Προηγούμενη δημοσίευση: https://www.pemptousia.gr/2025/08/o-ponos-stin-orthodoxi-paradosi/
Ο Χριστιανισμός αν και μεταγενέστερος του όρκου του Ιπποκράτη ταυτίζεται μαζί του γιατί ο σεβασμός και η ιερότητα της ζωής αποτελούν κοινή συνισταμένη της ανθρωπότητας ανεξαρτήτως χρόνου[1]. Η Χριστιανική Ηθική έχει κάποιες κοινές συνιστάμενες με το φυσικό δίκαιο και τον έμφυτο ηθικό νόμο. Ο Ιπποκράτειος όρκος αποτελεί τη βάση της ιατρικής δεοντολογίας και τον θεμέλιο λίθο κάθε ιατρικής πράξης[2]. Στην παρούσα εργασία, θα ασχοληθούμε με τους τρεις άξονες του Ιπποκράτειου όρκου:
- Η συμπόρευση ιατρικής και θρησκείας
Ο όρκος καθαίρει την ιατρική επιστήμη από τις δεισιδαιμονίες[3]. Το προοίμιο του όρκου έχει μια ξεκάθαρη αναφορά προς τους θεούς[4]. Υποδηλώνεται η βαθιά σχέση της ιατρικής με την θρησκεία[5]. Αναφέρεται ο Απόλλωνας ο Ιατρός, ο θεός Ασκληπιός, τη θεά Υγεία και Πανάκεια[6]. Αποτυπώνεται στις γραμμές του όρκου η αρετή της ευσέβειας, του σεβασμού και του δέους που πρέπει να διακατέχουν τον ιατρό[7].
Στον Χριστιανισμό, η θρησκεία δεν παρεμποδίζει και δεν ακυρώνει το έργο της επιστήμης[8]. Μετά την πτώση, ο Θεός έδωσε την δυνατότητα στον άνθρωπο να χρησιμοποιεί τα επιτεύγματα των επιστημών[9]. Η επιστήμη χωρίς την πίστη στον Θεό είναι κατασκεύασμα του κακού και αποτελεί κακή χρήση του αυτεξούσιου[10]. Η πίστη καταστεί τον ιατρό υπεύθυνο απέναντι στην ζωή, υπενθυμίζοντας την ιερότητά της. Γιατί, μια επιστήμη χωρίς πίστη ειδωλοποιείται[11]. Η συνάντηση θρησκείας – επιστημών αποκαλύπτει ένα μεγαλύτερο εύρος της αλήθειας γιατί η θρησκεία είναι το μονοπάτι ζωής – θανάτου[12].
Η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση μιας ασθένειας αποτελεί θεία εντολή[13]. Η επιστήμη φωτοποιεί την ανθρώπινη ζωή, όταν η χρήση του αυτεξούσιου γίνεται ορθά[14]. Μέσα από την ζωοδότη χάρις του Τριαδικού Θεού, ο ιατρός λαμβάνει την ευλογία να προσφέρει την ανακουφιστική φροντίδα που χρειάζεται ο ασθενής, λειτουργώντας αγαπητικά προς τον πάσχοντα άνθρωπο[15]. Βέβαια, μέσα στην ιερή παράδοση, η χρήση της ιατρικής λαμβάνει χαρακτήρα μέσω ενδείξεων και όχι σαφών γεγονότων και εντολών[16].
Παραπομπές:
[1]. Ευτυχιάδης Χρ. Α., «Η πνευματική διάσταση της Εκκλησίας» στο Συνέδριο Εκκλησία και ασθένεια (σσ. 183-192), Θήβα 2003, σ. 183 : «Κατά τον Ιπποκράτη η σπουδή της φιλοσοφίας της ιατρικής συντελεί στην κατανόηση της φύσεως και της ουσίας του ανθρώπου….»
[2]. Ο όρκος του Ιπποκράτη, https://kos.gr/gr/the-hippocratic-oath
[3]. αρχ. Λάφτση Ε., Από τον Ιπποκράτη στον Μέγα Βασίλειο : Η συνέχεια τής αρχαιοελληνικής Ιατρικής στη Χριστιανική εποχή, https://www.oodegr.com/neopaganismos/politismos/iatrikh_1.htm : «Η βασική συνεισφορά του Ιπποκράτη συνίσταται κυρίως σε τρία μέρη:
- Στο διαχωρισμό της ιατρικής από θρησκεία-μαγεία και φιλοσοφία.
