(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)
Άγιος Ιουστίνος ο φιλόσοφος και μάρτυς
Απολογία Α’
1. Προλογική έκκληση υπέρ δικαίας κρίσεως της υποθέσεως των Χριστιανών.
Απολογία Α’
Προς τον αυτοκράτορα Τίτο Αίλιο Αδριανό Αντωνίνο Ευσεβή Αύγουστο Καίσαρα, τον Βηρίσσιμο υιό του φιλόσοφο, τον Λούκιο, φυσικό υιό του φιλοσόφου Καίσαρος1 και θετό υιό του Ευσεβούς, εραστή της παιδείας, την ιερά σύγκλητο, και ολόκληρο τον δήμο των Ρωμαίων υπέρ των εκ παντός γένους ανθρώπων οι οποίοι μισούνται και υβρίζονται αδίκως ο Ιουστίνος υιός του Πρίσκου υιού του Βακχείου, κατοίκων της Φλαβίας Νεαπόλεως της Συριακής Παλαιστίνης, ένας από αυτούς, κάνω την παρούσα αφιέρωση και αίτηση.
Ο λόγος απαιτεί από τους αληθινά ευσεβείς και φιλοσόφους μόνο την αλήθεια να τιμούν και να αγαπούν, παύοντας να ακολουθούν δοξασίες παλαιών διανοουμένων, αν είναι φαύλες. Διότι ο σώφρων λόγος όχι μόνο δεν υπαγορεύει να ακολουθεί ο φίλος της αληθείας τους πράττοντες ή διδάσκοντες το άδικο, αλλά υποδεικνύει ότι πρέπει να εκλέγει το να λέει και πράττει τα δίκαια με κάθε τρόπο και με τίμημα την ζωή του, ακόμη και αν απειλείται με θάνατο.
Λοιπόν σεις ότι λέγεσθε ευσεβείς και φιλόσοφοι και φύλακες δικαιοσύνης και εραστές παιδείας2, ακούγεται πανταχού· εάν δε είσθε και στην πραγματικότητα, πρέπει να αποδειχθεί.
Πράγματι δεν έχουμε έλθει ενώπιον σας3, για να σας κολακεύσουμε με αυτά τα γράμματα, αλλά για να ζητήσουμε να κρίνετε την υπόθεση μετά από ακριβή και αυστηρή εξέταση, και να μη δώσετε ψήφο η οποία θα αποβεί εναντίον σας, κατεχόμενοι από προκατάληψη ή από ανθρωπαρέσκεια προς τους δεισιδαίμονες ή άλογη ορμή και προϋπάρχουσα μακροχρόνια κακή φήμη.
Διότι εμείς είμαστε πεπεισμένοι ότι δεν είναι δυνατό να πάθουμε κακό από κανέναν, εάν δεν βρεθούμε εργάτες κακίας ή αποδειχθούμε πονηροί· σεις δε να φονεύσετε μεν δύνασθε, να βλάψετε δε όχι.
Αλλά για να μη νομίσει κανείς ότι αυτά είναι άλογη και τολμηρή κραυγή, αξιώνουμε να εξετασθούν οι εις βάρος τους κατηγορίες, και αν μεν αποδειχθούν ότι είναι βάσιμες, να τιμωρηθούν αυτοί. όπως αρμόζει· εάν δε δεν έχει κανείς καμία απόδειξη να φέρει, ο αληθής λόγος δεν επιτρέπει να αδικείτε αθώους ανθρώπους εξ αιτίας πονηρής φήμης, μάλλον δε τους εαυτούς σας, εφ’ όσον αποφασίζετε να καταδικάζετε, όχι με κρίση, αλλά με πάθος.
Κάθε σώφρων άνθρωπος θα αναγνωρίσει ότι καλή και μόνη δίκαιη πρόταση είναι, οι υπήκοοι να δίνουν απρόσβλητο απολογισμό του βίου και της σκέψεως τους, ομοίως δε επίσης και οι άρχοντες να δίνουν την ψήφο τους ακολουθούντες όχι την βία και τυραννίδα αλλά την ευσέβεια και φιλοσοφία· διότι έτσι θα ήταν δυνατόν να απολαύσουν του αγαθού και οι άρχοντες και οι αρχόμενοι.
Είπε άλλωστε και κάποιος από τους παλαιούς, «εάν δεν φιλοσοφήσουν οι άρχοντες και οι αρχόμενοι, δεν πρόκειται να ευδαιμονήσουν οι πόλεις» (Περίληψη των λεγομένων υπό του Πλάτωνος, Πολιτεία 473).
Δικό μας λοιπόν έργο είναι να παρέχουμε σε όλους ευκαιρία εξετάσεως και του βίου και της διδασκαλίας μας για να μη οφείλουμε τιμωρία χάριν των συνηθιζόντων να αγνοούν τα δικά μας πράγματα, για όσα κακά διαπράττουν στην τύφλωση τους περί αυτών· δικό σας δε όπως διδάσκει ο λόγος4, είναι ακούοντες να βρίσκεσθε αγαθοί κριτές. Διότι θα είναι αναπολόγητοι ενώπιον του Θεού, εάν δεν πράξουν τα δίκαια όσοι μάθουν την αλήθεια.
1. Ήταν γιος του Λ. Αιλίου Βήρου, Καίσαρα επί Αδριανού, και θετός του Αντωνίνου Ευσεβούς. Βηρίσσιμος είναι ο Μ. Αυρήλιος.
2. Οι τρεις χαρακτηρισμοί (ευσεβείς, φιλόσοφοι, εραστές παιδείας) αντιστοιχούν στους τρεις βασιλείς (Αντωνίνο, Μ. Αυρήλιο ή Βηρίσσιμο, Λούκιο, ο οποίος ήταν σε ηλικία φοιτητή ακόμη). βλ. προσφώνηση.
3. Δεν εννοεί ίσως προσωπική ακρόαση ενώπιον των βασιλέων, αλλά παρουσία δια του συγγράμματος.
4. Ο Ιουστίνος δίνει την εντύπωση ότι η απολογία του αναγινώσκεται ενώπιον του βασιλέως και ίσως μάλιστα είχε την πρόθεση να την αναγνώσει αν αυτός του έδινε την ευκαιρία.
Ιουστίνου φιλοσόφου και μάρτυρος. Άπαντα τα έργα. Πατερικές εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς».
