Εισαγωγικά
Συνήθως πιστεύουμε ότι ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου είναι η απαρχή της σωτηρίας του ανθρώπου, διότι με τον Ευαγγελισμό έχουμε την εξαγγελία της έλευσης του Σωτήρος Χριστού και την έναρξη της εφαρμογής του σχεδίου σωτηρίας του ανθρώπου από τον Θεό. Όμως υπήρξε και μια προεργασία πάνω σε αυτό το σχέδιο. Αυτή η προεργασία ήταν η Γέννηση της Θεοτόκου. Και το μυστήριο της σωτηρίας του ανθρώπου αρχίζει από εδώ, από την θαυμαστή Γέννηση της Θεοτόκου, τα Εισόδια της Θεοτόκου στον Ναό, τον Ευαγγελισμό και την άσπορη κύησή της και τελικά με την Γέννηση του Χριστού. Είναι πολύ διαφωτιστικά τα αντίστοιχα απολυτίκια:
Απολυτίκιον των Εισοδίων της Θεοτόκου
Σήμερον της ευδοκίας Θεού το προοίμιον, και της των ανθρώπων σωτηρίας η προκήρυξις. Εν ναώ του Θεού τρανώς η Παρθένος δείκνυται, και τον Χριστόν τοις πάσι προκαταγγέλλεται. Αυτή και ημείς μεγαλοφώνως βοήσωμεν˙ Χαίρε της οικονομίας του Κτίστου η εκπλήρωσις.
Σχόλιο
Τα Εισόδια της Παρθένου Μαρίας στον Ναό είναι το προοίμιο της μεγάλης οικονομίας του Θεού και παράλληλα η προαναγγελία της σωτηρίας του ανθρώπου. Κι αυτό δεν έγινε πριν 2.000 χρόνια αλλά σήμερα, κατά την εορτή των Εισοδίων της Παναγίας στο Ναό, τονίζει ο υμνογράφος.
Απολυτίκιον Ευαγγελισμού
Σήμερον τῆς σωτηρίας ἡμῶν τὸ κεφάλαιον
καὶ τοῦ ἀπ’ αἰῶνος μυστηρίου ἡ φανέρωσις·
ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, Υἱὸς τῆς Παρθένου γίνεται
καὶ Γαβριὴλ τὴν χάριν εὐαγγελίζεται.
Διὸ καὶ ἡμεῖς σὺν αὐτῷ, τῇ Θεοτόκῳ βοήσωμεν·
χαῖρε Κεχαριτωμένη, ὁ Κύριος μετὰ σοῦ.
Σχόλιο
Με τα Εισόδια έχουμε το προοίμιο της ευδοκίας και με τον Ευαγγελισμό το μεγάλο κεφάλαιο της σωτηρίας του ανθρώπου. Παράλληλα είναι και η φανέρωση του μυστηρίου, που ο Θεός το κρατούσε μυστικό και απόκρυφο ακόμη και από τους αγγέλους. Αυτό δεν γίνεται θεωρητικά αλλά έμπρακτα με το να γίνει ο Υιός του Θεού Υιός της Παρθένου. Αυτό κι αν δεν είναι αγγελία και μάλιστα καλή αγγελία, ευαγγέλιο, την οποία στέλνει ο Θεός τον Γαβριήλ να την μεταφέρει στην Παναγία κι έτσι ο Γαβριήλ ευαγγελίζεται την μεγάλη Χάρη του Θεού. Όλα αυτά γίνονται σήμερα, ανήμερα του Ευαγγελισμού έτσι για να θυμόμαστε αυτήν την καλή αγγελία και να χαιρόμαστε.
Απολυτίκιον των Χριστουγέννων, ήχος δ΄
«Η Γέννησίς Σου, Χριστέ ο Θεός ημών, ανέτειλε τω κόσμω
το φως το της γνώσεως· εν αυτή γαρ οι τοις άστροις λατρεύοντες,
υπό αστέρος εδιδάσκοντο, Σε προσκυνείν, τον Ήλιον της δικαιοσύνης,
και Σε γινώσκειν εξ ύψους ανατολήν, Κύριε, δόξα Σοι.
