Προηγούμενη δημοσίευση: https://www.pemptousia.gr/2025/11/agios-dimitrios-staniloae-o-protestantismos-kai-to-pnevma-tis-orthodoxias/
Σωζόμαστε λοιπόν ακριβώς με την «ενοίκηση» του Χριστού μέσα μας και με την δική μας βέβαια προσπάθεια- υπάρχει η πατερική έννοια της «συνέργειας». Την προσπάθεια αυτή ενδυναμώνει ο Κύριος. Είπαμε ότι ο Χριστός ενοικεί μέσα μας με την μετάληψη των Τιμίων Δώρων. Και ο Κύριος μέσα μας «εργάζεται» -θα πούμε περισσότερα για αυτό αργότερα- πάντα διά του Αγίου Πνεύματος, το οποίο λεπτύνει και ανοίγει την ύπαρξή μας στον Χριστό και κάνει τον Χριστό οικείο σε μας. Το σημαντικό είναι όμως να παρατηρήσουμε ότι -επειδή υπάρχει «οντολογική ενότητα» όλων των ανθρώπων μεταξύ τους-, το Πνεύμα του Χριστού εργάζεται πάνω σε κάθε πιστό διά μέσου όλων των μελών της Εκκλησίας.
Πρόκειται για θέμα άκρως σημαντικό. Ο Άγιος Δημήτριος τονίζει ότι η πνευματική πρόοδος και ένωση με τον Χριστό δεν είναι ένα ατομικό κατόρθωμα, καθώς ο Κύριος, χωρίς να καταργεί τις επιμέρους υποστάσεις, δημιούργησε την Εκκλησία, εντός της οποίας και διά της οποίας αγιάζεται ο άνθρωπος. Στο σημείο αυτό πρέπει να πούμε ότι ο άγιος Δημήτριος τονίζει και μια άλλη διαφορά της Ορθοδοξίας με τον Προτεσταντισμό: σωζόμαστε πράγματι με την «πίστη» στον Χριστό, η οποία όμως δεν έγκειται σε μια απλή θεωρητική πεποίθηση, αλλά για την γεμάτη εμπιστοσύνη σχέση με τον Χριστό. Όταν ο Απόστολος Παύλος φέρνει αντιμέτωπη την πίστη με τα «έργα», μιλά για έργα που πραγματοποιούνται με την καθαρά ανθρώπινη δύναμή μας. Άλλο πράγμα είναι η εργασία του Χριστού μέσα μας, που μας ενδυναμώνει για μια εργασία του καλού, του αγαθού (σ. 17). Από την πίστη αυτή πηγάζουν τα «καινά έργα», όπως λέγει ο Απόστολος Παύλος, γιατί μέσα μας δημιουργείται «καινή κτίσις» (Β Κορ. 5, 17). Τελικά, γινόμαστε συνεργοί του Χριστού. Και ο Παύλος προσθέτει επίσης ότι γινόμαστε «Θεού διάκονοι…, αν αγιότητι, εν γνώσει, εν μακροθυμία, εν χρηστότητι… εν αγάπη ανυποκρίτω» (Β Κορ. 6, 4-6).
Ο Χριστός, πιο συγκεκριμένα, εργάζεται μέσα μας οδηγώντας από το δρόμο που Εκείνος πέρασε με την ανθρώπινη φύση που προσέλαβε. Αυτό βέβαια το κάνει διανύοντας Αυτός ο ίδιος, όπως είπαμε, μέσα μας και μαζί με μας, αυτόν τον δρόμο. Είναι σημαντικό να καταλάβουμε τη διαφορά με τον Προτεσταντισμό σε αυτό το σημείο: στην Ορθοδοξία δεν ευχαριστούμε απλά τον Χριστό για την σταυρική του Θυσία, η οποία μας εξιλέωσε από τις αμαρτίες μας μέσω της «ικανοποίησης» της θείας δικαιοσύνης, αλλά ζούμε τη ζωή του Χριστού! Είναι σημαντικό να τονίσουμε εδώ ότι η ζωή του Αρχετύπου Ανθρώπου, του Χριστού, γίνεται και δική μας ζωή. Μπορεί κανείς να σκεφθεί, φαινομενολογικά, ότι γίνεται να προσπαθεί να μιμηθεί κανείς τη ζωή ενός ανθρώπου που θαυμάζει, που τον έχει για «πρότυπο» κ.λπ. Ωστόσο, αυτό είναι μια απλή αναλογία σε σχέση με αυτό που μας λέγει η ορθόδοξη θεολογία: ζούμε κυριολεκτικά τη ζωή του Χριστού. Και μάλιστα, είναι ο ίδιος ο Χριστός που εργάζεται αυτή την πορεία μέσα μας. Για αυτό και τίποτα δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον θείο έρωτα: υπήρξαν θεολόγοι του 20ου αιώνα, που, παρά την όποια τους αξία, μετέφεραν αυτά που χαρακτηρίζουν τον θείο έρωτα στον ανθρώπινο έρωτα. Ωστόσο, παρά το ότι ο γάμος είναι όντως ένα μεγάλο μυστήριο της Εκκλησίας και ο ανθρώπινος έρωτας θεωρείται ως κάτι φυσιολογικό που ο γάμος το εξαγιάζει, ο θείος έρωτας έχει το αδύνατο να κατανοηθεί από την λογική εξής χαρακτηριστικό: είναι ο ίδιος ο Θεός που εργάζεται μέσα μας αυτόν τον έρωτα. Βρισκόμαστε λοιπόν σε μια ατμόσφαιρα εντελώς διαφορετική από τον Προτεσταντισμό.
