Εισαγωγικά
Η σημασία και η αναγκαιότητα του ύπνου
Ο ύπνος είναι μια φυσιολογική ανάγκη, όπου αδρανοποιούνται ορισμένες λειτουργίες του ανθρωπίνου σώματος, ενώ διατηρούνται άλλες οι βασικές. Μελέτες στέρησης ύπνου έχουν δείξει χωρίς αμφιβολία ότι ο ύπνος αποτελεί μία σημαντική αναζωογονητική διαδικασία που επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα και τη σωματική και διανοητική υγεία, ενώ είναι επίσης καίριας σημασίας για την επιβίωση του ανθρώπου, διότι έχει άμεση σχέση με: την Μνήμη και μάθηση, το Ανοσοποιητικό σύστημα, το Νευρικό σύστημα, την Αύξηση και ανάπτυξη, και την Βελτίωση της διάθεσης και κοινωνικής συμπεριφοράς.
Ο ύπνος αφορά την ψυχοσωματική υπόσταση του ανθρώπου αλλά υπάρχει και η πνευματική διάσταση του ύπνου. Ο ύπνος είναι ένας «προσωρινός» θάνατος κι έτσι κάθε φορά που ξυπνούμε δοξολογούμε τον Κύριο για την παράταση της ζωής. Οι άγιοι μείωναν δραστικά τις ώρες του ύπνου για να δοξολογούν τον Θεό. Εξάλλου στα μοναστήρια γίνονται ιερές ακολουθίες λίγο μετά τα μεσάνυχτα. Οι ιερές αυτές αγρυπνίες συμβάλλουν στην εγρήγορση του ανθρώπου ακόμη και στις ώρες του ύπνου.
Η αναγκαιότητα της εγρήγορσης
Η εγρήγορση αποτελεί αναγκαιότητα σε περιόδους πολέμους όχι μόνο στρατιωτικούς αλλά και πνευματικούς. Είμαστε σε εμπόλεμη κατάσταση και ο εχθρός μας, ο Διάβολος, παραμονεύει να μας κάνει κακό. Πρόκειται όχι μόνο για αόρατο πόλεμο, όπως αναφέρει ο Νικόδημος ο Αγιορείτης, αλλά και για συνεχή, που δεν σταματάει μέρα και νύχτα. Από τότε που δώσαμε το δικαίωμα στον Διάβολο να ρυθμίζει την ζωή μας, ο Διάβολος είναι απαιτητικός και εκβιαστικός. Και το κακό είναι ότι ο Διάβολος δεν κοιμάται ούτε την νύχτα και έτσι είμαστε υποχρεωμένοι να είμαστε σε εγρήγορση πνευματική όλο το εικοσιτετράωρο. Το σώμα μας μπορεί να κοιμάται αλλά η ψυχή μας και το πνεύμα μας πρέπει να είναι σε εγρήγορση, σε επιφυλακή. Στην επιφυλακή οι στρατιώτες δεν βγάζουν ούτε τα άρβηλά τους για ξεκούραση, για να είναι έτοιμοι για άμεση επέμβαση. Έτσι ακριβώς πρέπει να είμαστε κι εμείς, σε διαρκή επιφυλακή.
Η εγρήγορση της καρδιάς
Η επίσκεψη του θανάτου δεν είναι γνωστή στον άνθρωπο. Ο Θεός με τον θάνατο μας καλεί σε μια άλλη ζωή, τον ολόφωτο Νυμφώνα, αλλά πρέπει να έχουμε αναμμένες τις λαμπάδες των αρετών, οι οποίες μας δίνουν το εισιτήριο για να μπούμε μέσα στον Νυμφώνα του Κυρίου. Από την παραβολή των δέκα παρθένων διδασκόμαστε ότι, επειδή ο Κύριος δεν ξέρουμε πότε θα μας επισκεφτεί, δηλαδή δεν ξέρουμε πότε θα πεθάνουμε, γι’ αυτό πρέπει να είμαστε σε συνεχή εγρήγορση για να μην μας πάρει ο ύπνος, διότι θα έρθει και εμείς θα κοιμόμαστε, δηλαδή δεν θα είμαστε κατάλληλα προετοιμασμένοι.
