Ὁ Κανὼν πρῶτος τῆς Ἑορτῆς, οὗ ἡ Ἀκροστιχὶς μέχρι τῆς ζ’ Ὠδής.
Σὺ τὴν χάριν, Δέσποινα, τῷ λόγῳ δίδου.
Ποίημα τοῦ κυρίου Γεωργίου.
ᾨδὴ α’ Ἦχος δ’
Ὁ Εἱρμὸς
«Ἀνοίξω τὸ στόμα μου, καὶ πληρωθήσεται Πνεύματος,
καὶ λόγον ἐρεύξομαι, τῇ Βασιλίδι Μητρί, καὶ ὀφθήσομαι,
φαιδρῶς πανηγυρίζων, καὶ ᾄσω γηθόμενος, ταύτης τὴν Εἴσοδον».
Ο ειρμός αυτός είναι προσόμοιο και σύμφωνα με αυτόν έχουν γραφεί πολλοί κανόνες, όπως και ο επόμενος α΄ Κανόνας των Εισοδίων της Θεοτόκου.
Ωδή α΄ τροπάριο α΄
Σοφίας πανάχραντε, σὲ θησαυρὸν ἐπιστάμενοι, καὶ χάριτος βρύουσαν, πηγὴν ἀέναον, τὰς τῆς γνώσεως, αἰτοῦμέν σε ῥανίδας,
ἐπόμβρησον Δέσποινα, τοῦ ἀνυμνεῖν σε ἀεί.
Απλή σύνταξη
Επιστάμενοι, Πανάχραντε, σὲ θησαυρὸν Σοφίας,
καὶ βρύουσαν ἀέναον πηγὴν χάριτος,
αἰτοῦμέν σε τὰς ῥανίδας τῆς γνώσεως,
ἐπόμβρησον, Δέσποινα, τοῦ ἀνυμνεῖν σε ἀεί.
Μετάφραση
Επειδή, Πανάχραντε, ξέρουμε πως είσαι θησαυρός σοφίας
και επειδή αναβλύζεις πηγή χάριτος, ζητάμε από σένα σταγόνες γνώσης
ρίξε και σ’ εμάς σαν την βροχή την επιθυμία να σε ανυμνούμε πάντοτε.
Ερμηνεία
Ο Κανόνας αναφέρεται στα Εισόδια της Παναγίας, η οποία μπορεί να είναι μόλις τριών ετών, αλλά ο υμνογράφος την αντιμετωπίζει σαν να βρίσκεται προς το τέλος της ζωής της, κατά την οποία η Παναγία έδωσε σημεία γραφής μιας αγιωτάτης μητέρας και γι’ αυτό την αποκαλούμε Παναγία.
Στον συγκεκριμένο τροπάριο που αποτελεί και τον Πρόλογο του Κανόνα τονίζονται δυο βασικά χαρακτηριστικά της Μητέρας του Χριστού: Είναι θησαυρός σοφίας και πηγή Χάριτος.
Η σοφία της Παναγίας δεν οφείλεται στην μεγάλη της μόρφωση αλλά στην συνετή και αγία ζωή της, πράγμα που αποδεικνύει ότι εμπλουτίστηκε από την Σοφία το Υιού της και Θεού της, ώστε να διάγει έναν βίο αγνό, αμόλυντο και άχραντο. Σε αυτό ακριβώς το γεγονός οφείλει τους χαρακτηρισμούς που αποδίδουμε στην Παναγία: Αγνή, Αμόλυντη, Άχραντη, Αειπάρθενος, Θεοτόκος κλπ. Είναι άπειρες οι προσωνυμίες της Παναγίας, που οφείλονται στο τρόπο βοήθειας στους ανθρώπους.
Ως Πηγή Χάριτος είναι ο ουσιαστικότερος χαρακτηρισμός της Παναγίας, διότι την Χάρη του Θεού την είχε και πριν γεννήσει τον Χριστό και μετά την γέννησή της και σε όλη την ζωή της. Η Παναγία είναι πηγή Χάριτος και μετά την μετάστασή της, διότι η Χάρη αυτή του Θεού μεταδίδεται αφειδώς στους ανθρώπους μέσω της μεγάλης μεσίτριάς μας, της Παναγίας.
Από αυτήν την θεία γνώση της Θεοτόκου ο υμνογράφος παρακαλεί την Παναγία να του χαρίσει έστω και λίγες ρανίδες έτσι απλά και ταπεινά σαν την ψιλή βροχή που πέφτει σιγά σιγά και ποτίζει την γη και αυτή αποδίδει καρπούς. Και όπως χωρίς βροχή δεν μπορούν να αναπτυχθούν τα φυτά, έτσι χωρίς την σοφία του Θεού και την Χάρη της Παναγίας δεν μπορούν να προκόψουν οι άνθρωποι.