Σχόλιο
Η υπόσχεση πραγματοποιείται, το ευαγγέλιο παίρνει σάρκα και οστά. Είναι η Γέννηση του Χριστού, ο οποίος είναι το φως, με το οποίο θα γνωρίσουμε την Αλήθεια. Ο Χριστός έτυχε μεγάλης υποδοχής και αποδοχής από την Ανατολή ως την Δύση και ως τα πέρατα της γης, διότι είναι ο Ήλιος της Δικαιοσύνης που φωτίζει όλους τους ανθρώπους της γης και φέρνει την θεία Δικαιοσύνη σε ολόκληρο τον κόσμο.
Παρακολουθήσαμε μια υμνογραφική περιγραφή των πιο σημαντικών γεγονότων της Παναγίας, τα οποία για εμάς είναι σωτήρια.
Ας επανέλθουμε όμως στην κανονική ροή της διαπραγμάτευσης του θέματος αναφερόμενοι στην υμνογραφία της εορτής του Γενεσίου της Θεοτόκου, αφού πούμε δυο λόγια για τους συντελεστές της σωτηρίας μας.
Τόσο η Θεοτόκος όσο και οι γονείς της είχαν καθαρή καρδιά, βαθιά πίστη και μεγάλη υπομονή. Αυτοί είναι οι ανθρώπινοι παράγοντες, οι ανθρώπινοι συντελεστές στην εφαρμογή του σχεδίου σωτηρίας των ανθρώπων, τους οποίους πρέπει να ευχαριστούμε αλλά και να τους δοξολογούμε, διότι αυτοί είναι οι αίτιοι της σωτηρίας μας.
Οι συντελεστές της σωτηρίας των ανθρώπων
Γονείς της Θεοτόκου ήταν ο Ιωακείμ και η Άννα. Κατάγονταν και οι δυο τους από τη ρίζα και το γένος του Δαβίδ και ήταν άνθρωποι ευσεβείς και δίκαιοι. Όμως είχαν γεράσει χωρίς να έχουν κάνει παιδί και αυτό τους έθλιβε. Γι’ αυτό παρακαλούσαν για πολλά χρόνια το Θεό να τους χαρίσει ένα παιδί, με την υπόσχεση ότι το παιδί που θα γεννηθεί, θα το αφιερώσουν σ’ Αυτόν. Να αναφερθεί ότι η ατεκνία την εποχή εκείνη ήταν ντροπή και κατάρα για ένα ανδρόγυνο και όλοι τους περιφρονούσαν μέσα στην κοινωνία. Ακόμα και οι ιερείς δεν δέχονταν τα δώρα που πρόσφεραν στο ναό του Θεού, λόγω της ατεκνίας τους. Ο Θεός βράβευσε τις προσευχές και τη βαθιά τους ευσέβεια. Με τον αρχάγγελο Γαβριήλ τους προμήνυσε ότι η άγονος και στείρα Άννα θα γεννήσει παιδί άγιο. Ο Ιωακείμ και η Άννα αποδείχθηκαν αληθινοί ευεργέτες του ανθρώπινου γένους, γιατί συνεργάστηκαν και εκείνοι στη σωτηρία του κόσμου. Η Γέννηση της Παναγίας ήταν το δώρο που τους χάρισε ο Θεός, ένα δώρο αντάξιο της αρετής τους.
Η εκκλησιαστική υμνογραφία είναι πολύ πλούσια στο θέμα αυτό και αξίζει να την δούμε από πιο κοντά. Εμείς θα αρκεστούμε μόνο στα εξαποστειλάρια, στους Αίνους και σε μερικά Ιδιόμελα.
Εξαποστειλάρια και Αίνοι της Γενέσεως της Θεοτόκου
1ον ἘξαποστειλάριονἮχος β’ Γυναῖκες ἀκουτίσθητε
Ἀγάλλονται τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης σήμερον ἐν τῇ γεννήσει σου Κόρη, Θεοκυῆτορ Μαρία, ἐν ᾗ καὶ τῶν φυσάντων σε, τὸ λυπηρὸν διέλυσας,
τῆς ἀτεκνίας ὄνειδος, καὶ τῆς Προμήτορος Εὔας,
τὴν ἐν τῷ τίκτειν κατάραν.