- Στη συστηματική οργάνωση των ιατρικών γνώσεων, της λεγομένης δηλαδή ιατρικής των αποδείξεων, και
- Στη θεμελίωση της ιατρικής ηθικής και στο σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.»
[4]. Νικολαΐδης Β. Α., Η ανθρώπινη ζωή μεταξύ επιστήμης και ηθικής, Εκδόσεις Αποστολική Διακονία, Αθήνα 2020, σ. 38 : «Στο Προοίμιο του όρκου του Ιπποκράτη (460 – 377 π.Χ.), όπως μας έχει παραδοθεί, δηλώνεται απερίφραστα η σχέση της Ιατρικής επιστήμης και της επιστήμης γενικότερα με τη Θρησκεία και τους θεούς.»
[5]. Νικολαΐδης Β. Α., Η ανθρώπινη ζωή μεταξύ επιστήμης και ηθικής, σ. 38 : «Αναφορικά δε με την Ιατρική επιστήμη όλοι γνωρίζουμε τη βαθιά κατά το παρελθόν σχέση της προς τη Θρησκεία.»
[6]. Οπ.π., σ. 38 : «Τα πάντα ξεκινούσαν και κατέληγαν στους θεούς.»
[7]. Κελέρμενου Δ. Ν., «Εκκλησία και Ιατρική – 2000 χρόνια συμπόρευσης: τα βυζαντινά νοσοκομεία» στο Συνέδριο Εκκλησία και ασθένεια (σσ. 163 – 182), Θήβα 2003, σ. 163 : «Σε πολλά βιβλία του Ιπποκρατικού Corpus ( Όρκος, Περί Ιητρού, Περί Ευσχημοσύνης, Αφορισμοί κ.α.) περιγράφονται οι απαιτήσεις και τα προσόντα, σωματικά, πνευματικά και ηθικά που πρέπει να διακρίνουν τον σωστό ιατρό. Από τις κυριότερες υποχρεώσεις είναι το ήθος, η φιλομάθεια, η φιλανθρωπία, ο σεβασμός στους θεούς, η αφιλαργυρία, η εντιμότητα κ.α.. Όμως δεν ξεχνά να επισημάνει ότι παρ’ όλα αυτά, οι ιατροί υποκλίνονται ενώπιον των θεών, γιατί οι δυνατότητες της Ιατρικής είναι πεπερασμένες.»
[8]. Μητροπολίτης Ναύπακτου και αγ. Βλασίου Ιερόθεος, Ορθόδοξη Θεολογία και Ιατρική Επιστήμη, https://www.parembasis.gr/index.php/el/menu-gegonota/6871-2021-06-03-gr : «Ἡ θεολογία πού ἀναπτύχθηκε καί ἐξακολουθεῖ νά ἐπικρατῆ στήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἔχει διαφορετική ἀφετηρία ἀπό τήν δυτική σχολαστική θεολογία, γι’ αὐτό ποτέ δέν εἴχαμε συγκρούσεις μεταξύ θεολογίας καί ἐπιστήμης, οὔτε Ἱερά Ἐξέταση. Στήν ὀρθόδοξη θεολογία δέν πιστεύουμε σέ διάκριση μεταξύ φυσικῶν καί μεταφυσικῶν, ἀλλά στήν διάκριση μεταξύ κτιστοῦ καί ἀκτίστου, καθώς, ἐπίσης, δέν πιστεύουμε ὅτι τά ὄντα εἶναι ἀντίγραφα τῶν ἰδεῶν πού βρίσκονται μέσα στό ἀνώτατο Ὄν, ἀλλά ὅτι μέσα σέ ὅλα τά ὄντα εἶναι ἡ δημιουργική ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ.»
[9]. Μητροπολίτης Ναύπακτου και αγ. Βλασίου Ιερόθεος, Ορθόδοξη Θεολογία και Επιστήμη, https://alopsis.gr/%CE%BF%CF%81%CE%B8%CF%8C%CE%B4%CE%BF%CE%BE%CE%B7-%CE%B8%CE%B5%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AF%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%AE%CE%BC%CE%B7-%CF%83%CE%B5%CE%B2-%CE%BC%CE%B7/: «Η επιστήμη ασχολείται με το επιστητό, για εκείνα που ελέγχουν οι αισθήσεις και προσπαθεί να κάνη την ζωή του ανθρώπου υποφερτή μέσα στην πτωτική κατάστασή του.»