Ωδή α΄ τροπάριο β΄
Ὑπέρτερος Πάναγνε, τῶν οὐρανῶν χρηματίσασα,
ναὸς καὶ παλάτιον, ἐν τῷ Ναῷ τοῦ Θεοῦ,
ἀνατίθεσαι, αὐτῷ ἑτοιμασθῆναι,
εἰς θείαν κατοίκησιν, τῆς παρουσίας αὐτοῦ.
Απλή σύνταξη
Πάναγνε, χρηματίσασα υπέρτερος ναὸς καὶ παλάτιον τῶν οὐρανῶν,
ἀνατίθεσαι ἐν τῷ Ναῷ τοῦ Θεοῦ ἑτοιμασθῆναι αὐτῷ,
εἰς θείαν κατοίκησιν τῆς παρουσίας αὐτοῦ.
Μετάφραση
Πάναγνε, επειδή υπήρξες ο υπέρτατος ναός και το παλάτι των ουρανών, αφιερώνεσαι στον Ναό του Θεού για να ετοιμαστείς μέσα σε αυτόν
για την θεία κατοίκηση της παρουσίας αυτού.
Ερμηνεία
Είναι «μυστήριο ξένο» το πώς η Παναγία έγινε η ίδια Ναός τη στιγμή που έμπαινε στον Ναό του Θεού. Ο Ναός του Θεού είναι άψυχος, η Παναγία όμως είναι ο έμψυχος ναός, διότι όπως στην εκκλησία κατοικεί ο Θεός έτσι και μέσα στην Παναγία κατοίκησε ο Θεός και έγινε αιτία να γίνει και ο άνθρωπος ναός του Θεού με την Βάπτιση και να έχει και αυτός μέσα του τον Θεό.
Η Παναγία όμως έγινε και το Παλάτι του Βασιλιά των βασιλιάδων, του Χριστού, το οποίο είναι στους ουρανούς, όπου υπάρχει ο θρόνος του Θεού. Στη γη ο Βασιλιάς των βασιλιάδων προτίμησε όχι παλάτι για να γεννηθεί αλλά από μια γυναίκα μέσα σε μια φάτνη, αυτός που είναι ο κυρίαρχος όλης της κτίσεως και δημιουργός των απάντων. Πρόκειται για την θεία κατοίκηση, η οποία είναι μια κατάβαση από τους ουρανούς ή μάλλον μια συγκατάβαση για την σωτηρία των ανθρώπων.
Όλη αυτή η προετοιμασία της εγκατοίκησης του Θεού στην Παναγία αρχίζει από αυτήν την εγκατοίκησής της στον Ναό του Θεού. Εκεί στα Άγια των Αγίων και με την τροφή των Αγγέλων θα ετοιμάσει το σώμα και την ψυχή της να δεχτεί τον Βασιλιά των βασιλιάδων.
Ωδή α΄ τροπάριο γ΄
Τὸ φῶς ἀνατείλασα, ἡ Θεοτόκος τῆς χάριτος, πάντας κατελάμπρυνε,
καὶ συνηγάγετο τὴν ὑπέρλαμπρον, αὐτῆς κατακοσμῆσαι,
πανήγυριν ᾄσμασι· δεῦτε συνδράμωμεν.
Απλή σύνταξη
Η Θεοτόκος ἀνατείλασα τὸ φῶς τῆς χάριτος,
κατελάμπρυνε πάντας καὶ συνηγάγετο τὴν ὑπέρλαμπρον
πανήγυριν αὐτῆς κατακοσμῆσαι ᾄσμασι· δεῦτε συνδράμωμεν.
Μετάφραση
Η Θεοτόκος, αφού έκανε να ανατείλει το φως της χάριτος,
φώτισε με το λαμπρό της φως όλους και τους συγκέντρωσε
σε μια υπέρλαμπρη πανήγυρη, για να την πανηγυρίζουμε με ψαλμούς.
Εμπρός λοιπόν ας τρέξουμε όλοι μας σ’ αυτήν την πανήγυρη.
Ερμηνεία
Ο Χριστός διακηρύσσει: «εγώ ειμί το φως του κόσμου», το οποίο όμως για να έρθει στους ανθρώπους έπρεπε να γίνει με την συνεργία του ανθρώπινου παράγοντα, ο οποίος εκπροσωπήθηκε επάξια από την Θεοτόκο. Σ’ αυτήν λοιπόν οφείλουμε την ανατολή του Ηλίου του Νοητού, ο οποίος φωτίζει τα σύμπαντα με την Χάρη του.