Ανάλυση
Ἀγάλλονται τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης σήμερον ἐν τῇ γεννήσει σου Κόρη, Θεοκυῆτορ Μαρία
Απλή Σύνταξη
Σήμερον αγάλλονται τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης ἐν τῇ γεννήσει σου Κόρη, Θεοκυῆτορ Μαρία.
Ερμηνεία
Αυτό δεν είναι μια υπερβολή αλλά μια πραγματικότητα. Πραγματικά χαίρονται και πρέπει να χαίρεται όλη η οικουμένη απ’ άκρου εις άκρον, διότι δεν γεννιέται μια απλή κόρη αλλά μια «Θεοκυήτορ», μια κόρη που θα κυοφορήσει τον Θεό και αυτό δεν είναι ασήμαντο το γεγονός. Με το «σήμερον» καταργείται η διάκριση του χρόνου σε παρελθόν, παρόν και μέλλον και εγκαινιάζεται το ορθόδοξο βίωμα της εναθρωπήσεως του Χριστού σε όλες του τις χρονικές διατάσεις. Όλα τα συμβάντα της εκκλησίας γίνονται τώρα, στον παρόν, το οποίο καλούμαστε να το ζήσουμε ουσιαστικά.
ἐν ᾗ καὶ τῶν φυσάντων σε, τὸ λυπηρὸν διέλυσας, τῆς ἀτεκνίας ὄνειδος, καὶ τῆς Προμήτορος Εὔας, τὴν ἐν τῷ τίκτειν κατάραν.
Απλή Σύνταξη
ἐν ᾗ διέλυσας καὶ τὸ λυπηρὸν τῶν φυσάντων σε, ὄνειδος τῆς ἀτεκνίας,
καὶ τὴν ἐν τῷ τίκτειν κατάραν τῆς Προμήτορος Εὔας.
Η χαρά και η αγαλλίαση δικαιολογούνται απόλυτα από δύο σημαντικά γεγονότα, ένα προσωπικό στην Άννα, με την απαλλαγή από την ντροπή της ατεκνίας, και ένα άλλο πιο γενικό, στους Προπάτορές μας Αδάμ και Εύα, με την απαλλαγή από την κατάρα της γέννησης. Και το μεν πρώτο το καταλαβαίνουμε, το αναλύσαμε και θα αναφερθούμε και πάλι σε αυτό, αλλά το δεύτερο; Ποια είναι η κατάρα της γέννησης του Αδάμ και της Εύας; Για να απαντήσουμε ας θυμηθούμε τι είπε ο Θεός στην Εύα μετά την παρακοή: «καὶ τῇ γυναικὶ εἶπε· πληθύνων πληθυνῶ τὰς λύπας σου καὶ τὸν στεναγμόν σου· ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα, καὶ πρὸς τὸν ἄνδρα σου ἡ ἀποστροφή σου, καὶ αὐτός σου κυριεύσει» Γεν. 3,16. Αυτό δεν ίσχυσε στην περίπτωση της Παναγίας, η οποία γέννησε ανώδυνα.
2ον Ἐξαποστειλάριον Ἦχος β’ Γυναῖκες ἀκουτίσθητε
Ἀδὰμ ἀνακαινίσθητι καὶ Εὔα μεγαλύνθητι,
Προφῆται σὺν Ἀποστόλοις χορεύσατε καὶ Δικαίοις,
κοινὴ χαρὰ ἐν τῷ κόσμῳ, Ἀγγέλων τε καὶ ἀνθρώπων,
ἐκ τῶν Δικαίων σήμερον, Ἰωακεὶμ καὶ τῆς Ἄννης, γεννᾶται ἡ Θεοτόκος.
