(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)
Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος
Εγκώμιον εις τον Διόδωρον *,
Επίσκοπον, εγκωμιάσαντα προηγουμένως τον Ιωάννην τον Χρυσόστομον
Και δεν είναι δύσκολον να σας παράσχω την απόδειξιν τούτου, φέρων εις το μέσου του ίδιου του Ιωάννην του Ζαχαρίου. Όταν οι μαθηταί ηρώτησαν αν πρόκειται να έλθῃ και πάλιν ο Ηλίας, απεκρίθη: «Θέλετε να τον δεχθήτε; Αυτός είναι ο Ηλίας, ο μέλλων να έλθῃ».
Ελέγετο όμως Ιωάννης, αλλ’ επειδή είχε την συμπεριφοράν του Ηλιού δι’ αυτό του έδωσε και αυτό το όνομα. Επειδή είχε το πνεύμα του Ηλιού, ο διά τούτο και το όνομα του Ηλιού του έδωσε.
Και οι δύο κατώκησαν εις ερήμους χώρας. Ο ένας φορούσε προβιά και ο άλλος τρίχινο φόρεμα. Και το φαγητόν των ήτο επίσης ομοίως ευτελές και λιτόν. Ο πρώτος υπηρέτησε προ της παρουσίας του Χριστού, ενώ ο δεύτερος θα υπηρετήσῃ και πάλιν την μέλλουσαν.
Επειδή και η δίαιτά των και η περιβολή των και ο τόπος που έμεναν και η διακονία των ήτο ταυτόσημος, τα πάντα εις αυτούς ήσαν ίδια. Διά τούτο έδωσε και εις τους δύο ένα και κοινόν όνομα, δεικνύων ούτω ότι και αν ο εις εκ των δύο έχῃ άλλον όνομα είναι δυνατόν να είναι συνώνυμος με εκείνον που εζήλωσε τον τρόπον της ζωής του.
Επειδή λοιπόν ο κανών αυτός είναι αναμφισβήτητος και ο όρος των συνωνύμων απαράβατος εις την αγίαν Γραφήν, ελάτε να αποδείξωμεν με ποιον τρόπον ο σοφός ημών ποιμενάρχης εζήλωσε τον τρόπον του Ιωάννου, διά να πεισθήτε ότι είναι δικαιότερον να κληρονομήσῃ και το όνομα εκείνου.
Δεν είχεν εκείνος ούτε τράπεζαν, ούτε κλίνην, ούτε σπίτι εις την γην, αλλ’ ούτε και αυτός επίσης. Επ’ αυτού είσθε σεις μάρτυρες, πως πέρασε όλην την ζωήν του, του, ασκών βίον αποστολικόν, μη έχων ουδέν ιδικόν του, αλλά τρεφόμενος από τους άλλους, ενώ ο ίδιος ενέμενεν εις την προσευχὴν και την διδασκαλίαν του λόγου.
Εκείνος εκήρυξε, διαμένων πέραν του ποταμού, εις τας ερημίας. Ο άλλος εκινητοποίησε όλην την πόλιν πέραν του ποταμού και την εξεπαίδευσε με την υγιή διδασκαλίαν του.
Ο πρώτος παρέμεινεν εις δεσμωτήριον και έχασε το κεφάλι του διότι υπερησπίσθη τον νόμον ο δεύτερος πολλάκις εδικώχθη από την πατρίδα του διά την υπεράσπισιν της πίστεως και έχασε πολλάκις και το κεφάλι του διά την ιδίαν αιτίαν, αν όχι υλικώς, πάντως κατά την πρόθεσιν.
Οι εχθροί της αληθείας, μη υποφέροντες την δύναμιν της γλώσσης του, συνέρραπτον απείρους επιβουλάς πανταχόθεν, αλλά ο Θεός τον έσωσεν από όλας.
Ελάτε λοιπόν ν’ ακούσωμεν την γλώσσαν αυτήν, διά την οποίαν εκινδύνευσε και εσώθη. Δεν θα αστοχήση τις αν είπῃ περί αυτής αυτό που είπεν ο Μωυσής περί της γης της επαγγελίας.
Τι είπε; «Γη που ρέει μέλι και γάλα».
Το ίδιου ημπορεί να είπῃ κανείς και περί της γλώσσης του: ρέει μέλι και γάλα.
Διά ν’ απολαύσωμεν λοιπόν το γάλα και να χορτάσωμεν με μέλι, ας σταματήσωμεν εδώ τον λόγον τον ιδικόν μας και ας ακούσωμεν την την λύραν και την σάλπιγγα.
Όταν λάβω υπ’ όψιν την ηδονὴν των λόγων του, αποκαλώ λύραν την φωνήν του.
Και όταν αντιλαμβάνομαι την δύναμιν των νοημάτων του, την λέγω σάλπιγγα πολεμικήν, τέτοιαν ωσάν και αυτήν με την οποίαν οι Ιουδαίοι κατέβαλον τα τείχη της Ιεριχούς.
Όπως τότε ο ήχος των σαλπίγγων, προσπίπτων σφοδρότερος και από την φωτιάν εις τα τείχη, όλα τα κατέστρεψε και τα εξουδετέρωσεν, έτσι και η φωνή του, όχι ολιγώτερον από σάλπιγγα καταφέρεται κατά των οχυρών των αιρετικών, αλλάζει τα μυαλά και ισοπεδώνει κάθε εμπόδιο που υψώνεται εναντίον της γνώσεως του Θεού.
Αλλά διά να μάθετε όχι από την γλώσσαν μου, αλλά από την ιδικήν του όλα αυτά, ας σταματήσω τον λόγον μου, αφού αναπέμψωμεν δόξαν εις τον θεόν ο οποίος μας παρέχει τέτοιους διδασκάλους.
Εις αυτόν ανήκει η δόξα εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
* Πρόκειται περί του επισκόπου Ταρσού Διοδώρου (392) ο οποίος υπήρξεν επιφανής αντιοχειανός θεολόγος του 4ου αιώνος, κάτοχος της θύραθεν παιδεία, στήλος της Ορθοδοξία (ενόσω έζη) […] δάσκαλος του ιερού Χρυσοστόμου και Θεοδώρου Μουψουεστίας κ.ά
Απόσπασμα από το βιβλίο, «Ιωάννου Χρυσοστόμου έργα», τόμος 38, εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια Αθανάσιος Θ. Νίκας (θεολόγου), των εκδόσεων Βιβλιοθήκη των Ελλήνων.
