Υπάρχουν εποχές που ο άνθρωπος στέκεται μπροστά στον κόσμο του και νιώθει ότι όλα γύρω του βυθίζονται στο σκοτάδι. Πολέμοι, φτώχεια, βία, εκμετάλλευση· εικόνες που πλημμυρίζουν τις οθόνες μας και μας πείθουν πως η ανθρωπότητα χάνει το νόημά της. Μα αν κοιτάξουμε προσεκτικά, αν αφήσουμε για λίγο τον θόρυβο της επικαιρότητας και στραφούμε στην πορεία της ιστορίας, θα δούμε κάτι διαφορετικό: ποτέ άλλοτε ο άνθρωπος δεν είχε τόση συνείδηση της αξίας της ζωής· ποτέ άλλοτε η φωνή της δικαιοσύνης, της ελευθερίας και της αλληλεγγύης δεν είχε ακουστεί τόσο δυνατά. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Είναι καρπός θυσίας, πίστης και ιδανικών που ρίζωσαν βαθιά μέσα στους αιώνες. Είναι καρπός του χριστιανισμού και των ανθρώπων που τόλμησαν να ζήσουν το μήνυμά του.
Ο κόσμος στον οποίο γεννήθηκε το χριστιανικό μήνυμα ήταν σκληρός και άκαμπτος. Η ανθρώπινη ζωή δεν είχε καθολική αξία· ο σκλάβος ήταν ιδιοκτησία, η γυναίκα περιορισμένη, το παιδί χωρίς δικαιώματα. Οι φτωχοί περιθωριοποιούνταν, οι άρρωστοι εγκαταλείπονταν, τα βρέφη εγκαταλείπονταν στις όχθες ποταμών, οι μονομαχίες και τα βασανιστήρια γίνονταν θέαμα για το πλήθος. Η βία θεωρούνταν φυσική, ο πόνος αναπόφευκτος και η ανισότητα δεδομένη. Και τότε, μέσα σε αυτό το σκοτάδι, ακούστηκε μια φωνή διαφορετική από όλες τις άλλες: «Αγαπάτε αλλήλους».
Η διδασκαλία του Χριστού δεν ήταν απλώς νέα· ήταν επαναστατική. Για πρώτη φορά διακηρύχθηκε ότι όλοι οι άνθρωποι είναι πλασμένοι κατ’ εικόνα Θεού, ότι η αξία τους δεν εξαρτάται από την καταγωγή, το φύλο ή την κοινωνική θέση τους. Στις πρώτες χριστιανικές κοινότητες σκλάβοι και ελεύθεροι, άνδρες και γυναίκες, πλούσιοι και φτωχοί μοιράζονταν το ίδιο τραπέζι και αντιμετωπίζονταν ως ίσοι. Οι χριστιανοί φρόντιζαν τους άρρωστους, υιοθετούσαν τα ορφανά, αγκάλιαζαν τους απόβλητους της κοινωνίας. Σε μια εποχή που οι δυνατοί καταπίεζαν τους αδύναμους πολύ χειρότερα από ότι τα ζώα, εκείνοι επέλεξαν τον δρόμο της συμπόνιας. Σε έναν κόσμο που θεωρούσε τον πόνο φυσικό, εκείνοι αποφάσισαν να τον πολεμήσουν.