Όταν γιορτάζουμε τα Εισόδια της Θεοτόκου, γιορτάζουμε την Παναγία σε όλες της εκφάνσεις της ζωής της, διότι έπαιξε ενεργό ρόλο σε αυτές, όπως στα Χριστούγεννα, στα Θεοφάνεια ακόμη και στην Κοίμησή της, όπου οι Απόστολοι συγκεντρώθηκαν με θαυμαστό τρόπο πάνω σε σύννεφα. Η συγκέντρωση αυτή των μαθητών του Χριστού επαναλαμβάνεται σε κάθε γιορτή της Παναγίας, όπου ψάλλονται κατανυκτικά τροπάρια. Και παρόλο ότι ο θάνατος κάθε ανθρώπου είναι ένα λυπηρό γεγονός, η Κοίμηση της Παναγίας είναι ένα χαρμόσυνο γεγονός, διότι η μετάστασή της μας εξασφαλίζει και την δικιά μας ανάσταση, γι’ αυτό και γιορτάζεται πανηγυρικά σε όλον τον κόσμο.
Η εκκλησία μας γιορτάζει όλα μαζί την ίδια στιγμή, γιατί δεν υπάρχει διαίρεση χρόνου στην ζωή της εκκλησίας. Υπάρχει μόνο παρών. Το παρών αυτό είναι η αιώνια ζωή που επιφυλάσσεται για τους πιστούς.
Ωδή α΄ τροπάριο δ΄
Ἡ πύλη ἡ ἔνδοξος, ἡ λογισμοῖς ἀδιόδευτος,
τὰς πύλας διάρασα, τὰς τοῦ Ναοῦ τοῦ Θεοῦ,
νῦν προτρέπεται, ἡμᾶς συνεισελθόντας,
τὰ θεῖα θαυμάσια, κατατρυφῆσαι αὐτῆς.
Απλή σύνταξη
Ἡ πύλη ἡ ἔνδοξος, ἡ ἀδιόδευτος λογισμοῖς,
διάρασα τὰς πύλας τὰς τοῦ Ναοῦ τοῦ Θεοῦ,
νῦν προτρέπεται ἡμᾶς συνεισελθόντας,
κατατρυφῆσαι τὰ θεῖα θαυμάσια αὐτῆς.
Μετάφραση
Η ένδοξη πύλη, που δεν μπορεί να την περάσεις με τους λογισμούς
και η οποία άνοιξε διάπλατα τις πύλες του Ναού του Θεού
τώρα μας προτρέπει να μπούμε κι εμείς όλοι
και να απολαύσουμε με την καρδιά μας τα θεία
και θαυμαστά που σχετίζονται με αυτήν.
Ερμηνεία
«Πύλη αδιόδευτος» χαρακτηρίστηκε η Παναγία, διότι οι προφήτες αναφέρουν ότι στον Ναό του Σολομώντα υπήρχε μια πύλη, που απαγορευότανε να εισέλθει κανείς και αυτή ήταν μια προτύπωση της Παρθενίας της Αειπαρθένου, η οποία υπήρξε «παρθένος και πριν από τον τόκο και κατά τον τόκο και μετά τον τόκο». Από αυτήν την πύλη έχοντας μέσα της τον Χριστό πέρασε η Παναγία και στη συνέχεια άνοιξε διάπλατα τις πύλες του Ναού, για να εισέρχονται αυτοί που πιστεύουν στην θεότητα του Υιού της.
Η είσοδος σ’ αυτόν τον Ναό της Παναγίας είναι μια θαυμαστή εμπειρία και παράλληλα μια θεία απόλαυση, γιατί μέσα στον Ναό συναντάμε τον Κύριο, που είναι η πηγή όλων των δωρεών. Καλούμαστε λοιπόν και εμείς να κάνουμε ό,τι έκανε και η Παναγία που εισήλθε στον Ναό από νήπιο ακόμη και έτσι να γιορτάσουμε κι εμείς τα δικά μας εισόδια στην βασιλεία των Ουρανών, εκεί όπου «ουκ έστι πόνος, ούκ έστι δάκρυ και στεναγμός, αλλά ζωή ατελεύτητος»
Κανών α’, ᾨδὴ γ’, τῆς Ἑορτῆς Ἦχος δ’
Ὁ Εἱρμὸς
«Τοὺς σοὺς ὑμνολόγους, Θεοτόκε, ἡ ζῶσα καὶ ἄφθονος πηγή,
θίασον συγκροτήσαντας πνευματικόν, στερέωσον·
κἄν τῇ σεπτῇ Εἰσόδῳ σου, στεφάνων δόξης ἀξίωσον».
Ωδή γ΄ τροπάριο α΄
Νυμφοστόλος σήμερον ἐδείχθη, τερπνὸς τῆς Παρθένου ὁ ναός,
καὶ θάλαμος δεχόμενος, τὴν ἔμψυχον παστάδα Θεοῦ,
τὴν καθαρὰν καὶ ἄμωμον, καὶ λαμπροτέραν πάσης κτίσεως.
