, τον ποιητή του Ουρανού και της γης. Πώς λοιπόν να μην είναι ευτυχισμένος και ο τάφος που δέχτηκε μέσα του τον αχώρητο Θεό, όχι σε κατάσταση θανάτου αλλά σε κατάσταση ύπνου, δηλαδή κεκοιμημένου. Αυτός ο νεκρός δεν ήταν σαν όλους τους άλλους νεκρούς, ήταν ο Δημιουργός των πάντων. Μπορούσε επομένως να κρατήσει ο τάφος τον Δημιουργό της ζωής μέσα στα σπλάχνα του; Ασφαλώς όχι. Ο τάφος δεν μπόρεσε να κρατήσει, να υποτάξει τον Θεό Δημιουργό, ο οποίος αποδείχτηκε ως ο Θείος θησαυρός, που φέρνει την ζωή.
Οι θησαυροί καταχωνιάζονται, γιατί είναι πολύτιμοι, ο Χριστός όμως δεν είναι ένας απλός θησαυρός, αλλά είναι ο Θείος θησαυρός, ο οποίος φέρνει όχι τον υλικό πλούτο αλλά τον ψυχικό, φέρνει την πραγματική ευτυχία, γι’ αυτό και ο τάφος του Χριστού πρέπει να αισθάνεται ευτυχισμένος, γιατί συνέβαλε και αυτός όχι στην θλίψη των ανθρώπων, όπως συνήθως, αλλά στη χαρά και την ελπίδα μιας αιώνιας ζωής. Ο υμνογράφος δεν ξεχνάει να τονίσει με όλα αυτά ότι ο άνθρωπος κέρδισε όχι τον θάνατο αλλά την σωτηρία και γι’ αυτό δεν πρέπει να πάψουμε να τον δοξολογούμε, να τον αναγνωρίζουμε ως Λυτρωτή και Θεό μας και να του λέμε συνεχώς» να είσαι ευλογημένος.
γ΄ τροπάριο ζ΄ Ωδής
Νόμῳ θανόντων, τὴν ἐν τῷ τάφῳ κατάθεσιν, ἡ τῶν ὅλων δέχεται ζωή, καὶ τοῦτον πηγήν, δείκνυσιν ἐγέρσεως, εἰς σωτηρίαν ἡμῶν τῶν μελῳδούντων· Λυτρωτά, ὁ Θεός εὐλογητὸς εἶ.
Απλή σύνταξη
Η ζωή τῶν ὅλων δέχεται Νόμῳ θανόντων τὴν ἐν τῷ τάφῳ κατάθεσιν, ,
καὶ δείκνυσιν τοῦτον πηγήν ἐγέρσεως, εἰς σωτηρίαν ἡμῶν τῶν μελῳδούντων· Λυτρωτά, ὁ Θεός εὐλογητὸς εἶ.
Μετάφραση
Η ζωή όλων, ανθρώπων και κτισμάτων, δέχεται την κατάθεσή του
σε τάφο σύμφωνα με τον νόμο που διέπει τους θνητούς ανθρώπους,
αλλά αυτόν τον τάφο τον αναδεικνύει δύναμη έγερσης για τους νεκρούς
για την σωτηρία ημών που ψέλνουμε μελωδικά:
Λυτρωτά, Εσύ, που είσαι ο Θεός μας, είσαι ευλογημένος.
Ερμηνεία
Ο Χριστός, ως άνθρωπος έπρεπε να πεθάνει σύμφωνα με τον ανθρώπινο νόμο, που προβλέπει να θάπτονται οι νεκροί και να μην μένουν άταφοι. Η Αντιγόνη του Σοφοκλή, για να θάψει τον αδελφό της, τον Πολυνείκη, και να μην μείνει άταφος, έστω κι αν ήταν προδότης της πατρίδας του, δέχτηκε την εσχάτη των ποινών. Η νεαρή αυτή κοπέλα είναι διαχρονικό παράδειγμα του άγραφου νόμου περί ταφής των ανθρώπων με διάφορους τρόπους. Αυτό για λόγους θρησκευτικής πίστης αλλά και λόγους υγιεινής.
Πώς όμως η Ζωή των απάντων, ο Χριστός, να μπει μέσα σε μνήμα; Και όμως δέχτηκε και ευτυχώς για εμάς, γιατί από αυτή την ενέργεια του Χριστού πήγασε η ζωή όχι μόνο του Χριστού αλλά και η δικιά μας. «Χθες συνεθαπτόμην σοι Χριστέ, συνεγείρομαι σήμερον αναστάσει σου» γράφει ο υμνογράφος. Και ο Απόστολος Παύλος γράφει «Συνετάφημεν ουν δια του βαπτίσματος εις τον θάνατον, ίνα και συζήσωμε αυτώ». Από τον τάφο του Κυρίου έρευσε ζωή και ανάσταση. Πρόκειται για τον Πανάγιο Τάφο του Χριστού. Από τότε που δέχτηκε μέσα του τον Χριστό, έγινε πηγή ζωής και ανάστασης πρώτα για τον Χριστό και ύστερα για τα εκατομμύρια των πιστών που προστρέχουν για τον προσκυνήσουν.
δ΄ τροπάριο ζ΄ Ωδής
Μία ὑπῆρχεν, ἡ ἐν τῷ ᾍδῃ ἀχώριστος, καὶ ἐν τάφῳ, καὶ ἐν τῇ Ἐδέμ, Θεότης Χριστοῦ, σὺν Πατρὶ καὶ Πνεύματι, εἰς σωτηρίαν ἡμῶν τῶν μελωδούντων· Λυτρωτά, ὁ Θεὸς εὐλογητὸς εἶ.