Ανάλυση
Ἀδὰμ ἀνακαινίσθητι καὶ Εὔα μεγαλύνθητι,
Προφῆται σὺν Ἀποστόλοις καὶ Δικαίοις χορεύσατε,
Απλή Σύνταξη
Ἀδὰμ ἀνακαινίσθητι καὶ Εὔα μεγαλύνθητι,
Προφῆται χορεύσατε σὺν Ἀποστόλοις καὶ Δικαίοις,
Ερμηνεία
Γέννηση της Θεοτόκου αποτελεί την απαρχή της ανακαίνισης του ανθρώπου στο πρόσωπο του Αδάμ και της δοξολογίας στο πρόσωπο της Εύας. Αυτή η δοξολογία της γυναίκας θα επισημανθεί με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο από το στόμα της Παναγίας: «Μεγαλύνει η ψυχή μου τον Κύριο και ηγαλλίασε το πνεύμα μου επι τω Θεώ τω Σωτήρι μου». Ανακαίνιση και απαλλαγή από το βάρος της Προπατορικής αμαρτίας είναι γεγονότα για τα οποία πρέπει να στήσει κανείς χορό μαζί με τους Προφήτες, τους Αποστόλους και τους Δίκαιους, τους ανθρώπους του Θεού.
κοινὴ χαρὰ ἐν τῷ κόσμῳ, Ἀγγέλων τε καὶ ἀνθρώπων,
ἐκ τῶν Δικαίων σήμερον, Ἰωακεὶμ καὶ τῆς Ἄννης,
γεννᾶται ἡ Θεοτόκος
Απλή Σύνταξη
Σήμερον κοινὴ χαρὰ ἐν τῷ κόσμῳ Ἀγγέλων τε καὶ ἀνθρώπων,
ἡ Θεοτόκος γεννᾶται ἐκ τῶν Δικαίων, Ἰωακεὶμ καὶ τῆς Ἄννης,
Ερμηνεία
Για το γεγονός αυτό χαίρονται όχι μόνο οι άγγελοι αλλά και οι άνθρωποι κι έτσι γιορτάζει όλος ο ουρανός και η γη, γιατί από τον Ιωακείμ και την Άννα που είναι άνθρωποι του Θεού, Δίκαιοι, γεννιέται αυτή που θα γεννήσει τον Θεό, γι’ αυτό κι από τώρα χαρακτηρίζεται δικαιολογημένα ως Θεοτόκος. Η Γέννηση της Παναγίας έχει μεγάλη σημασία, διότι αυτή η γέννηση είναι προάγγελος της Γέννησης του Χριστού, του Θεού, εξ ου και Θεοτόκος.
Εἰς τοὺς Αἴνους,
Ἦχος α’ Ὢ τοῦ παραδόξου θαύματος
Ὢ τοῦ παραδόξου θαύματος! ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς, ἐκ τῆς στείρας τίκτεται,
ἡ χάρις καρπογονεῖν λαμπρῶς ἀπάρχεται. Εὐφραίνου Ἰωακείμ
τῆς Θεοτόκου γεννήτωρ γενόμενος οὐκ ἔστιν ἄλλος ὡς σύ, τῶν γηγενῶν γεννητόρων θεόληπτε· ἡ γὰρ θεοδόχος Κόρη, τοῦ Θεοῦ τὸ σκήνωμα,
τὸ πανάγιον ὄρος, διὰ σοῦ ἡμῖν δεδώρηται.
Ανάλυση
Ὢ τοῦ παραδόξου θαύματος! ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς ἐκ τῆς στείρας τίκτεται, ἡ χάρις καρπογονεῖν λαμπρῶς ἀπάρχεται.
Απλή Σύνταξη
Ὢ τοῦ παραδόξου θαύματος! ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς τίκτεται ἐκ τῆς στείρας, ἡ χάρις ἀπάρχεται λαμπρῶς καρπογονεῖν.
Ερμηνεία
Το παράδοξο θαύμα είναι ότι, ενώ μα στείρα δεν μπορεί να φέρει στη ζωή έναν νέο άνθρωπο, η στείρα Άννα φέρνει στον κόσμο την κόρη που θα γεννήσει τον Αρχηγό της ζωής. Πρόκειται για την λαμπρή απαρχή της καρποφορίας του Αγίου Πνεύματος, η οποία από εδώ και πέρα δεν θα σταματήσει ποτέ να καρποφορεί μέσα στις ψυχές των ανθρώπων.
