(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)
Υπόμνημα εις την προς Κολοσσαείς
Ομιλία Α’, (Κολ. 1,1-8)
4. Υπάρχουν πολλές αιτίες που προκαλούν φιλίες. Τις αισχρές θα τις παραμελήσουμε, γιατί κανείς δεν θα μας αντιμιλήσει για εκείνες, επειδή είναι πονηρές. Αλλά, αν θέλετε, ας ασχοληθούμε με τις φυσικές και τις βιωτικές. Βιωτικές λοιπόν είναι αυτές· όπως, ευεργετήθηκε κάποιος, από τους προγόνους απέκτησε φίλο, συνδέθηκε σε τραπέζι ή στη ξενιτειά, ή είναι γείτονας. Είναι καλές και αυτές.
Ή έχει το ίδιο επάγγελμα. Αυτή όμως δεν είναι ειλικρινής, γιατί περιέχει κάποια ζηλοτυπία και φθόνο. Και οι φυσικές είναι, όπως του πατέρα προς τον υιό, του υιού προς τον πατέρα, του αδελφού προς τον αδελφό, του παππού προς τον εγγονό, της μητέρας προς τα παιδιά, και αν θέλετε, και της γυναίκας προς τον άνδρα.
Πραγματικά όσες προέρχονται από το γάμο είναι βιωτικές και γήινες. Αυτές λοιπόν φαίνονται ότι είναι δυνατότερες από εκείνες, και είπα, φαίνονται, γιατί πολλές φορές ηττήθηκαν από εκείνες.
Και είναι αλήθεια ότι οι φίλοι αλλού συμπεριφέρθηκαν πιο γνήσια από τους αδελφούς και από τους υιούς προς τους πατέρες και εκείνος μεν που γεννήθηκε δεν εβοήθησε, εκείνος όμως που δεν εγνώρισε αυτόν, ήλθε και εβοήθησε.
Η πνευματική όμως αγάπη είναι απ’ όλες υψηλότερα, όπως ακριβώς κάποια βασίλισσα που εξουσιάζει τα δικά της και έχει λαμπρό σχήμα. Γιατί δεν την προκαλεί τίποτε το γήινο, όπως εκείνη, ούτε η συνήθεια, ούτε η ευεργεσία, ούτε η φύσις, ούτε ο χρόνος, αλλά κατέρχεται από επάνω, από τον ουρανό.
Και γιατί θαυμάζεις, εάν δεν χρειάζεται την ευεργεσία για να υπάρξει, όπου βέβαια ούτε με την κακή μεταχείριση ανατρέπεται. Ότι όμως αυτή είναι πιο μεγάλη από εκείνη, άκουσε τον Παύλο που λέγει «Γιατί θα ευχόμουν να γίνω εγώ ο ίδιος ανάθεμα από τον Χριστό για χάρη των αδελφών μου».
Ποιος πατέρας θα ημπορούσε να ευχηθεί αυτό, ώστε να είναι μέσα στα κακά; Και πάλι, «Το να πεθάνω και να είμαι μαζί με το Χριστό είναι κατά πολύ καλύτερο, το να παραμείνω όμως με το σώμα στη ζωή είναι πιο αναγκαίο για την ωφέλειά σας». Ποια μητέρα θα επροτιμούσε να ειπεί αυτά, ώστε να παραβλέψει τα δικά της, Και πάλι άκουε αυτόν που λέγει «Όταν εμείναμε ορφανοί μακριά από σας προσωρινά, με το σώμα, όχι με την καρδιά.
Και στην περίσταση της σαρκικής φιλίας ο πατέρας θα διαλύσει τη φιλία όταν προσβληθεί, στην πνευματική όμως καθόλου, αλλά θα τρέξει προς τους προσβάλλοντες αυτόν για να τους ευεργετήσει. Γιατί τίποτε, πραγματικά τίποτε δεν είναι τόσο ισχυρό, όσο ο πνευματικός δεσμός.
Γιατί εκείνος που έγινε φίλος εξ αιτίας της ευεργεσίας, αν δεν επαναλαμβάνεται αυτή συνέχεια, θα γίνει εχθρός εκείνος που από συνήθεια είναι σταθερός στη φιλία, όταν θα διακοπή ή συνήθεια, θα σβήσει τη φιλία.
Η γυναίκα πάλι, αν γίνει κάποια διαμάχη, θα εγκαταλείψει τον άνδρα και θα διαλύσει την επιθυμία της γι’ αυτόν. Ο υιός αν ιδεί τον πατέρα να ζει πάρα πολύ, αισθάνεται δυσφορία.
Στην περίσταση της πνευματικής όμως φιλίας δεν υπάρχει τίποτε απ’ αυτά. Ούτε ο χρόνος, ούτε τα πολλά ταξίδια, ούτε η κακή μεταχείριση, ούτε η επίκριση, ούτε ο θυμός, ούτε η ύβρις, ούτε τίποτε άλλο επεισέρχεται, ούτε μπορεί να διαλύσει αυτήν.
Και για να μάθεις, εχλευαζόταν ο Μωυσής από τους Ισραηλίτας και γι’ αυτούς εζητούσε. Ποιος πατέρας θα ημπορούσε να κάνει αυτό προς όφελος εκείνου που τον εχλεύασε, αλλά και δεν θα εφόνευε αυτόν;
Ας επιδιώκουμε λοιπόν αυτές τις φιλίες που προέρχονται από το Πνεύμα, γιατί είναι ισχυρές και δεν διαλύονται εύκολα. Ας μη επιζητούμε αυτές που προέρχονται από τραπέζια, γιατί εκεί για να οδηγήσουμε αυτούς συναντάμε και εμπόδια.
Απόσπασμα από τον τόμο, «Ι. Χρυσοστόμου έργα, 22, των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς». Εισαγωγή, κείμενο, μετάφραση, σχόλια Σπυρίδων Μουστάκας (θεολόγος, φιλόλογος).