Είπαμε ότι ο Χριστός βρίσκεται μέσα μας. Αλλά, ας ρωτήσουμε πάλι, με ποιον ακριβώς τρόπο βρίσκεται μέσα μας; Λοιπόν, σύμφωνα με τον άγιο Δημήτριο, ο Χριστός βρίσκεται μέσα μας όχι κατά τρόπο γενικό και ακαθόριστο, αλλά, όπως είπαμε, με την ανθρώπινη φύση, που ανανεώθηκε από Αυτόν μέσω της γεννήσεώς Του, χωρίς αμαρτία, που θυσιάστηκε για μας, που αναστήθηκε και ανυψώθηκε με την Ανάληψή Του στην άφθαρτη και αιώνια ζωή. Όλα αυτά τα γεγονότα -Γέννηση, Σταυρική Θυσία, Ανάσταση, Ανάληψη- γίνονται σε μας οικείες καταστάσεις χάρη στο Άγιο Πνεύμα, που έτσι λεπτύνει και πνευματοποιεί βαθμιαία την ανθρώπινη φύση μας (σ. 17). Ο Χριστός μάς δέχεται στον εαυτό Του στις διάφορες πνευματικές καταστάσεις της ανθρωπίνης φύσεώς Του, κοινωνώντας σε μας σταδιακά τις βαθμίδες της πνευματοποιημένης καταστάσεώς Του. Κατά συνέπεια, με τη δύναμή Του μας κάνει να ζούμε την κατάσταση προπαντός της «θυσίας» (χαλιναγώγηση του εγωισμού, νέκρωση των εμπαθών κινημάτων), όπως και την κατάστασή Του της Αναστάσεως. Ο Χριστός διαφυλάττει στον Εαυτό Του όλες αυτές τις καταβάσεις, χωρίς η Ανάσταση π.χ. και η Ανάληψη να καταργούν τις καταστάσεις που προηγήθηκαν, αλλά τις διατηρούν ως δική τους βάση. Φαινομενολογικά, λέγει ο άγιος Δημήτριος, μπορούμε να διαβλέψουμε εδώ μια αναλογία με το έργο μιας μητέρας ή ενός διδασκάλου, ο οποίος «κατεβαίνει» στο επίπεδο του παιδιού, σε κάθε φάση της ζωής του, είτε είναι βρέφος είτε νήπιο είτε σε μεγαλύτερη ηλικία, ώστε να «μιλήσει» στη γλώσσα του και να το βοηθήσει να αναπτυχθεί. Και φαινομενολογικά, κάθε ηλικία που περάσαμε εξακολουθεί να βρίσκεται μέσα μας: μακάριοι είναι αυτοί π.χ. που ζει το παιδί μέσα τους. Ωριμάζοντας, τρόπον τινά, κρατάμε τις προγενέστερες φάσεις της ζωής μας εντός μας.
Ο Ιησούς είναι, όπως ειπε ο Ίδιος, η «οδός» (Ιω. 14, 6). Με την έννοια αυτή είναι δυνατόν όντως να λεχθεί ότι ο Χριστός γεννιέται μαζί μας και μέσα μας, περνά μια ζωή υπακοής, θυσιάζεται, ανασταίνεται, αναλαμβάνεται μαζί με τον καθένα από μας, μεταδίδοντάς μας καθεμιά από αυτές τις πνευματικές καταστάσεις.
(Συνεχίζεται)