Εὐφραίνου Ἰωακείμ τῆς Θεοτόκου γεννήτωρ γενόμενος
οὐκ ἔστιν ἄλλος ὡς σύ, τῶν γηγενῶν γεννητόρων θεόληπτε·
Απλή Σύνταξη
Ἰωακείμ γενόμενος γεννήτωρ τῆς Θεοτόκου εὐφραίνου
οὐκ ἔστιν ἄλλος τῶν γηγενῶν γεννητόρων, θεόληπτε, ὡς σύ ·
Ερμηνεία
Παράλληλα με την μνεία της Άννας γίνεται τώρα μνεία και του δικαίου Ιωακείμ, ο οποίος είχε την μεγάλη τύχη να γίνει γεννήτωρ της Θεοτόκου και με τον οποίο κανείς θνητός δεν μπορεί να συγκριθεί, διότι είναι θεόληπτος στο βαθμό που γέννησε την Θεοτόκο.
ἡ γὰρ θεοδόχος Κόρη, τοῦ Θεοῦ τὸ σκήνωμα,
τὸ πανάγιον ὄρος, διὰ σοῦ ἡμῖν δεδώρηται.
Απλή Σύνταξη
ἡ γὰρ θεοδόχος Κόρη, τὸ σκήνωμα τοῦ Θεοῦ,
τὸ πανάγιον ὄρος, διὰ σοῦ δεδώρηται ἡμῖν.
Ακόμη για άλλους τρεις λόγους πρέπει να είναι χαρούμενος: Διότι η Κόρη του δέχτηκε στα σπλάχνα της τον Θεό, έγινε το σκήνωμα του Θεού
και καθιερώθηκε ως Άγιο Όρος. Αυτά είναι πολύ σημαντικά όχι μόνο για τον ίδιο τον Ιωακείμ αλλά και για όλη την ανθρωπότητα. Αποτελεί το μεγάλο δώρο του Θεού στους ανθρώπους, στο οποίο συνέβαλε ουσιαστικα και ο ίδιος. Μεγάλη τιμή, ύψιστο δώρο.
Ἦχος α’
Ὢ τοῦ παραδόξου θαυματος! ὁ ἐκ στείρας καρπός,
ἀναλάμψας νεύματι, τοῦ πάντων Δημιουργοῦ,
καὶ παντοκράτορος, εὐτόνως τὴν κοσμικήν,
τῶν ἀγαθῶν διαλέλυκε στείρωσιν.
Μητέρες σὺν τῇ Μητρί τῆς Θεοτόκου χορεύσατε κράζουσαι· Κεχαριτωμένη χαῖρε, μετὰ σοῦ ὁ Κύριος,
ὁ παρέχων τῷ κόσμῳ, διὰ σοῦ τὸ μέγα ἔλεος.
Απλή Σύνταξη
Ὢ τοῦ παραδόξου θαυματος! ὁ ἀναλάμψας καρπός ἐκ στείρας,
νεύματι τοῦ Δημιουργοῦ των πάντων καὶ παντοκράτορος,
διαλέλυκε εὐτόνως τὴν κοσμικήν στείρωσιν τῶν ἀγαθῶν.
Απλή Σύνταξη
Ὢ τοῦ παραδόξου θαυματος! ὁ ἀναλάμψας καρπός ἐκ στείρας, νεύματι τοῦ Δημιουργοῦ των πάντων καὶ παντοκράτορος, διαλέλυκε εὐτόνως τὴν κοσμικήν στείρωσιν τῶν ἀγαθῶν.
Ερμηνεία
Πολλά θαυμαστά και παράξενα γίνονται με την έλευση του Χριστού στον κόσμο, τα οποία αρχίζουν από την Γέννηση της Θεοτόκου και συγκεκριμένα από την υπέρβαση της στειρότητας της μητέρας της Θεοτόκου. Η στειρότητα νικάται και ο καρπός αυτής της στειρότητας είναι η μητέρα του Δημιουργός των πάντων και του Παντοκράτορος Θεού, που διέλαμψε ως φωτεινός Ήλιος της Δικαιοσύνης και το πιο σημαντικό είναι ότι διέλυσε παντελώς την ανεπάρκεια των αγαθών αυτού του κόσμου. Ο τόκος της Θεοτόκου θα φέρει τα ουράνια αγαθά και οι άνθρωποι από επίγειοι θα γίνουν ουράνιοι, θα κατεβεί ο Χριστός να γεννηθεί στη γη, για να υψώσει τον άνθρωπο μέχρι τον ουρανό και τον ουράνιο Πατέρα.
