(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)
Μητροπολίτης Διοκλείας, Κάλλιστος Γουέαρ
Η ειρήνη του Θεού
Δόξασε τον Θεό με το σώμα σου
[…]
Το θέμα με το οποίο θα ασχοληθούμε στη συνάντησή μας σήμερα αφορά στα Μυστήρια ως μέσα θεραπείας. Παρακαλώ προβληματιστείτε γύρω από τη λέξη μυστήριο και τι αυτή υποδηλώνει. Ο άγιος Νικόλαος ο Καβάσιλας σημειώνει «τα Μυστήρια συγκροτούν την εν Χριστώ ζωή μας». Ας στρέψουμε λοιπόν αυτό το σαββατοκύριακο τη σκέψη μας στα μυστήρια.
Ο άγιος Νικόλαος Καβάσιλας χαρακτήρισε επίσης τα Μυστήρια ως «παράθυρα στον σκοτεινό αυτόν κόσμο».
Ναι, πρόκειται πράγματι για έναν σκοτεινό κόσμο.
Είμαι σίγουρος ότι για όλους εμάς που είμαστε σήμερα εδώ, ο εορτασμός του Πάσχα επισκιάστηκε από την ανείπωτη ανθρώπινη τραγωδία στο Κόσοβο. Θυμάμαι ότι ο βομβαρδισμός ξεκίνησε ανήμερα της εορτής του Ευαγγελισμού, σύμφωνα με το νέο ημερολόγιο. Συνεχίστηκε καθ’ όλη τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας και το Πάσχα, ενώ δεν φαίνεται στον ορίζοντα ότι θα σταματήσει σύντομα. Σκεφτόμαστε το κύμα των προσφύγων. Άραγε πόσων ανθρώπων η ζωή καταστράφηκε πλήρως;
Ωστόσο αν και ζούμε σε έναν σκοτεινό κόσμο, υπάρχουν και σε αυτόν παράθυρα.
Ας θυμηθούμε εδώ τον ελληνικό όρο για το μυστήριο. Ο ελληνικός όρος διαθέτει ένα πλήθος εννοιολογήσεων που δεν υπάρχουν στον λατινικό. Ένα μυστήριο, από καθαρά θρησκευτική σκοπιά, δεν είναι απλά ένα αίνιγμα, κάποιο ανεξήγητο πρόβλημα.
Ένα μυστήριο είναι κάτι που φανερώνεται στην αντίληψή μας, αν και ποτέ πλήρως, επειδή αγγίζει την απειρότητα του Θεού. Το μυστήριο όλων των μυστηρίων είναι η ίδια η Ενσάρκωση του Χριστού, επομένως όλα τα άλλα Μυστήρια της Εκκλησίας στηρίζονται πάνω σε αυτό.
Ο δεύτερος όρος που χρησιμοποιώ στον τίτλο της ομιλίας μου, και τον οποίον καλό είναι να κρατήσουμε στον νου μας όλες αυτές τις ημέρες, είναι ο όρος θεραπεία – τα Μυστήρια ως μέσα θεραπείας.
Θεραπεία σημαίνει ολότητα. Ως άνθρωπος είμαι συντετριμμένος και κατακερματισμένος, Θεραπεία σημαίνει αποκατάσταση της ενότητας. Ας σκεφτούμε ο καθένας μας ότι δεν μπορώ να προσφέρω ειρήνη και ενότητα στον κόσμο, εάν δεν έχω ο ίδιος ειρήνη και ενότητα.
«Απόκτησε πνεύμα ειρήνης», λέει ο άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ και «χιλιάδες άνθρωποι γύρω σου θα βρουν σωτηρία».
Εάν δεν έχω μέσα μου το πνεύμα της ειρήνης, εάν είμαι εσωτερικά διαιρεμένος, το μόνο που θα καταφέρω θα είναι να μεταδώσω αυτή τη διαίρεση και στους άλλους. Οι μεγάλες διαιρέσεις στον κόσμο μεταξύ εθνών και κρατών προέρχοννται από πολλές διαιρέσεις μέσα στην ανθρώπινη καρδιά του καθενός από μας.
