(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)
Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος
Εγκώμιον εις τον Διόδωρον *,
Επίσκοπον, εγκωμιάσαντα προηγουμένως τον Ιωάννην τον Χρυσόστομον
Ο σοφός αυτός και γενναίος διδάσκαλος, αφού έγινε καλά από την αρρώστιαν του σώματός του, και ανέβη εις τον θρόνον του, επρολόγισε τον λόγον μου και εκτός των άλλων ανέφερε τον βαπτιστήν Ιωάννην, την φωνήν της Εκκλησίας, την ράβδον του Μωυσέως και άλλα πολλά.
Και αυτός μεν ήτο επαινετικός τότε, σεις επευφημούσατε και εγώ, καθήμενος μακράν, ανεστέναξα πικρά.
Αυτός διετύπωσε επαίνους επικαλούμενος την φιλοτεκνίαν, σεις επευφημούσατε από αδελφικήν φιλικήν σας διάθεσιν, ενώ εγώ ανεστέναζα πιεζόμενος από τον όγκον των επαίνων, διότι το μέγεθος των εγκωμίων τραυματίζει την συνείδησιν του ανθρώπου όσον τουλάχιστον και το μέγεθος των αμαρτιών του.
Και όταν κανείς δεν έχη συνειδητοποιήσει κανένα αγαθόν διά τον εαυτόν του και πολλά και μεγάλα αγαθά ακούει να λέγουν οι άλλοι δι’ αυτόν, αναλογίζεται την σημερινήν του υπόληψιν και την μέλλουσαν ημέραν, καθ’ ην τα πάντα θα είναι γυμνά και εκτραχηλισμένα και ότι ο μελλοντικός του δικαστής, όχι βεβαίως από τας υποψίας των πολλών, αλλά από τα ίδια τα πράγματα θα κρίνη την την αλήθειαν. «Δεν θα θα κρίνη κατά την γνώμην», λέγει, ο προφήτης, «ούτε κατά την λαλίαν θα τον ελέγξη».
Γνωρίζων όλα αυτά, αποκρούω τους επαίνους και την χρηστήν γνώμην των πολλών, ο βλέπων ότι πολύ απέχει από την μέλλουσαν κρίσιν. Τώρα με κάποια προσωπεία κρυπτόμεθα από την κοινήν αντίληψιν, ενώ κατ’ εκείνην την ημέραν, με γυμνήν την κεφαλήν και χωρίς τα εν λόγω προσωπεία, θα σταθώμεν προ του βήματος και δεν θα ημπορέσωμεν καθόλου να ωφεληθώμεν από την εδώ κοινήν γνώμην διά την εκεί κρίσιν, αλλ’ αντιθέτως θα τιμωρηθώμεν δι’ αυτό περισσότερον διότι απολαμβάνοντες και πολλών επαίνων και πολλής ευφήμου μνείας του πλήθους, δεν ημπορέσαμεν ουδαμώς να γίνωμεν καλύτεροι.
Γνωρίζων, λοιπόν, πάντα ταύτα, εστέναξαι πικρά.
Και δι’ αυτό ακριβώς, σηκώθηκα αμέσως σήμερον ώστε να αποκρούσω ενώπιον υμών, που ακούσατε εκείνα, τας γνώμας ταύτας. Το στεφάνι, όταν είναι μεγαλύτερον από το κεφάλι του στεφανουμένου, δεν περισφίγγει τους κροτάφους, ούτε πιέζει το κεφάλι του και όσον γίνεται χαλαρώτερον λόγω μεγέθους, κατεβαίνει κάτω από τα μάτια και τοποθετείται γύρω εις τον αυχένα, αφήνοντας αστεφάνωτον το κεφάλι.
Αυτό έπαθα και εγώ και το στεφάνι των εγκωμίων είχε μεγαλυτέραν αξίαν από το κεφάλι μου.
Έτσι, όμως, παρά το ότι ούτως έχουν τα πράγματα, ο πατήρ λόγω της φιλοστοργίας που τον κατέχει, δεν υπεχώρησε πριν με στεφανώση.
Έτσι περίπου κάμνουν πολλάκις και οι βασιλείς και αφού λάβουν το διάδημα που ανήκει εις αυτούς, το τοποθετούν εις τας κεφαλάς των παιδιών των. Και όταν ίδουν κατόπιν ότι το στεφάνι είναι μεγαλύτερον της παιδικής κεφαλής, το τοποθετούν απλώς συμβολικά και κατόπιν το παίρνουν και το φορούν εις την κεφαλήν των.
Επειδή λοιπόν και ο πατήρ το στεφάνι που ανήκει εις αυτόν το ετοποθέτησεν εις εμέ και εφάνη τότε ότι ήτο μεγαλύτερον από το κεφάλι μου, δεν ηθέλησεν, ωστόσον, να το φορέσῃ εις το ιδικόν του κεφάλι. Λοιπόν, ελάτε να το αφαιρέσωμεν από εμέ και να το τοποθετήστωμεν εκ νέου εις την κεφαλήν του πατρός, εις την οποίαν αρμόζει.
Ημπορεί εγώ να έχω το όνομα του Ιωάννου, αλλά το φρόνημά του το έχει ούτος. Εγώ εδέχθην το όνομα, αλλά αυτός κατέχει την θεοσέβειάν του. Διά τούτο είναι δίκαιον αντί εγώ, αυτός να κληρονομήσῃ και το όνομα, διότι συνωνυμίαν δημιουργεί όχι η αναλογία των ονομάτων, αλλά η επαφή των πραγμάτων κι’ αν ακόμη διαφέρουν τα ονόματα.
Διότι η Γραφή δεν αντιλαμβάνεται την φιλοσοφίαν όπως αυτοί που μετέχουν της θύραθεν φιλοσοφίας. Εκείνοι αν δεν συμβαίνῃ να συμπίπτουν τα ονόματα μετά της ουσίας δεν ομιλούν περί συνωνυμίας.
Η Γραφή όμως αντιλαμβάνεται διαφορετικά τα πράγματα και όταν ιδή πολλήν την συγγένειαν της φιλοσοφίας και αν τα ονόματα είναι διαφορετικά αυτών που κατά κάποιον τρόπον επικοινωνούν μεταξύ των, τους αποκαλεί με το ίδιον όνομα.
Συνεχίζεται
* Πρόκειται περί του επισκόπου Ταρσού Διοδώρου (392) ο οποίος υπήρξεν επιφανής αντιοχειανός θεολόγος του 4ου αιώνος, κάτοχος της θύραθεν παιδεία, στήλος της Ορθοδοξία (ενόσω έζη) […] δάσκαλος του ιερού Χρυσοστόμου και Θεοδώρου Μουψουεστίας κ.ά
Απόσπασμα από το βιβλίο, «Ιωάννου Χρυσοστόμου έργα», τόμος 38, εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια Αθανάσιος Θ. Νίκας (θεολόγου), των εκδόσεων Βιβλιοθήκη των Ελλήνων.