Μητέρες σὺν τῇ Μητρί τῆς Θεοτόκου χορεύσατε κράζουσαι· Κεχαριτωμένη χαῖρε, μετὰ σοῦ ὁ Κύριος,
ὁ παρέχων τῷ κόσμῳ, διὰ σοῦ τὸ μέγα ἔλεος.
Απλή Σύνταξη
Μητέρες σὺν τῇ Μητρί τῆς Θεοτόκου χορεύσατε κράζουσαι· Κεχαριτωμένη χαῖρε, μετὰ σοῦ ὁ Κύριος, ὁ παρέχων τῷ κόσμῳ, διὰ σοῦ τὸ μέγα ἔλεος
Ερμηνεία
Ο υμνογράφος αισθάνεται την ανάγκη να καλέσει όλες της μητέρες της γης να χορέψουν μαζί με την μητέρα της Θεοτόκου, διότι η μητέρα της Θεοτόκου δεν είναι μια απλή μητέρα αλλά μητέρα μια κόρης που θα γεννήσει έναν Θεό και θα γίνει Θεοτόκος. Με το να έχει τόσες χάρες από τον Θεό η Θεοτόκος έγινε «Κεχαριτωμένη» αλλά το σπουδαιότερο είναι ότι είναι μαζί με αυτόν που παρέχει στον κόσμο το μέγα έλεος, δηλαδή την σωτηρία του ανθρώπου, το οποίο χάρη σε αυτή δόθηκε στους ανθρώπους.
Ἦχος α’
Στήλη σωφροσύνης ἔμψυχος, καὶ λαμπρὸν δοχεῖον, ἀποστίλβον χάριτι,
ἡ Ἄννα ἡ εὐκλεής, φανεῖσα τέτοκε, τὴν πρόβολον ἀληθῶς,
τῆς παρθενίας τὸ θεῖον ἀπάνθισμα, τὴν πάσαις παρθενικαῖς,
καὶ παρθενίας ποθούσαις τὸ χάρισμα, τὸ τῆς παρθενίας κάλλος,
ἐμφανῶς βραβεύουσαν, καὶ παρέχουσαν πᾶσι τοῖς πιστοῖς
τὸ μέγα ἔλεος.
Στήλη σωφροσύνης ἔμψυχος, καὶ λαμπρὸν δοχεῖον, ἀποστίλβον χάριτι,
ἡ Ἄννα ἡ εὐκλεής
Απλή Σύνταξη
Η Ἄννα ἡ εὐκλεής, φανεῖσα ἔμψυχος στήλη σωφροσύνης καὶ λαμπρὸν δοχεῖον, ἀποστίλβον χάριτι.
Ερμηνεία
Η Άννα μπορεί στα μάτια των ανθρώπων να ήταν μια ντροπή λόγω της ατεκνίας του, στα μάτια όμως του Θεού ήταν «ἡ εὐκλεής», γιατί αποδείχθηκε ότι ήταν ο ζωντανός στύλος της σωφροσύνης, διότι «δεν τα έβαλε» με τον Θεό για την ατεκνία της, δεν γόγγυζε για την κατακραυγή του κόσμου αλλά τον παρακαλούσε ταπεινά να της αξιώσει ένα παιδί, το οποίο και πάλι θα το αφιέρωνε σε Αυτόν. Έτσι έγινε εκείνο το λαμπρό δοχείο, που άστραφτε από μακριά με το να δεχτεί στα σπλάχνα της αυτήν που θα γεννούσε έναν Θεό.
τέτοκε, τὴν πρόβολον ἀληθῶς τῆς παρθενίας τὸ θεῖον ἀπάνθισμα,
τὴν πάσαις παρθενικαῖς, καὶ παρθενίας ποθούσαις τὸ χάρισμα,
τὸ τῆς παρθενίας κάλλος, ἐμφανῶς βραβεύουσαν,
καὶ παρέχουσαν πᾶσι, τοῖς πιστοῖς τὸ μέγα ἔλεος.