Απόψε, θα ήθελα να ξεκινήσω μιλώντας για το ανθρώπινο πρόσωπο. Πώς αντιλαμβάνομαι την ενότητά μου ως πρόσωπο; Ποια πρότυπα μου έρχονται στο νου, όταν σκέφτομαι τη θεραπεία ολάκερου του εαυτού μου;
Θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας ένα μοντέλο που εμφανίζεται πολύ συχνά στους Πατέρες, το οποίο θα μπορούσε να συνοψιστεί στις λέξεις μικρόκοσμος και μεσίτης. Οι άνθρωποι αποτελούν μια περίπλοκη ενότητα.
Το πρόσωπό μου αποτελεί ένα μοναδικό όλον, αλλά ένα όλον του διαθέτει πολλές πλευρές. Ως άνθρωποι στεκόμαστε στο κέντρο και στο σταυροδρόμι της δημιουργίας. Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος θεωρεί τον άνθρωπο ως γέφυρα και σύνδεσμο.
Σύμφωνα με μία φράση των Σούφι που παρατίθεται από τον Pico della Mirandola, ο «άνθρωπος είναι το γαμήλιο τραγούδι του κόσμου». Ο καθένας από μας αποτελεί ένα μικρό σύμπαν, έναν μικρόκοσμο, ο καθένας από εμάς είναι μία imago mundi – μια εικόνα του κόσμου.
Ο καθένας αναπαριστά μέσα του τη μεγάλη ποικιλομορφία της κτιστής τάξης. Πρόκειται για ένα επαναλαμβανόμενο θέμα σε διάφορους εθνικούς συγγραφείς, το οποίο υιοθετήθηκε και από τους Πατέρες της αρχαίας Εκκλησίας.
«Οφείλεις να αντιληφθείς», σημειώνει ο Ωριγένης, «ότι υπάρχει μέσα σου, σε έναν μικρότεροι βαθμό, ένα δεύτερο σύμπαν. Μέσα σου υπάρχει ένας ήλιος, ένα φεγγάρι όπως επίσης και αστέρια».
Το θέμα αυτό αναπτύχθηκε σε ένα χαρακτηριστικό παράθεμα από τον Γρηγόριο τον Θεολόγο. Στην 38η Ομιλία του ο Γρηγόριος διακρίνει τα δύο βασικά επίπεδα της κτιστής τάξης. Από τη μία πλευρά, υπάρχει η πνευματική και αόρατη τάξη από την άλλη η υλική και φυσική.
Οι άγγελοι ανήκουν στην πρώτη. Δεν έχουν σώματα, είναι πνευματικά όντα. Κατά την άποψη του αγίου Γρηγορίου, τα ζώα ανήκουν στη δεύτερη τάξη – την υλική και φυσική. Εσύ (ο άνθρωπος), μοναδικός σε ολάκερη τη δημιουργία του Θεού, ανήκεις και στις δύο τάξεις.
Ο άνθρωπος, μόνον αυτός, διαθέτει μια διπλή φύση, τόσο υλική όσο και πνευματική. Ο άγιος Γρηγόριος συνεχίζει, μιλώντας για τον άνθρωπο ως επίγειο αλλά ταυτόχρονα ουράνιο, έγχρονο αλλά και αθάνατο, ορατό αλλά και αόρατο, σε ίση απόσταση μεταξύ μεγαλείου και ταπεινότητας, ένα ον που διαθέτει ταυτόχρονα πνεύμα και σάρκα.
Επιθυμώντας να δημιουργήσει ένα και μόνο πλάσμα από τα δύο επίπεδα της κτίσης, τόσο από την ορατή όσο και την αόρατη φύση, συνεχίζει ο Γρηγόριος, ο Δημιουργός Λόγος έφτιαξε τον άνθρωπο.
Λαμβάνοντας το σώμα από την ύλη, την οποία είχε προηγουμένως δημιουργήσει και δίνοντάς του πνοή ζωής, τη νοητή ψυχή και την εικόνα του Θεού σύμφωνα με τις Γραφές, έφτιαξε τον άνθρωπο, ως ένα δεύτερο σύμπαν -ένα μέγα σύμπαν μέσα σε ένα μικρότερο.
Συνεχίζεται
Από το βιβλίο του Μητρ. Διοκλείας Κάλλιστου Γουέαρ, η «Ειρήνη του Θεού, Τα Μυστήρια ως μέσα θεραπείας», των εκδόσεων Ακρίτας. Πρόλογος, μετάφραση Νικόλαος Ασπρούλης, εισαγωγή Κωνσταντίνος Κορναράκης.
