«Καλοφωνία»: Ένα Νέο Μουσικολογικό και Ψαλτικό Επιστημονικό Περιοδικό

Η περιοδική έκδοση με τον τίτλο ΚΑΛΟΦΩΝΙΑ, δημιουργήθηκε από την θέληση και την ανάγκη να στεγαστούν σε ένα μουσικολογικό και ψαλτικό επιστημονικό περιοδικό μελέτες και πορίσματα ερευνών πάνω στην λατρευτική μουσική της ορθόδοξης εκκλησίας και ευρύτερα στην ποιητικο-μουσική δημιουργία της καθ᾿ ημάς Ανατολής.

Η εκκλησιαστική και λειτουργική μουσική της ορθοδοξίας, έχοντας ως αφορμή υπάρξεως και υλικό μελωδικής επεξεργασίας τους Ψαλμούς στην ελληνική μετάφραση των Ο’ και την ανεπανάληπτη χριστιανική υμνογραφία των ΣΤ᾿-Θ’ αιώνων (αλλά και των επόμενων), απετέλεσε θεμελιώδες γνώρισμα και στήριγμα της ζωής των Ελλήνων και κατόπιν πολλών άλλων λαών σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης.

Εξ αρχής επρόκειτο για μια πλούσια και ταχέως αναπτυσσόμενη τέχνη, η οποία στο διάβα των αιώνων επηρέασε και ευεργέτησε καθοριστικά και την μη εκκλησιαστική μουσική σε όλες της τις εκφράσεις (δημοτική, λόγια, έντεχνη, σύγχρονη, οργανική, μονοφωνάρικη ή χορωδιακή, αλλά ακόμη και σε επίπεδο ποίησης-στίχων και δομής τους).

Επί αιώνες, και μάλιστα μετά την πρώτη εμφάνιση της μουσικής σημειογραφίας τον Ι’ περίπου αιώνα, φανερώνονταν πλήθος ταλαντούχων και εμπνευσμένων εκκλησιαστικών μουσικών οι οποίοι δημιούργησαν το οικοδόμημα της εν λόγω τέχνης, με πολυχρόνια μαθητεία, συστηματική καλλιέργεια των ικανοτήτων τους, προσήλωση στις παλαιότερες φόρμες αλλά και με καινοτόμα δημιουργία, με έμπονη διδασκαλία.

Όλα αυτά αποτυπώνονταν ως αντανάκλαση στην λατρευτική ψαλμώδηση επί των εκκλησιαστικών αναλογίων, σε αναρίθμητους λαμπρούς ή και ταπεινότερους ναούς της οικουμένης, σε απλές-καθημερινές ή και επισημότατες ακολουθίες μεγάλων εορτών στα κατανυκτικά μοναστήρια, αλλά και στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων, οικογενειών, στις χαρές και στις λύπες, στην κάθε έκφραση του εσωτερικού τους κόσμου.

Αυτή είναι η ψυχή της ψαλτικής, αυτός ο λόγος υπάρξεώς της, αυτή η έκφραση αλήθειας και ζωής την οποία φιλοδοξεί λειτουργικά να υπηρετεί.

Ωστόσο, όταν μια τέχνη και επιστήμη όπως η ψαλτική αναπτύσσεται με θαυμαστό τρόπο, έχει δημιουργήσει μια μακρά ιστορία και εξέλιξη, έχει μια μεγάλη επιδραστικότητα σε πλήθος ανθρώπων και πολιτισμών, αυτόματα γίνεται και επίκεντρο της επιστημονικής μελέτης.

Η συστηματική επιστημονική έρευνα της εκκλησιαστικής μουσικής της ορθόδοξης εκκλησίας ξεκίνησε κυρίως στις αρχές του Κ’ αιώνα από μεμονωμένους Έλληνες μουσικούς και λογίους, ενώ παράλληλα και αρκετοί ξένοι ερευνητές παρουσίασαν τα δικά τους ευρήματα και ίδρυσαν ινστιτούτα μελετών και εκδόσεων.

Η επιστημονική έρευνα από εκεί και έπειτα, κυρίως μετά την ίδρυση του Ιδρύματος Βυζαντινής Μουσικολογίας της Εκκλησίας της Ελλάδος από τον αείμνηστο Μητροπολίτη Κοζάνης Διονύσιο Ψαριανό και τον νυν ομότιμο καθηγητή Γρηγόριο Στάθη, ακολούθησε γεωμετρική πρόοδο.

Σε αυτήν την εξέλιξη βοήθησε αποφασιστικά τα τελευταία 40-45 χρόνια η ύπαρξη αρκετών πανεπιστημιακών δασκάλων, αρχικά στις Θεολογικές Σχολές και κατόπιν στα Τμήματα Μουσικών Σπουδών, οι οποίοι συστηματικά ερευνούν, δημοσιεύουν, διδάσκουν, προβάλλουν την Ψαλτική, ενώ παράλληλα προετοιμάζουν μια σειρά νέων επιστημόνων.

Οι αξιολογώτερες έρευνες όλων των παραπάνω αξίζουν να έχουν ένα ακόμη βήμα έκφρασης, δημοσίευσης, δημιουργικής και κριτικής συμβολής στο διαχρονικό γίγνεσθαι.

Με αυτές τις σκέψεις δημιουργήθηκε και ξεκινά τώρα η πορεία της «ΚΑΛΟΦΩΝΙΑΣ». Ο Διδάκτωρ της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ και Πρωτοψάλτης της Ι.Μ. Νέας Κρήνης & Καλαμαριάς κ. Πέτρος Παπαεμμανουήλ, ο Διδάκτωρ του ΕΚΠΑ κ. Αντώνης Κωνσταντινίδης και ο Καθηγητής του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του ΑΠΘ κ. Εμμανουήλ Γιαννόπουλος επιφορτιστήκαμε με το έργο αυτό.

Και ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης κ. Ιουστίνος, προς τον οποίο οφείλονται υιικές ευχαριστίες για την άμεση υιοθέτηση και στήριξη της πρότασης, ευλόγησε την έκδοση και διά της επιστολής η οποία ακολουθεί το παρόν προλογικό σημείωμα.