Απλή Σύνταξη
τέτοκε, τὴν πρόβολον ἀληθῶς τῆς παρθενίας τὸ θεῖον ἀπάνθισμα,
τὴν πάσαις παρθενικαῖς, καὶ παρθενίας ποθούσαις τὸ χάρισμα,
τὸ τῆς παρθενίας κάλλος, ἐμφανῶς βραβεύουσαν,
καὶ παρέχουσαν πᾶσι, τοῖς πιστοῖς τὸ μέγα ἔλεος.
Ερμηνεία
Όλοι αυτοί οι χαρακτηριστικοί έπαινοι αποδίδονται στην Θεοτόκο και έχουν ένα κοινό γνώρισμα το χάρισμα της παρθενίας. Η Θεοτόκος είναι το «ρόδον το αμάραντον», «το κρίνον το εύοσμον», το θείο απάνθισμα και προβάλλεται ως πρότυπο για κάθε νεαρή κοπέλα, που ποθεί το κάλλος της παρθενίας και την αγνότητα στην ζωή. Η Αγνή Παρθένος Δέσποινα χαίρεται, όταν οι άνθρωποι και προπαντός οι νεαρές κοπέλες ακολουθούν το παράδειγμά της, επιβραβεύει μια τέτοια προσπάθεια και πρεσβεύει στον Κύριό της και Θεό της για την απόκτηση της σωτηρίας των ανθρώπων.
Δόξα… Καὶ νῦν…Ἦχος πλ. β’
Αὕτη ἡμέρα Κυρίου, ἀγαλλιᾶσθε λαοί, ἰδοὺ γὰρ τοῦ φωτὸς ὁ νυμφών,
καὶ ἡ βίβλος τοῦ λόγου τῆς ζωῆς, ἐκ γαστρὸς προελήλυθε·
Απλή Σύνταξη
Αὕτη ἡμέρα Κυρίου, ἀγαλλιᾶσθε λαοί, ἰδοὺ γὰρ ὁ νυμφών τοῦ φωτὸς,
καὶ ἡ βίβλος τοῦ λόγου τῆς ζωῆς προελήλυθε ἐκ γαστρὸς ·
Ερμηνεία
«Αύτη η μέρα αγαλλιασώμεθα και ευθρανθώμεν εν αυτή» ψάλλουμε κατά την ημέρα του Κυρίου στη Θεία Λειτουργία, όμως τα προεόρτια αρχίζουν από την Γένεση της Θεοτόκου. Παύει το αιώνιο σκότος που επικρατούσε μέχρι τώρα και γίνεται όλος ο κόσμος ένας φωτεινός νυμφώνας, γιατί ανοίγεται το βιβλίο της ζωής για τους χριστιανούς, όπου θα καταγράφονται στο εξής οι πολίτες της Βασιλείας του Θεού. Και όλα αυτά από μια «γαστέρα» πρώτα της Άννας και ύστερα της Θεοτόκου. Έχουν λοιπόν κάθε λόγο όλοι οι λαοί της να χαίρονται και να αγάλλονται, γιατί ξημερώνουν ημέρες χαράς και σωτηρίας.
καὶ ἡ κατὰ ἀνατολὰς πύλη ἀποκυηθεῖσα, προσμένει τὴν εἴσοδον,
τοῦ Ἱερέως τοῦ μεγάλου, μόνη καὶ μόνον εἰσάγουσα Χριστὸν
εἰς τὴν οἰκουμένην πρὸς σωτηρίαν τῶν ψυχῶν ἡμῶν.
Απλή Σύνταξη
καὶ ἡ κατὰ ἀνατολὰς πύλη ἀποκυηθεῖσα προσμένει τὴν εἴσοδον,
τοῦ Ἱερέως τοῦ μεγάλου, μόνη εἰσάγουσα καὶ μόνον Χριστὸν
εἰς τὴν οἰκουμένην πρὸς σωτηρίαν τῶν ψυχῶν ἡμῶν.
