(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)
με΄ Εις τα χείλη η ευχή. Εκεί και η χάρις. Πλην από τα χείλη πρέπει να περάση εις τον νουν, να κατεβή εις την καρδίαν. Και τούτο θέλει κόπον και χρόνον πολύν.
ις΄ Η δυσκολία της ευχής είναι εις την αρχήν, όπως και εις κάθε καλόν πράγμα.
ιζ΄ Πρέπει να κοπιάση η γλώσσα, ξεπληρώνοντας όλες τις αργολογίες και πτώσεις της. Και να γίνη συνήθεια. Διότι, χωρίς κόπον και άσκησιν, συνήθεια δεν γίνεται. Και να φανή η ταπείνωσις, διά να έλθη η χάρις. Κατόπιν ανοίγει ο δρόμος. Κολλά εις την αναπνοήν η ευχή. Ξυπνά ο νους και την παρακολουθεί. Και γίνεται συν τω χρόνω ελάφρυνσις από τα πάθη. Κοπάζουν οι λογισμοί. Γαληνεύει η καρδία.
ιη’ Μη αποκάμης φέρνοντας πίσω τον νουν όσες φορές και αν φύγη. Θα ιδή την προθυμίαν και τον κόπον σου ο Θεός και θα στείλη την χάριν του να τον συμμαζεύση. Όταν είναι η χάρις όλα γίνονται με χαράν, χωρίς κόπον.
ιθ΄ Με την ευχήν, από την μίαν χαράν εις την άλλην χωρίς ευχήν, πτώσις εις την πτώσιν, θλίψις εις την θλίψιν, και βαρύς ο έλεγχος της συνειδήσεως. Εν ολίγοις, ολίγος κόπος και πόνος με την ευχήν, πολύ χαροποιόν πένθος. Κατάνυξις και δάκρυα. Και η γλυκύτης της παρουσίας του Θεού, ο αγνότατος φόβος του όπου καθαρίζει, αγνίζει, νούν και καρδίαν.
κ΄ Κράτησε όσον ημπορείς μέτρον εις τον ύπνον και εις την κοιλίαν σου, διά να ημπορέσης να κρατήσης και την γλώσσαν και τους οφθαλμούς σου. Και όταν συμβή να φάγης ή να κοιμηθής περισσότερον, τότε και εις το έργον του Θεού να κοπιάσης περισσότερον. Και θα πικραίνωνται οι δαίμονες βλέποντας, ότι αλλού πειράζοντες, από αλλού νικώνται.
κα’ Βλέπε και οικονόμησε τον εαυτόν σου με διάκρισιν. Ενδέχεται να υπάρχη δυνατή προαίρεσις, αλλά σώμα ασθενικόν. Πρόσεχε τι θα κάμης. Εάν βαδίσης κατά προαίρεσιν, κατέστρεψες το όργανον της ψυχής, το σώμα. Κάμε λοιπόν πνευματικήν εργασίαν. Διοχέτευσε εκεί το πλεονάζον της προαιρέσεως, αναπληρώνοντας έτσι και την ασθένειαν του σώματος. Δεν θέλει μόνον κόπον αλλά και διάκρισιν· και μάλιστα πολλήν, κατά τους Πατέρας.
κβ΄ Ο νους εύκολα μολύνεται, εύκολα καθαρίζεται. Η καρδία δύσκολα καθαρίζεται, δυσκολότερα μολύνεται διότι δεν επιτρέπει η ενοικούσα θεία χάρις.
κγ΄ Διά τούτο ανάγκη να καθαρισθή η καρδία διά να φωτίζεται εκείθεν και ο νούς από τους καθαρούς λογισμούς όπου αντανακλώνται άνωθεν προς αυτόν.
κδ΄ Καθώς είναι αδύνατον να μη σκοντάφτη εκείνος όπου περιπατεί νύκτα, έτσι είναι αδύνατον να μη αμαρτάνη εκείνος όπου δεν είδεν ακόμη το θείον φως.
κε΄ Πρόσεχε σφόδρα την φαντασίαν. Μη παραδέχεσαι καμμίαν εικόνα. Θα σου γίνη είδωλον να το λατρεύσης. Αναιδές όρνεον ο περιπλανώμενος νους κάμνει τις πλέον αλλόκοτες ζωγραφιές εισερχόμενος εις τα απόρρητα των συνειδήσεων, εικονίζει τα άδηλα και τα κρύφια του πλησίον. Με την ευχήν χάλασε την εικόνα ευθύς μόλις πηγαίνει να σχηματισθή. Όσον βραδύνης, τόσον αργότερα θα κοπιάσης και θα πονέσης.
Από τα «Κεφάλαια περί προσευχής», δημοσιευμένα στο περιοδικό «Σύναξη», τεύχος 10, Άνοιξη 1984.