Απλή σύνταξη
Μία Θεότης Χριστοῦ ὑπῆρχεν, ἡ ἐν τῷ ᾍδῃ ἀχώριστος, καὶ ἐν τάφῳ,
καὶ ἐν τῇ Ἐδέμ, , σὺν Πατρὶ καὶ Πνεύματι, εἰς σωτηρίαν ἡμῶν
τῶν μελωδούντων· Λυτρωτά, ὁ Θεὸς εὐλογητὸς εἶ.
Μετάφραση
Η Θεότητα του Χριστού, που δεν χωρίστηκε
κατεβαίνοντας στον Άδη ο Χριστός, παρέμεινε αχώριστη,
και στον τάφο με τους νεκρούς και στην Εδέμ με τον ληστή,
αλλά και μαζί με τον Θεό Πατέρα και Άγιο Πνεύμα
για την σωτηρία ημών που ψέλνουμε μελωδικά:
Λυτρωτά, Εσύ, που είσαι ο Θεός μας, είσαι ευλογημένος.
Ερμηνεία
Το «Χριστολογικό» πρόβλημα ταλαιπώρησε πολύ την εκκλησία με τις διάφορες αιρέσεις που αφορούσαν την μία ή την άλλη φύση του Χριστού, ο σύνδεσμος και η συνεργασία αυτών και γ’ αυτό ο υμνογράφος στέκεται πολύ στην καθαρά ορθόδοξη άποψη για τις δύο φύσεις του Χριστού. Οι αιρέσεις ξεκινούσαν από καλές προθέσεις αλλά είχαν ως οδηγό την λογική. Με τη λογική όμως δεν εξηγούνται όλα τα θέματα της πίστης, γι’ αυτό η Ορθοδοξία δεν είναι διδασκαλία αλλά βίωμα. Η εκκλησία όμως για να απολογηθεί και να συγκρατήσει τον κόσμο να μην παρασυρθούν από τις αιρέσεις αναγκαζόταν να λογικέψει όσο γίνονταν τα θέματα της πίστης, για να μην γίνονται παρανοήσεις.
Στην συγκεκριμένη περίπτωση έχουμε αν η Θεότητα του Χριστού με τον θάνατο, την ταφή, την κάθοδο στον Άδη και την άνοδο στον Παράδεισο μαζί με τον ληστή ήταν χωρισμένη σε τμήματα, βρίσκονταν κάπου και δεν βρίσκονταν αλλού. Όλα αυτά είναι εκ του πονηρού. Οι πατέρες της εκκλησίας έδωσαν αποστομωτικές απαντήσεις αλλά και ο υμνογράφος με την πένα του τονίζει την ορθόδοξη πίστη.
Εδώ θίγει κάποιες πτυχές. Πού βρίσκονταν η Θεότητα στον Άδη, όταν κατέβηκε η ψυχή του, στον τάφο, όπου παρέμεινε το άγιο σώμα του ή στην Εδέμ, δηλαδή στον Παράδεισο, όπως υποσχέθηκε ο Χριστός στον ληστή μετά την ομολογία της μετάνοιάς του. Αυτό είναι ένα ψευτοδίλημμα, αν δεν είναι σκόπιμο, για να δημιουργήσει σύγχυση αι ασάφειες στο θέμα αυτό. Τονίσαμε και πιο πάνω ότι από τη στιγμή που η Θεία φύση του Χριστού ενώθηκε με την ανθρώπινη, δεν χωρίστηκε ποτέ, ούτε στον Άδη, ούτε στον τάφο ούτε στον Παράδεισο. Υπήρχε παντού και συγχρόνως, εφόσον είναι πανταχού παρών, ως Θεός, και δεν τον εμπόδιζε η σωματική του υπόσταση στην κατάσταση αυτή.
Το σώμα βέβαια του Χριστού, αν και αναμάρτητο, επειδή επωμίστηκε τις αμαρτίες του κόσμου, όχι της δικές του, υπέστη τις συνέπειες της Παρακοής των Πρωτοπλάστων αλλά μόνο προσωρινά. Και σε αυτήν ακόμη την κατάσταση της ταφής του δεν απομακρύνθηκε ποτέ από το άγιο σώμα του, με αυτό αναστήθηκε και με αυτό κατέβηκε στον Άδη, χωρίς να γίνει δέσμιος του Άδη αλλά ελευθερωτής των ψυχών που τον πίστεψαν. Αυτό δεν ισχύει για τους ανθρώπους, των οποίων το σώμα μετά τον θάνατό «αποσυντίθενται αφ’ ων συνετέθησαν», και η ψυχή τους μετέβαιναν στον Άδη, ενώ τώρα γίνεται μερική κρίση και απολαμβάνει ανάλογα με αυτά που έπραξε, όσο ζούσε.
Επίσης μας κάνει εντύπωση η δομή των τροπαρίων της ζ΄ Ωδής αλλά και της η΄ Ωδής. Αυτή συνίσταται σε δύο μέρη, ένα συνοπτικό, το α΄ μέρος, και ένα επαναληπτικό, το β΄ μέρος. Στο συνοπτικό παρατηρούμε μια πυκνότητα σκέψης, ενώ στο επαναληπτικό μια συνέπεια στις αντίστοιχες βιβλικές Ωδές, χρησιμοποιώντας μονίμως τα εφύμνια των Ωδών αυτών, «εἰς σωτηρίαν ἡμῶν τῶν μελωδούντων· Λυτρωτά, ὁ Θεὸς εὐλογητὸς εἶ» και « ὃν Παῖδες εὐλογεῖτε, Ἱερεῖς ἀνυμνεῖτε, λαὸς ὑπερυψοῦτε, εἰς πάντας τοὺς αἰῶνας»