Ερμηνεία
Εδώ γίνεται λόγος στην γνωστή προφητεία και συγχρόνως προτύπωση της Γέννησης του Χριστού. Ως γνωστόν υπήρχε μια πύλη στα ανατολικά του Ναού του Σολομώντα, η οποία παρέμεινε κλειστή για να την ανοίξει ο μέγας Αρχιερέας, Χριστός. Αυτή η πύλη είναι η μήτρα της Θεοτόκου, από την οποία εισήλθε ο Χριστός χωρίς να βλάψει την παρθενία της Παρθένου Μαρίας τόσο κατά την είσοδο όσο και κατά την έξοδο. Ο Χριστός γίνεται «ο πρωτότοκος των νεκρών», δηλαδή ο πρώτος θνητός που υπερπηδά τα εμπόδια της θνητότητας του ανθρώπου, νικάει τον θάνατο και επανέρχεται ως άνθρωπος πίσω στην Βασιλεία των ουρανών. Αυτό το γεγονός αφορά την σωτηρία ολόκληρης της οικουμένης.
Απολυτίκιον του Γενεσίου της Θεοτόκου
Ἡ γέννησίς σου Θεοτόκε, χαρὰν ἐμήνυσε πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ·
ἐκ σοῦ γὰρ ἀνέτειλεν ὁ ἥλιος τῆς δικαιοσύνης, Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν,
καὶ λύσας τὴν κατάραν ἔδωκε τὴν εὐλογίαν καὶ καταργήσας τὸν θάνατον ἐδωρήσατο ἡμῖν ζωὴν τὴν αἰώνιον.
Ερμηνεία
Πριν από την χαρά που μας έδωσε η Θεοτόκος με τον Ευαγγελισμό προηγήθηκε η χαρά που μας έδωσε με την Γέννησή της. Εξαιτίας της Θεοτόκου ανέτειλε ο ήλιος της Δικαιοσύνης για να φωτίσει όλον τον κόσμο και να διδάξει την δικαιοσύνη. Η χαρά μας αυτή δικαιολογείται διότι ο Χριστός, ο Θεός μας, έλυσε την κατάρα και κατάργησε τον θάνατο και στη θέση τους έβαλε την ευλογία και την αιώνιο ζωή. Αυτό είναι το κεντρικό νόημα της Γέννησης της Θεοτόκου, το οποίο συμπυκνώνεται στους λίγους στίχους του απολυτικίου, το ότι έγινε η αιτία της κατάργησης του θανάτου και της απόκτησης της αιώνιας ζωής.
Κανών β’, ᾨδὴ θ’, τῆς Ἑορτῆς Ἦχος πλ. δ’
Ὁ Εἱρμὸς
«Ἀλλότριον τῶν μητέρων ἡ παρθενία, καὶ ξένον ταῖς παρθένοις
ἡ παιδοποιΐα· ἐπὶ σοὶ Θεοτόκε ἀμφότερα ᾠκονομήθη.
Διὸ σε πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς, ἀπαύστως μακαρίζομεν».
Απλή Σύνταξη
«ἡ παρθενία αλλότριον τῶν μητέρων
καὶ ἡ παιδοποιΐα ξένον ταῖς παρθένοις
ἐπὶ σοὶ Θεοτόκε ἀμφότερα ᾠκονομήθη.
Διὸ σε πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς, ἀπαύστως μακαρίζομεν».
Ερμηνεία
Το ίδιο θέμα τονίζει και ο υμνωδός στην θ΄ Ωδή του β΄ Κανόνα της εορτής. Πως είναι δυνατό μια μητέρα να είναι παρθένος και πως είναι δυνατόν μια παρθένος να έχει παιδί; Κι όμως στο πρόσωπο της Παναγίας κατά Θεία Οικονομία συνδυάστηκαν και τα δύο, μητέρα και παρθένος συγχρόνως, παρθένος και τεκνογονία, «όπου γαρ βούλεται Κύριος νικάται φύσεως τάξις». Γι’ αυτό και ο υμνωδός αναφωνεί: «Ὢ τοῦ παραδόξου θαύματος! ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς ἐκ τῆς στείρας τίκτεται».