Απλή σύνταξη
Ο νυμφοστόλος ναός καὶ θάλαμος τῆς Παρθένου
δεχόμενος τὴν ἔμψυχον παστάδα Θεοῦ,
τὴν καθαρὰν καὶ ἄμωμον καὶ λαμπροτέραν πάσης κτίσεως.
ἐδείχθη σήμερον τερπνὸς.
Μετάφραση
Ο ναός της Παρθένου που στολίστηκε για να την υποδεχθεί ως νύμφη
και ο θάλαμος που δέχτηκε το έμψυχο νυφικό δωμάτιο του Θεού
αυτή που είναι καθαρή και αμόλυντη και πιο λαμπερή από όλη την κτίση
εμφανίστηκε σήμερα και μας έδωσε μεγάλη χαρά.
Ερμηνεία
Την Παναγία, όταν εισέρχονταν στο ναό, την συνόδευαν μπροστά και πίσω παρθένες, για να πάνε στο γάμο με τον Νυμφίο Χριστό. Ο Ναός της Παρθένου, δηλαδή το σώμα της, έγινε έμψυχος νυφική παστάδα και θάλαμος για να υποδεχτεί τον Νυμφίο Χριστό της. Η καθαρότητα, η αγνότητα που είναι πιο λαμπρή από όλη την κτίση υμνολογείται δεόντως από την εκκλησία. «Ἄξιόν ἐστιν ὡς ἀληθῶς, μακαρίζειν σε τὴν Θεοτόκον, τὴν ἀειμακάριστον καὶ παναμώμητον, καὶ Μητέρα τοῦ Θεοῦ ἡμῶν.
Τὴν τιμιωτέραν τῶν Χερουβείμ, καὶ ἐνδοξοτέραν ἀσυγκρίτως τῶν Σεραφείμ, τὴν ἀδιαφθόρως, Θεὸν Λόγον τεκοῦσαν, τὴν ὄντως Θεοτόκον σὲ μεγαλύνομεν.
Τὴν ὑψηλοτέραν τῶν οὐρανῶν καὶ καθαρωτέραν λαμπηδόνων ἡλιακῶν, τὴν λυτρωσαμένην ἡμᾶς ἐκ τῆς κατάρας, τὴν Δέσποιναν τοῦ κόσμου, ὕμνοις τιμήσωμεν.
Ωδή γ΄ τροπάριο β΄
Δαυῒδ προεξάρχων τῆς χορείας, σκιρτᾷ καὶ χορεύει σὺν ἡμῖν,
καὶ Βασιλίδα κράζει σε, πεποικιλμένην Ἄχραντε,
παρισταμένην πάναγνε, ἐν τῷ Ναῷ τῷ Βασιλεῖ καὶ Θεῷ.
Απλή σύνταξη
Δαυῒδ προεξάρχων τῆς χορείας σκιρτᾷ καὶ χορεύει σὺν ἡμῖν,
καὶ κράζει σε, Ἄχραντε, πεποικιλμένην Βασιλίδα,
παρισταμένην, Πάναγνε, τῷ Βασιλεῖ καὶ Θεῷ ἐν τῷ Ναῷ.
Μετάφραση
Ο Δαυίδ πρώτος στο χορό είναι όλος χαρά και χορεύει μαζί μας
και σε αποκαλεί, Άχραντε, καταστολισμένη Βασίλισσα
που εμφανίστηκες, Πάναγνε, στον Βασιλιά και Θεό μέσα στον Ναό.
Ερμηνεία
Ο προφητάναξ Δαυίδ με τα προορατικά του μάτια βλέπει στον μέλλον την δόξα της Παναγίας, μπαίνει πρώτος στο χορό και χορεύει κατενθουσιασμένος. Η Παναγία «μετέχει της δόξης του Υιού της, βασιλεύει μετ’ Αυτού, διευθύνει παρά το πλευρόν αυτού τας τύχας της Eκκλησίας και του κόσμου που εκτυλίσσονται εν χρόνω, μεσιτεύει δι’ όλους προς Εκείνον, όστις θα έλθη κρίναι ζώντας και νεκρούς» (Λόσκυ, 203). Έτσι, εκπληρώθηκε κατά γράμμα η προφητική προτύπωση του Δαβίδ: «Παρέστη ἡ βασίλισσα ἐκ δεξιῶν σου ἐν ἱματισμῷ διαχρύσῳ περιβεβλημένη, πεποικιλμένη». (Ψαλμ. 44, 10). Σχετικός με τον ύμνο αυτό της Παναγίας είναι ο κανόνας της Κοιμήσεως της Θεοτόκου: «Πεποικιλμένη τῇ θείᾳ δόξῃ, ἡ ἱερὰ καὶ εὐκλεὴς Παρθένε μνήμη σου…» που ψάλλουμε στην Κοίμηση της Παναγίας.