[10]. Κεσελόπουλος Γ. Α., Εκ του θανάτου εις την ζωήν, Εκδόσεις Πουρναρά Π.Σ., Θεσσαλονίκη 2009, σ. 68: «Γιατί η ιατρική, όπως και κάθε άλλη επιστήμη, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να βοηθήσει τον άνθρωπο και να υπηρετήσει το θέλημα του Θεού, αλλά μπορεί επίσης να γίνει όργανο καταστροφής του ανθρώπου και μέσο απομακρύνσεως του από το θέλημα του Θεού.»
[11]. Κεσελόπουλος Γ. Α., Εκ του θανάτου εις την ζωήν, σσ. 67- 68 : «Από την άλλη πλευρά συνίσταται να γίνεται χρήση αυτής της επιστήμης με διάκριση και όποτε χρειάζεται, χωρίς να εναποτίθενται σ’ αυτήν όλες τις ελπίδες και προσδοκίες του ανθρώπου, αλλά εις δόξαν Θεού και υπόμνησης της επιμέλειας για θεραπεία των ψυχών. Έτσι μαζί με τη χρησιμότητα επισημαίνεται και η σχετικότητα της ιατρικής.»
[12]. Μητροπολίτης Ναύπακτου και αγ. Βλασίου Ιερόθεος, Βιοηθική και βιοθεολογία, σ. 85 : « «Τα επιστημονικά επιτεύγματα, τα οποία ανακουφίζουν τον ανθρώπινον πόνον, προάγουν την σωματικήν υγείαν, επιμηκύνουν την ζωήν και βελτιώνουν εν γένει τον ανθρώπινον βίον, είναι όντως δώρα Θεού δια τον άνθρωπον, δεν αποτελούν όμως αυτοσκοπόν, πολύ δε περισσότερον δικαιολογίαν δι’ υπερβάσεις, αι οποίαι σμικρύνουν τον ορίζοντα της σωτηριολογικής προοπτικής του ανθρώπου…..»
[13]. Κεσελόπουλος Γ. Α., Εκ του θανάτου εις την ζωήν, σ. 67 : « Οι Πατέρες της Εκκλησίας όχι μόνο δεν αποτρέπουν τους πιστούς από το να προσφεύγουν στην ιατρική επιστήμη, αλλά τους προτρέπουν να αναζητούν για κάθε ασθένεια τους ειδικούς ιατρούς.»
[14]. Οπ.π., σ. 67 : «Συνίσταται μάλιστα, όταν η ανάγκη και οι περιστάσεις το επιβάλλουν, να καλείται ο ιατρός, χωρίς αυτό να σημαίνει απομάκρυνση από την ελπίδα στον Θεό.»
[15]. Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής Νικόλαος, Αλλήλων Μέλη, σ. 128: «Κάθε θεραπευτικὴ ἐπέμβαση στὸ ἀνθρώπινο σῶμα, ὅταν ἐπιτελεῖται ἀπὸ τὸν ἰατρὸ μὲ κίνητρο τὴν ἀγάπη, μέσο τὴν ταπείνωση καὶ ὅπλο τὴν προσευχή, κάνει τὸν ἰατρὸ θεὸ γιὰ τὸν ἀσθενῆ – τὸν Θεὸ ἀντικρίζει στὸ πρόσωπο τοῦ ἰατροῦ – καὶ τὸν ἀσθενῆ παιδὶ τοῦ Θεοῦ γιὰ τὸν ἰατρό. Ἀνοίγει διαύλους ἐπικοινωνίας τοῦ ἰατροῦ μὲ τὸν Θεὸ καὶ κοινωνίας Τοῦ μὲ τὸν ἄνθρωπο.»
[16]. Βλ.π., σ. 129: « Ὅλα βέβαια αὐτὰ δὲν ἀποτελοῦν σαφεῖς ἁγιογραφικὲς ἀποδείξεις ἀλλὰ ἐνδείξεις πού, ἐνῷ κατὰ κύριο λόγο ἀναφέρονται στὸ θαυματουργικὸ θεραπευτικὸ χάρισμα τῶν ἀποστόλων, φανερώνουν καὶ τὴν ἐπὶ τῶν σωμάτων ἰατρικὴ θεραπευτικὴ φροντίδα τους.»
(Συνεχίζεται)