Αυτή η νέα αντίληψη για τη ζωή δεν έγινε αποδεκτή εύκολα. Οι πρώτοι χριστιανοί διώχθηκαν, βασανίστηκαν, θανατώθηκαν με τρόπους σκληρούς και απάνθρωπους. Κι όμως, δεν αντέδρασαν με βία, δεν ανταπέδωσαν μίσος στο μίσος. Η πίστη τους στη δύναμη της αγάπης, στην ιερότητα της ανθρώπινης ζωής, ήταν πιο ισχυρή από τον φόβο. Το αίμα τους έγινε σπόρος, και μέσα από αυτόν τον σπόρο άνθισαν αξίες που άλλαξαν για πάντα την πορεία της ανθρωπότητας: η ισότητα, η συγχώρεση, η φιλανθρωπία, η καταδίκη της βίας, ο σεβασμός στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Σήμερα πολλά από αυτά μοιάζουν αυτονόητα, αλλά δεν ήταν ποτέ. Η κατάργηση της δουλείας, η υπεράσπιση των αδυνάτων, η αναγνώριση της αξίας κάθε ανθρώπου, η προστασία των παιδιών, η ίση μεταχείριση των φύλων, η δημιουργία νοσοκομείων, σχολείων, ορφανοτροφείων — όλα αυτά ρίζωσαν μέσα από το χριστιανικό μήνυμα και τις θυσίες εκείνων που το υπερασπίστηκαν με τη ζωή τους. Χωρίς αυτούς, οι έννοιες που σήμερα θεωρούμε δεδομένες θα ήταν άγνωστες ή θα είχαν καθυστερήσει αιώνες να γίνουν παγκόσμια συνείδηση.
Κι όμως, στον κόσμο μας δεν λείπουν οι φωνές που χλευάζουν τον χριστιανισμό και υποτιμούν τους χριστιανούς. Φωνές που αγνοούν —ή αρνούνται να παραδεχτούν— ότι οι αξίες τις οποίες οι ίδιες επικαλούνται έχουν τις ρίζες τους στο αίμα και τους αγώνες αυτών που κάποτε θυσιάστηκαν. Μιλούν για ελευθερία, ισότητα και δικαιώματα, χωρίς να συνειδητοποιούν ότι όλα αυτά θεμελιώθηκαν από ανθρώπους που στάθηκαν απέναντι στην αδικία, την εκμετάλλευση και τη βία, και πλήρωσαν το τίμημα με φρικτά βασανιστήρια και τη ζωή τους. Όσοι εξισώνουν τον χριστιανισμό, ως θρησκεία, με τον ισλαμισμό και τον ιουδαϊσμό λησμονούν ότι οι κοινωνίες στις οποίες ζουν, με τα προνόμια και τις ελευθερίες τους, στηρίζονται σε θεμέλια που οικοδομήθηκαν μέσα σε κατακόμβες, διωγμούς και μαρτύρια.
Ο σημερινός κόσμος δεν είναι τέλειος. Η αδικία υπάρχει ακόμη, η βία δεν έπαψε, οι ανισότητες επιμένουν. Αλλά η διαφορά είναι ότι σήμερα οι κοινωνίες μας έχουν μάθει να τα αναγνωρίζουν ως προβλήματα, να τα ονομάζουν και να τα πολεμούν. Ποτέ άλλοτε στην ιστορία δεν υπήρξε τόσο βαθιά συνείδηση της αξίας της ζωής, τόσο έντονη φροντίδα για τον αδύναμο, τόσο ισχυρή παγκόσμια φωνή για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Αυτή είναι η παρακαταθήκη του χριστιανισμού.
Δεν ζούμε σε έναν χειρότερο κόσμο. Ζούμε σε έναν κόσμο που, χάρη στις θυσίες των πρώτων χριστιανών, άρχισε να ανακαλύπτει τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος. Και ίσως, αν το συνειδητοποιούσαμε αυτό βαθύτερα, να καταλαβαίναμε πως το ζητούμενο σήμερα δεν είναι να περιφρονούμε τις ρίζες μας, αλλά να επιστρέψουμε στην ουσία εκείνων των αξιών που κάποτε άλλαξαν τον ρου της ιστορίας και εξακολουθούν να είναι το θεμέλιο της ελπίδας μας για το μέλλον.
“… οι δε Άγιοι μάρτυρες, κατακοπτομενοι τα μέλη, έχυσαν τα αίματα αυτών ως ύδατα ποταμών, και πάσχοντες τα δεινότερα κολαστήρια, δεν απεκαμον, αλλά γενναίως υπέφερον αυτά, και ενώ υπήρχον σοφοί, ενομησθησαν ως αμαθείς και ανόητοι…” Ισαάκ Σύρου Ασκητικά ΚΔ’.