Αυτή η απλή γυναικούλα, η άγνωστη στους πολλούς και άσημη για όλους, περιβλήθηκε με τόση δόξα όση κανένας άνθρωπος. Σε όλες της εικόνες της η Παναγία εικονίζεται ως Βασιλομήτωρ που κάθεται πάνω σε θρόνο και κρατάει στα χέρια της αυτόν που κρατάει στα χέρια του τα σύμπαντα. Οι τιμές και η δόξα δίπλα στο θρόνο του Χριστού είναι ασύγκριτα πιο μεγάλες και εκθαμβωτικές. Η Παναγία είναι το μεγαλείο και η δόξα της ταπείνωσης.
Ωδή γ΄ τροπάριο γ΄
Ἐξ ἧς ἡ παράβασις προῆλθεν, ἡ πάλαι τῷ γένει τῶν βροτῶν,
ἐκ ταύτης ἡ ἀνόρθωσις, καὶ ἀφθαρσία ἤνθησεν,
ἡ Θεοτόκος σήμερον, προσαγομένη ἐν τῷ οἴκῳ Θεοῦ.
Απλή σύνταξη
Ἐξ ἧς ἡ παράβασις προῆλθεν, ἡ πάλαι τῷ γένει τῶν βροτῶν,
ἐκ ταύτης ἡ ἀνόρθωσις, καὶ ἀφθαρσία ἤνθησεν,
ἡ Θεοτόκος σήμερον, προσαγομένη ἐν τῷ οἴκῳ Θεοῦ.
Μετάφραση
Από εκείνη (την γυναίκα) την παλιά,
που προήλθε η παράβαση στο ανθρώπινο γένος,
από αυτήν προήλθαν και τα άνθη της ανόρθωσης και της αφθαρσίας
με τα εισόδια της Θεοτόκου που γίνονται σήμερα στον οίκο του Θεού.
Ερμηνεία
Είναι πολύ σημαντικό, εξάλλου αναφέρεται πολύ συχνά στα Λειτουργικά Κείμενα, ότι η γυναίκα έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην πτώση του Ανθρώπου με την Εύα, και στην σωτηρία του ανθρώπου με την Παναγία. Τα Εισόδια της Θεοτόκου στον Ναό είναι η απαρχή της σωτηρίας του ανθρώπου, αφού αυτή εκεί θα καθαγιασθεί αλλά και θα ετοιμαστεί να γίνει η Μητέρα του Θεού, ο οποίος τελικά θα μας σώσει.
Το παράπτωμα της Εύας μας οδήγησε στον θάνατο, η είσοδος της Παναγίας στον Ναό και στη συνέχεια η γέννηση του Χριστού έγινε η αιτία της σωτηρίας του ανθρώπου. Είναι φοβερό τί μπορεί να κάνει μια γυναίκα, ένας άνθρωπος ανάλογα με τις επιλογές του και τον τρόπο ζωής του. Μπορεί να φέρει την Κόλαση αλλά μπορεί και να μας βάλει και στον Παράδεισο. Τί μεγάλη ευθύνη έχει ο άνθρωπος σχετικά με την διαχείριση της πιο μεγάλης δωρεάς που έκανε ο Θεός στον άνθρωπο, το αυτεξούσιο.
Η ιστορία όμως συνεχίστηκε και με την πτώση του Εωσφόρου και συνεχίζεται με την πτώση των ανθρώπων. Ο άνθρωπος μπορεί να γίνει άγγελος, μπορεί όμως να γίνει και διάβολος. Η εκκλησία δίνει όλα τα όπλα να πολεμήσουμε μέσα μας τον διάβολο και να μεταμορφωθούμε σε αγγέλους με την βοήθεια του Θεού.
Ωδή γ΄ τροπάριο δ΄
Σκιρτῶσιν Ἀγγέλων στρατηγίαι, καὶ πάντων ἀνθρώπων ἡ πληθύς,
καὶ πρὸ προσώπου Πάναγνε, προστρέχουσί σου σήμερον, λαμπαδηφόροι κράζουσαι, τὰ μεγαλεῖά σου ἐν οἴκῳ Θεοῦ.
Απλή σύνταξη
Στρατηγίαι Ἀγγέλων καὶ ἡ πληθύς πάντων ἀνθρώπων σκιρτῶσιν,
καὶ πρὸ προσώπου, Πάναγνε, προστρέχουσί σου σήμερον,
λαμπαδηφόροι κράζουσαι, τὰ μεγαλεῖά σου ἐν οἴκῳ Θεοῦ.
Μετάφραση
Οι στρατιές των Αγγέλων και το πλήθος όλων των ανθρώπων
σκιρτούν και προστρέχουν σήμερα προς το πρόσωπό σου,
Πάναγνε, ως λαμπαδηφόροι που διατρανώνουν
τα μεγαλεία σου που γίνονται στον οίκο του Θεού.
