(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)
Αγίου Γρηγορίου Παλαμά αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης
Ομιλία 57. Εκφωνήθηκε την Κυριακή των Πατέρων
Περί της κατά σάρκα γενεαλογίας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και της Αειπαρθένου Θεοτόκου που τον εγέννησε εν παρθενία
7 Γι’ αυτό και περί των αποβληθέντων εκείνων είπε τότε Κύριος ο Θεός, «δεν θα παραμείνη το πνεύμα μου σε τούτους τους ανθρώπους, διότι είναι σάρκες». Διότι, αν και η Παρθένος προήλθε από την σάρκα και το σπέρμα του Αδάμ, από την οποία εγεννήθηκε κατά σάρκα ο Χριστός, αλλά πάντως, αφού και εκείνος ήταν από άγιο Πνεύμα καθαιρόμενος από άνω ανέκαθεν, ανήκε στους κατά γενεές αξίως εκλεγομένους. Γι’ αυτό και ο Νώε αξιώθηκε αυτής της εκλογής, «διότι ήταν δίκαιος και τέλειος στη γενεά του», κατά το γεγραμμένο περί αυτού.
8 Και παρατηρήσατε πώς φανερώνει στους εχέφρονες το άγιο Πνεύμα ότι όλη η θεόπνευστη Γραφή εγράφηκε για τη Θεοτόκο Παρθένο. Αναφέροντας όλο το γένος της με ακρίβεια που η σειρά του άρχισε από τον Αδάμ προχωρεί διά του Σήθ και του Νώε και του Αβραάμ, καθώς επίσης και του Δαβίδ και του Ζοροβάβελ και των ενδιαμέσως τούτων, και φθάνει έως τον καιρό τον οποίο εμφανίσθηκε η Θεομήτωρ Παρθένος· από τα άλλα δε γένη μερικά ούτε τα ήγγισε και μερικά, ενώ άρχισε να τα γενεαλογή, έπειτα από λίγο τα παραλείπει, αφήνοντάς τα σε βυθούς λήθης, μνημονεύει δε εκείνους κυρίως από τους προγόνους της Θεοτόκου, όσοι οι ίδιοι και διά των καρπών των προϋπεδείκνυαν σαν με τύπο τον Χριστό που επρόκειτο να προέλθη από την Παρθένο.
9 Βλέπετε δε και σ’ αυτόν το Νώε σαφή τον τύπο του μέλλοντος να γεννηθή αργότερα από την Παρθένο, για την οποία εγίνετο η εκλογή. Διότι ο Νώε αναφάνηκε σωτήρ του γένους όχι γενικώς όλων των ανθρώπων, αλλά του οίκου του που εσώθηκε όλος δι’ αυτού· έτσι λοιπόν και ο Χριστός είναι Σωτήρ του γένους των ανθρώπων, όχι όλων γενικώς, αλλά του ιδικού του οίκου όλου, δηλαδή της Εκκλησίας του, όχι όμως των απειθούντων.
Αλλά και ανάπαυσις σημαίνει ερμηνευόμενο το όνομα του Νώε. Ποιος άλλος δε είναι η πραγματική ανάπαυσις παρά ο από την Παρθένο γεννηθείς, που λέγει «έλθετε προ εμένα διά της μετανοίας όλοι οι κουρασμένοι και βαρυφορτωμένοι από τις αμαρτίες, κι’ εγώ θα σας αναπαύσω», χαριζόμενος σε σας ελευθερία και ανάπαυσι και αιώνια ζωή;
10 Γι’ αυτό και ο Λάμεχ που έδωσε το όνομα στο Νώε, καθώς έβλεπε σ’ αυτόν τον Χριστό που επρόκειτο να προέλθη ύστερα από το γένος, ο οποίος έγινε ανάπαυσις των ανά τους αιώνες θεοσεβών, διά του ονόματος τούτου προφητεύει σαφώς περί του Χριστού. Διότι λέγει, «ωνόμασε το παιδί Νώε, λέγοντας ότι αυτός θα μας αναπαύση από όλα τα έργα μας και από τις λύπες των χεριών μας και από τη γη, την οποία καταράσθηκε Κύριος ο Θεός μας».
Αυτός ο λόγος δεν είναι για τον κατακλυσμό που θα εγινόταν, διότι ο θάνατος του Λάμεχ λέγει ότι «θα μας αναπαύση», παρουσιάζοντας και τον εαυτό του συμμέτοχο της προφητευομένης από αυτόν αναπαύσεως. Τότε μάλιστα δεν «εσκεπτόταν κάθε άνθρωπος στην καρδιά του επιμελώς όλες τις ημέρες» της ζωής του, πράγμα για το οποίο έγινε από τον Θεό γενική καταστροφή όλων των επί της γης.
Προς ποιον λοιπόν απευθυνόταν ο λόγος που έλεγε «θα μας αναπαύση»; Αλλά, λέγει, και «θα αναπαύση από την γη που καταράσθηκε ο Θεός».
Ποιος ήταν λοιπόν που μας ανέπαυσε από αυτήν τη γη, αν όχι αυτός που άνοιξε τον ουρανό κι’ ανέβασε εκεί τη φύσι μας, που υπέδειξε την άνοδο προς τον ουρανό με λόγια και έργα και μας προσκάλεσε προς αυτήν;
Αν δε και ο κατακλυσμός ήταν τύπος αυτής της αναπαύσεως, ήταν έτσι ως αποκοπή και κατάπαυσις της αμαρτίας, όχι ως άνεσις και ανάπαυσις των αμαρτωλών.
Από τον τόμο «Γρηγορίου Παλαμά, έργα 11» των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς». Εισαγωγή, κείμενο, μετάφραση, σχόλια Παναγιώτης Κ. Χρήστου.
