Το 1991 το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, ως Πρεσβυγενής Εκκλησία, όπως είχε δικαίωμα και υποχρέωση, επιχείρησε να ανασυστήσει την καταργημένη εκ των πραγμάτων Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Αλβανίας, την οποία είχε αναγνωρίσει το 1937 ο Πατριάρχης Βενιαμίν Α΄ και η οποία το 1945 περιορίστηκε από το κομμουνιστικό καθεστώς και το 1967 καταργήθηκε (απαγορεύτηκε με νόμο) εντελώς. Οι Ναοί σφραγίστηκαν ή κατεδαφίστηκαν ή άλλαξαν χρήση, οι ιερείς αποσχηματίστηκαν και επικράτησε ένα νομικά και πολιτικά στηριζόμενο καθεστώς αθεΐας επί 24 χρόνια. Ελάχιστοι ιερείς είχαν απομείνει το 1991 και μερικοί τελούσαν κρυφά ορισμένα μυστήρια. Τελούσαν το Βάπτισμα αλλά δεν είχαν Άγιο Μύρο για το Χρίσμα. Τελούσαν κρυφά γάμους, βαφτίσεις, ευχέλαια και Θείες Λειτουργίες, προφανώς και εξομολογήσεις. Ο θρησκευόμενος λαός Ελλήνων και Αλβανών υπέφερε, αγωνιούσε αλλά διατηρούσε την προσμονή για επαναλειτουργία της Εκκλησίας.
Ο Πατριάρχης ρώτησε τον Αναστάσιο, αν δέχεται, ως Πατριαρχικός Έξαρχος, να επιχειρήσει την αναβίωση της Αλβανικής Εκκλησίας, σε εποχή που επικρατούσε ακόμα το κομμουνιστικό καθεστώε υπό τον Αλία, διάδοχο του σκληρού Εμβέρ Χότζα. Ο Αναστάσιος ζήτησε χρόνο να προσευχηθεί και τελικά δέχτηκε. Πήγε στην Αλβανία με συνοδεία λαϊκών συνεργατών, αναζήτησε τον καθεδρικό ναό, που είχε μετατραπεί σε γυμναστήριο και φώναξε στην αλβανική γλώσα στους συγκεντρωμένους χριστιανούς “Χριστός Ανέστη!” αν και ήταν Καλοκαίρι. Ήθελε να δηλώσει, ότι ήδη ανασταίνεται η Εκκλησία στην Αλβανία.
Στο τέλος μιας μικρής τελετής τον πλησίασε ένας Αλβανός και του είπε σε άπταιστα ελληνικά: “Σεβασμιώτατε, είναι ο μοναδικός επιζών θεολόγος της Αλβανίας. Μαζί με τους άλλους τρεις θεολόγους που υπήρχαν, είχαμε συμφωνήσει ότι όποιος επιζεί κατά την επαναλειτουργία της Εκκλησίας, θα μπει μέσα στον Ναό και θα φωνάξει το Χριστός Ανέστη! Ήδη το φωνάξατε εσείς! Σεβασμιώτατε είμαι στη διάθεσή σας!”
Ήταν ο Δημήτρης Μπεντούλι, ο οποίος είχε σπουδάσει στην Θεολογική Σχολή της Αθήνας και έμενε εκεί με την βορειοηπειρώτισσα σύζυγό του Αρετή μέχρι το 1945, οότε, πριν κλείσουν τα σύνορα, πήγαν στην Αλβανία. Τον γνώρισα προσωπικά, όταν ήλθε για νοσηλεία στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών, όπου νοσηλεύτηκε δωρεάν από τον ιδιοκτήτη Γεώργιο Αποστολόπουλο, ο οποίος προσέφερε πολλά στην προσπάθεια του Αναστασίου. Μου διηγήθηκε την παραπάνω συνάντησή του με τον Αναστάσιο και μου έδειξε φωτογραφίες με τους άλλους τρεις θεολόγους, όταν, αψηφώντας κάθε κίνδυνο διωγμού, πήγαιναν στα βουνά, έχοντας εικόνες στα ταγάρια τους, τις οποίες τοποθετούσαν στο δάσος και έκαναν παράκληση. Ο Μπεντούλι βοήθησε πολύ τον Αναστάσιο, μεταφράζοντας στην αλβανική γλώσσα και μουσικά βιβλία, καθώς ήταν και εξαίρετος ψάλτης. Στα λίγα χρόνια που του απέμεναν, ήταν ο υπ’ αριθμ. 1 συνεργάτης του Αναστασίου στην Αλβανία.
Είχαν κάπως αδρανήσει τα καταπιεστικά μέτρα εναντίον της Εκκλησίας, όταν κυβερνούσε ο Αλία, ο οποίος επέτρεψε τις εκκλησιαστικές δραστηριότητες και η Αλβανία άρχισε να βγαίνει από την απομόνωσή της. Όμως σε κάθε κίνηση του Αναστασίου, τον ακολουθούσε το αυτοκίνητο της μυστικής αστυνομίας. Ο Αναστάσιος ήθελε να επικοινωνήσει με τον Αλία, αλλά δεν είχε τον τρόπο. Τελικά το κατάφερε ως εξής: Ήταν μαζί του ο Γιώργος Παπαζάχος, καθηγητής της καρδιολογίας, ο οποίος πήγε στο εκεί πανεπιστήμιο, αναζητώντας τον ομόλογό του καθηγητή. Αυτός ηταν ο προσωπικός γιατρός του Αλία και με τη μεσολάβησή του ο Αναστάσιος τον συνάντησε. Όπως μας διηγήθηκε ο Παπαζάχος, φοβόταν μήπως δεν βγουν ζωντανοί απ’ εκεί και έκανε συνεχώς κομποσχοίνι μέσα στην τσέπη του προσευχόμενος. Αλλ’ ώ του θαύματος! Απ’ εκείνη την ημέρα σταμάτησε η παρακολούθηση από τη μυστική αστυνομία και το κρατικό ραδιόφωνο μετέδιδε τις επόμενες κινήσεις του Αναστασίου. Θαύμα;! Επίδραση της προσωπικότητας του Αναστασίου;! Και τα δύο μαζί;!
Στις 2 Αυγούστου, εορτή του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, ο Αναστάσιος λειτούργησε στη Μονή του στο Κολικόντασι. Βγήκαν τα σφραγίδια από τους κρυψώνες και οι γυναίκες πήγαν θαυμάσια πρόσφρορα. Βγήκαν και οι εικόνες από σεντούκια και ντουλάπες, όπου είχαν “φυλακιστεί” καλυμμένες με σανίδια. Θαύμα και αυτό!
Πρόσφατα οι τηλεοπτικοί σταθμοί έδειχναν ένα στιγμιότυπο, με τον Αναστάσιο να αγκαλιάζει μία κυρτωμένη γριούλα. Συνέβη στην Κορυτσά. Η γριούλα καθόταν σε πεζούλι έξω από το σπίτι της και ο Αναστάσιος περνούσε απ’ εκεί. Η γριούλα, βλέποντας ρασοφόρο με εγκόλπιο, άρχισε να φωνάζει “Δεσπότης πάλι στην πόλη μας!”. Έτρεξε πάνω του, ο Αναστάσιος την αγκάλιασε και ο Γιώργος Παπαζάχος απαθανάτισε το συμβάν φωτογραφίζοντάς τους.
(Συνεχίζεται)