Ερμηνεία
Ένας τρόπος εκδήλωσης της θείας χαράς είναι να ανάψουμε τις λαμπάδες, να λαμπροφορέσουμε και με καθαρή καρδιά να τρέξουμε στον Ναό του Θεού και να γιορτάσουμε «τα χαράς ευαγγέλια», τα οποία θα ειπωθούν βέβαια κατά τον Ευαγγελισμό αλλά και από σήμερα με την είσοδο της Παναγίας στον Ναό προαναγγέλλεται το χαρμόσυνο αυτό γεγονός. Γι’ αυτό χαίρονται ακόμη και οι στρατιές των Αγγέλων, οι οποίοι αγνοούσαν το μεγαλεπίβολο σχέδιο του Θεού, που από σήμερα με τα Εισόδια της Θεοτόκου, δρομολογείται.
Η ίδια η Παναγία μάντεψε τα μεγαλεία που θα ζήσει όταν έλεγε στην Ελισάβετ(Λουκ. 1,46-49):
«46 Μεγαλύνει ἡ ψυχή μου τὸν Κύριον
47 καὶ ἠγαλλίασε τὸ πνεῦμά μου ἐπὶ τῷ Θεῷ τῷ σωτῆρί μου,
48 ὅτι ἐπέβλεψεν ἐπὶ τὴν ταπείνωσιν τῆς δούλης αὐτοῦ. ἰδοὺ γὰρ ἀπὸ τοῦ νῦν μακαριοῦσί με πᾶσαι αἱ γενεαί·
49 ὅτι ἐποίησέ μοι μεγαλεῖα ὁ δυνατὸς καὶ ἅγιον τὸ ὄνομα αὐτοῦ,
Κανών α’, ᾨδὴ δ’, τῆς Ἑορτῆς Ἦχος δ’
Ὁ Εἱρμὸς
«Τὴν ἀνεξιχνίαστον θείαν βουλήν, τῆς ἐκ τῆς Παρθένου σαρκώσεως, σοῦ τοῦ Ὑψίστου, ὁ Προφήτης Ἀββακούμ, κατανοῶν ἐκραύγαζε·
Δόξα τῇ δυνάμει σου Κύριε».
Ωδή δ΄ τροπάριο α΄
Πύλην ἀδιόδευτον ὁ τοῦ Θεοῦ, οἶκος εἰσδεχόμενος σήμερον,
ἔπαυσε Νόμου, τὴν λατρείαν καὶ σκιάν· Ὡς ἀληθῶς ἐπέφανε,
κράζων τοῖς ἐν γῇ, ἡ ἀλήθεια.
Απλή σύνταξη
Ο οἶκος τοῦ Θεοῦ εἰσδεχόμενος σήμερον πύλην ἀδιόδευτον,
ἔπαυσε τὴν λατρείαν καὶ σκιάν Νόμου,
ως ἡ ἀλήθεια ἀληθῶς ἐπέφανε κράζων τοῖς ἐν γῇ.
Μετάφραση
Ο οίκος του Θεού υποδεχόμενος σήμερα την πύλη,
που κανένας μέχρι τώρα δεν πέρασε (την Παναγία)
έπαυσε την λατρεία και την σκιά του Νόμου (Μωσαϊκού),
όπως μίλησε καθαρά η αλήθεια (ο Χριστός)
κράζοντας στους ανθρώπους που κατοικούν στην γη.
Ερμηνεία
Ο υμνογράφος μας είπε και πιο πάνω για την είσοδο της Παναγίας στον Ναό, που είναι «η αδιόδευτος πύλη», και τώρα τονίζει τί θα συμβεί με το γεγονός αυτό. Μιλάει για παύση της λατρείας και της σκιάς του Νόμου. Πρόκειται για τον Μωσαϊκό Νόμο, τον οποίο τηρούσαν τυπικά οι Εβραίοι και συγκεκριμένα οι Φαρισαίοι, αλλά αυτό κατάντησε να γίνει λατρεία και σκιά. Λατρεία γιατί δεν βλέπανε το πνεύμα του Νόμου αλλά το γράμμα με αποτέλεσμα να πέφτει πάνω τους ως βαριά σκιά. Ο Χριστός όμως διέλυσε αυτήν την σκιά του Νόμου και στη θέση της τιμωρίας και της απειλής έφερε την αγάπη και συγχώρηση. Αυτό τονίζεται πολλές φορές στα εκκλησιαστικά κείμενα. Στο Θεοτόκιο των στιχηρών του Δεύτερου ήχου αναφέρεται «παρήλθεν η σκιά του νόμου, της χάριτος ελθούσης». Ο Ευαγγελιστής Ιωάννης μας λέει «ο νόμος δια Μωυσέως εδόθη, η χάρις και η αλήθεια δια Ιησού Χριστού εγένετο» (Ιω. 1:17) Ο νόμος του Σινά, σύμφωνα με τον Απόστολο Παύλο, «παιδαγωγός ημών γέγονεν εις Χριστόν, ίνα εκ πίστεως δικαιωθώμεν» ώστε «ελθούσης της πίστεως ουκέτι υπό παιδαγωγόν έσμεν» ( Γαλ. 3:24,25). Η σκιά και το γράμμα του Μωσαϊκού νόμου καταργήθηκε με τον ερχομό του Χριστού, ο οποίος η ελπίδα και η σωτηρία μας. «Εν νόμου σκια και γράμματι, τύπον κατίδωμεν οι πιστοί», (Ωδή θ΄ Καταβασίας Υπαπαντής).