Πρέπει όμως να έχουμε και το κατάλληλο ένδυμα: ««Εν ταίς λαμπρότησι των Αγίων σου, πως εισελεύσομαι ο ανάξιος; εάν γαρ τολμήσω συνεισελθείν εις τον νυμφώνα, ο χιτών με ελέγχει, ότι ουκ έστι του γάμου, και δέσμιος εκβαλούμαι υπό των Αγγέλων. Καθάρισον Κύριε, τον ρύπον της ψυχής μου, και σώσόν με ως φιλάνθρωπος» (ψαλμός της Μ. Εβδομάδας). Τον λευκό χιτώνα του Χριστού που ντυθήκαμε κατά την βάπτιση, πρέπει να τον πλένουμε συχνά με την Θεία Εξομολόγηση, ώστε ο χιτώνας της ψυχής μας να είναι σχετικά καθαρός. Κάθε αδιαφορία έχει συνέπειες.
Η εγρήγορση απαιτεί ακόμη και ακραίες καταστάσεις, προκειμένου «να μην μας πιάσουν στον ύπνο»: Ο Δαυίδ ο ψαλμωδός μας μιλάει πολύ παραστατικά γι’ αυτήν την κατάσταση: «εἰ δώσω ὕπνον τοῖς ὀφθαλμοῖς μου καὶ τοῖς βλεφάροις μου νυσταγμὸν καὶ ἀνάπαυσιν τοῖς κροτάφοις μου,
ἕως οὗ εὕρω τόπον τῷ Κυρίῳ, σκήνωμα τῷ Θεῷ ᾿Ιακώβ» (Ψαλμ. 131, -5). Ο ψαλμωδός αν δεν βρει ένα τόπο στην ψυχή του να δεχτεί τον Θεό του Ιακώβ και να γίνει σκήνωμά του, δεν μπορεί να ησυχάσει, δεν μπορεί να κλείσει μάτι. Αυτός πρέπει να είναι ο διακαής πόθος του κάθε πιστού, για να έλθει ο Χριστός μέσα μας και εμείς να τον φωνάζουμε «αβά ο πατήρ», που σημαίνει «πατέρα μου», αφού είμαστε παιδιά του.
Ο Σολωμός, που ήταν ένα ανήσυχο πνεύμα, ξεκινώντας από την εθνική εγρήγορση την γενικεύει και την υποδεικνύει ως κανόνα ζωής: «Πάντα ανοιχτά, πάντα άγρυπνα τα μάτια της ψυχής μου». Πρέπει να είμαστε πάντα ξύπνιοι με μάτια ανοιχτά και να μην κοιμόμαστε σε όλες τις περιπτώσεις, διότι υπάρχουν άνθρωποι που εκμεταλλεύονται την δικιά μας νωθρότητα.
Υπάρχουν περιπτώσεις που μπορεί το σώμα να κοιμάται και να ξεκουράζεται όμως το πνεύμα και η καρδιά ξαγρυπνά. Την κατάσταση αυτή περιγράφει ο Σολομών στο Άσμα Ασμάτων: «Ἐγὼ καθεύδω καὶ ἡ καρδία μου γρηγορεῖ· φωνὴ τοῦ ἀδελφοῦ μου κρούει… (Άσμα Ασμάτων 5:2). Εμείς θα λέγαμε ότι δεν πρόκειται απλά για έναν αδελφό που θέλει να μπει στον οίκο της ψυχής μας αλλά για τον Χριστό, ο οποίος υπομονετικά στέκει έξω στην πόρτα, την χτυπά και περιμένει να την ανοίξουμε. Τον ερχομό του Χριστού τον περιμένει με λαχτάρα ο πιστός χριστιανός, όπως στο Άσμα Ασμάτων η ψυχή περιμένει την αδελφή ψυχή να έρθει κοντά της.