Ωδή δ΄ τροπάριο β΄
Ὄρος τὸ κατάσκιον ὃ προορῶν, πάλαι Ἀββακοὺμ προεκήρυξεν,
ἔνδον χωρῆσαν, τῶν ἀδύτων τοῦ ναοῦ, τὰς ἀρετὰς ἐξήνθησε,
καὶ κατακαλύπτει τὰ πέρατα.
Απλή σύνταξη
Ἀββακοὺμ πάλαι προεκήρυξεν Ὄρος τὸ κατάσκιον,
ὃ προορῶν, ἔνδον χωρῆσαν τῶν ἀδύτων τοῦ ναοῦ,
τὰς ἀρετὰς ἐξήνθησε, καὶ κατακαλύπτει τὰ πέρατα.
Μετάφραση
Ο Αββακούμ από παλιά προφήτευσε ότι το κατάσκιο Όρος,
το οποίο είδε σε όραμα, μπήκε μέσα στα άδυτα των αδύτων του ναού
έγινε η αιτία να ανθίσουν οι αρετές και η χάρη της
να καλύψει όλα τα πέρατα της γης.
Ερμηνεία
Δεν είναι λίγες οι προφητείες της Παλαιάς Διαθήκης για το ρόλο που θα έπαιζε η Παναγία. Μια από αυτές είναι και του προφήτη Αββακούμ, ο οποίος είδε σε όραμα ένα όρος κατάσκιο να μπαίνει μέσα στα Άγια των Αγίων. Για μεν τους συγχρόνους του αυτό δεν μπορούσε να γίνει κατανοητό. Σήμερα όμως που έχουν πραγματοποιηθεί αυτές οι προφητείες μπορούμε εύκολα να τις ερμηνεύσουμε. Στην συγκεκριμένη περίπτωση τα στοιχεία που μας βοηθούν ώστε να ερμηνεύσουμε σωστά τις προφητείες του Αββακούμ είναι δύο: «το κατάσκιον όρος» και το «ἔνδον χωρῆσαν τῶν ἀδύτων τοῦ ναού». Η Παναγία επανειλημμένως έχει χαρακτηριστεί «όρος αλατόμητον», δηλαδή γνήσιο, αρραγές, χωρίς εξομαλύνσεις και υποχωρήσεις, και μάλιστα «κατάσκιο», δηλαδή πλούσιο σε βλάστηση, όπου δύσκολα μπορεί να δουλέψει το τσεκούρι, και όπου βόσκουν ζώα και παράγεται πλούτος.
Ο πλούτος που παράγεται από το εύφορο αυτό δάσος είναι το πλήθος των αρετών, που σαν τα λουλούδια φυτρώνουν στις άγριες αλλά όμορφες πλαγιές αυτού του πολύκαρπου όρους. Αυτές οι αρετές που μοιάζουν με τεράστια δένδρα, που παρέχουν καρπό, σκιά και ύλη κατακαλύπτουν όλη την οικουμένη. Αλήθεια! πόσο πραγματικό είναι αυτό. Η Παναγία μας είναι η σκέπη, η προστασία, η έμπνευση, η τροφός, η ελπίδα, το παράδειγμα για εκατομμύρια ανθρώπους.
Ωδή δ΄ τροπάριο γ΄
Ἴδωμεν παράδοξα πᾶσα ἡ γῆ, ξένα καὶ ἐξαίσια πράγματα,
πῶς ἡ Παρθένος, δι’ Ἀγγέλου τὴν τροφήν,
εἰσδεχομένη σύμβολα, τῆς οἰκονομίας κομίζεται.
Απλή σύνταξη
Ἴδωμεν παράδοξα πᾶσα ἡ γῆ, ξένα καὶ ἐξαίσια πράγματα,
πῶς ἡ Παρθένος εἰσδεχομένη τὴν τροφήν δι’ Ἀγγέλου
κομίζεται σύμβολα τῆς οἰκονομίας.
Μετάφραση
Ας προσέξουμε όλη η γη τα παράξενα και εξαίσια πράγματα,
πώς η Παρθένος με το να δέχεται την τροφή από τον Άγγελο
προεικονίζει τα σύμβολα της οικονομίας του Θεού για τον άνθρωπο.
Ερμηνεία
Ένα από τα πολλά παράδοξα και παράξενα που συνέβησαν στην ενδιαίτηση της Παναγίας μέσα στο Ναό είναι και η τροφοδοσία της για τα απαραίτητα της ζωής. Η παράδοση αναφέρει ότι την διατροφή αυτή την ανέλαβε άγγελος Κυρίου και μπορεί να ήταν λιγοστή η τροφή της, όμως χρειαζόταν μια στοιχειώδη τροφή για να ζήσει. Δεν είναι μοναδικό το παράδειγμα. Και ο Προφήτης Ηλίας μέσα στα άγρια βουνά και την ερημιά που ζούσε ήταν αδύνατο να εξασφαλίσει την τροφή του. Και σε αυτήν την περίπτωση άγγελος είχε αυτήν την αποστολή.
Τί σύμβολα όμως οικονομίας κομίζει η Παναγία με αυτόν τον τρόπο ζωής; Πρώτα πρώτα το λιτοδίαιτον της τροφής εφαρμόζοντας προκαταβολικά αυτό που θα διακηρύξει στη συνέχεια ο Υιός και Θεός της « ουκ επ’ άρτω μόνο ζήσεται άνθρωπος». Είμαστε άνθρωποι και φυσικά έχουμε ανάγκη διατροφής, όμως μερικοί καταλαμβάνονται από το πάθος της γαστριμαγίας, ενώ άλλοι έχουν μετρημένη τροφή. Οι μοναχοί πιστεύουν ότι η γαστριμαγία είναι ένα από τα πιο σοβαρά πάθη του ανθρώπου, διότι ο ανθρωπος σε αυτήν την περίπτωση φροντίζει μόνο το σώμα και όχι την ψυχή του `σαν τον άφρονα πλούσιο της παραβολής.
Ωδή δ΄ τροπάριο δ΄
Ναὸς καὶ παλάτιον καὶ οὐρανός, ἔμψυχος ὀφθεῖσα Θεόνυμφε,
τοῦ Βασιλέως, ἐν Ναῷ τῷ νομικῷ, ἀφιεροῦσαι σήμερον,
τούτῳ τηρουμένη πανάχραντε.
Απλή σύνταξη
Οφθεῖσα Ναὸς καὶ παλάτιον καὶ οὐρανός ἔμψυχος τοῦ Βασιλέως, Θεόνυμφε ἐν Ναῷ τῷ νομικῷ ἀφιεροῦσαι σήμερον,
τούτῳ τηρουμένη πανάχραντε.
Μετάφραση
Με το να εμφανισθείς, Θεόνυμφε, ως ναός,
παλάτι και έμψυχος ουρανός του Βασιλιά
αφιερώνεσαι σήμερα στον Ναό του Νόμου
και μέσα σε αυτόν να φυλάγεσαι.
Ερμηνεία
Υπάρχει μια αντίθεση ανάμεσα στην Θεοτόκο και στον ναό όπου εισέρχεται. Η Παναγία η ίδια είναι ναός έμψυχος, ενώ ο ναός στον οποίο εισέρχεται χαρακτηρίζεται ως Νομικός, δηλαδή του Νόμου του Μωσαϊκού, έτσι όπως ο Μωυσής και ο Σολομών με τις οδηγίες του Θεού έφτιαξαν την χειροποίητη σκηνή ο Μωυσής και τον μεγαλοπρεπέστατο ναό ο Σολομών. Κι όμως αυτός ο μεγαλοπρεπέστατος ναός του Σολομώντα δεν μπορεί να συγκριθεί με την Παναγία, που είναι και αυτή ναός αλλά έμψυχος και Θεοφόρος.
Στην σκηνή και στον Ναό του Σολομώντα υπήρχαν μόνο σημάδια και αποδείξεις της παρουσίας του Θεού στην ιστορία του Ισραήλ, ενώ η Θεοτόκος έχει τον ίδιο το Χριστό μέσα της, έχει γίνει δηλαδή καθέδρα του Μεγάλου Βασιλέως, το υπέρλαμπρο παλάτι του, ο ουρανός ή μάλλον η πλατυτέρα των ουρανών. Αυτή λοιπόν που θα γίνει σε λίγο «τιμιωτέρα των Χερουβίμ και ενδοξοτέρα ασυγκρίτως των Σεραφείμ» μπαίνει τώρα μικρό κοριτσάκι τριών ετών να κλειστεί στους τέσσερις τοίχους των Αγίων Αγίων και να μεγαλουργήσει αργότερα. Το μυαλό μας πάει σ’ αυτό που είπε ο Υιός της «ο ταπεινών εαυτόν υψωθήσεται». Το μεγαλείο λοιπόν της Παναγίας οφείλεται στην άκρα ταπείνωση που έδειξε στην ζωή της κατ’ απομίμηση του Υιού της.