Αλλά και ο Γιώργος Σεφέρης, ο μεταφραστής του Άσματος των Ασμάτων, γράφει στα «Επιφάνια» ένα ποίημα που έχει βαθιά συμβολική σημασία και αντλεί την έμπνευσή του από τον παραπάνω στίχο του Άσματος Ασμάτων της Παλαιάς Διαθήκης, που το μελοποίησε ο Ανδριόπουλος και το τραγουδάει ο Μανώλης Μητσιάς και η Άλκηστις Πρωτοψάλτη: «Κοιμούμαι και η καρδιά μου ξαγρυπνά…». Φυσικά ο Σεφέρης είχε άλλους προβληματισμούς, άλλες ανησυχίες για τον εαυτό του και την Ελλάδα, αλλά εκφράζει μια αγωνιστική διάθεση απέναντι στα προβλήματα και τον αγώνα της ζωής γενικά.
Η εγρήγορση λοιπόν στον πνευματικό αγώνα είναι απαραίτητος. Μας το συνιστά ο ίδιος Κύριος στο πρόσωπο των μαθητών του: «Γρηγορείτε και προσεύχεσθε ίνα μη εισέλθητε εις πειρασμόν» (Κατά Ματθ. 26, 41) και ο υμνογράφος της Μ. Εβδομάδας μας το τονίζει: «Και μακάριος ο δούλος εν ευρήσει γρηγορούντα». Οι μαθητές του Χριστού, ενόσω ο Χριστός προσεύχονταν εναγωνίως για την επικείμενη Σταύρωση, αυτοί δεν μπόρεσαν να ξαγρυπνήσουν, με αποτέλεσμα ο Χριστός να τους κάνει παρατήρηση. Αυτή η προτροπή δίνεται σε μια κρίσιμη στιγμή, λίγο πριν ο Ιησούς παραδοθεί στους εχθρούς Του, και αποτελούσε μια έκκληση για πνευματική εγρήγορση και προσευχή ώστε να αντιμετωπιστεί η δοκιμασία που επρόκειτο να έρθει.
Αλλά και ο απόστολος Παύλος μας προτρέπει να είμαστε πάντοτε σε εγρήγορση, λέγοντας: «Βλέπετε οὖν πῶς ἀκριβῶς περιπατεῖτε, μὴ ὡς ἄσοφοι, ἀλλ’ ὡς σοφοί, ἐξαγοραζόμενοι τὸν καιρόν, ὅτι αἱ ἡμέραι πονηραί εἰσι (Προς Εφεσ. 5, 15-16). Η εξαγορά δεν γίνεται με χρήματα αλλά με καλές πράξεις, οι οποίες θα μας δώσουν το εισιτήριο για τον Παράδεισο. Συνεπώς ο χρόνος της ζωής μας είναι περιορισμένος και άγνωστος, γι’ αυτό πρέπει να είμαστε άγρυπνοι πάνω στο καθήκον μας, πάνω στην τήρηση του Θελήματος του Χριστού, για να μην μοιάσουμε τις μωρές Παρθένες, που δεν μπόρεσαν να μπουν μέσα στον Νυμφώνα του Χριστού, δηλαδή στον Παράδεισο. Κι’ αυτό, διότι «οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν, ἀλλὰ τὴν μέλλουσαν ἐπιζητοῦμεν»(Προς Εβρ. 13,14) Οι πιστοί δεν θεωρούν ως μόνιμη πατρίδα τους τη γη αυτή, αλλά περιμένουν και επιζητούν την ουράνια, την αιώνια πατρίδα που θα έρθει στο μέλλον. Είναι μια έκφραση ελπίδας και πνευματικής προσδοκίας για μια καλύτερη, αιώνια ζωή πέρα από τον παρόντα κόσμο.
Επιλογικά
Στο Σύμβολο της Πίστης μας ομολογούμε «Προσδοκώ ανάσταση νεκρών και ζωή του μέλλοντος αιώνος». Η φράση αυτή δηλώνει όχι μόνο την σιγουριά για την μέλλουσα ζωή αλλά και την προσδοκία, δηλαδή την ετοιμότητα, την εγρήγορση για την μέλλουσα αυτή κατάσταση. Ζωντανοί και νεκροί περιμένουμε την μέλλουσα Κρίση, κατά την οποία θα δικαιωθούν αυτοί που μια ζωή αγρυπνούσαν περιμένοντας την Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου, γι’αυτό «έσο έτοιμος», όπως παραγγέλνουν οι αξιωματικοί στους στρατιώτες.
