Εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου του κ. Βαλάντη Παπαγεωργίου, Δικηγόρου-Θεολόγου, Διδάκτορα Εκκλησιαστικής Ιστορίας Α.Π.Θ. με τον τίτλο: «Το Μακεδονικό Ζήτημα και η πολιτική των Μεγάλων Δυνάμεων μέσα από το βρετανικό τύπο», το οποίο πρόσφατα κυκλοφόρησε (Εκδόσεις Κυριακίδη), πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 21 Νοεμβρίου 2025, στις 6 το απόγευμα στο Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης. Η εκδήλωση ήταν υπό την αιγίδα του Δήμου Θεσσαλονίκης (Αντιδημαρχία Πολιτισμού).
Στην εκδήλωση συμμετείχαν και μίλησαν για το βιβλίο ο Παναγιώτατος Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης κ. Φιλόθεος και ο κ. Χάρης Αρβανιτίδης, Δημοσιογράφος, Διευθυντής Ειδήσεων ΕΡΤ3, ενώ χαιρετισμό απηύθυνε ο κ. Βασίλης Γάκης, Αντιδήμαρχος Πολιτισμού Δήμου Θεσσαλονίκης.
Το βιβλίο αποτελεί τη διδακτορική εργασία του συγγραφέα κ. Βαλάντη Παπαγεωργίου στο Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας και Χριστιανικού Πολιτισμού της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Η έκδοση εστιάζει το ενδιαφέρον της στην πολιτική που ακολούθησαν οι Μεγάλες Δυνάμεις της Ευρώπης στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα σε σχέση με το Μακεδονικό Ζήτημα, αντλώντας στοιχεία και πληροφορίες από τον βρετανικό τύπο της εποχής (περίοδος 1870-1910). Παράλληλα επεξηγούνται και ερμηνεύονται οι άξονες, οι στόχοι και οι μετασχηματισμοί της πολιτικής των Μεγάλων Δυνάμεων στο συγκεκριμένο ζήτημα.
Ακολουθεί η ομιλία του Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης κ. Φιλοθέου:
Ἐπιθυμῶ νὰ εὐχαριστήσω ἰδιαιτέρως τὸν λίαν ἀγαπητὸ κ. Βαλάντη Παπαγεωργίου, γιὰ τὴν ἰδιαίτερη τιμὴ ποὺ μοῦ ἔκανε, προσκαλῶντάς με στὴν σημερινὴ παρουσίαση τοῦ βιβλίου του μὲ τίτλο «Τὸ Μακεδονικὸ ζήτημα καὶ ἡ πολιτικὴ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων μέσα ἀπὸ τὸν Βρετανικὸ Τύπο».
Πρόκειται γιὰ ἕνα ἔργο, τὸ ὁποῖο ἀποτελεῖ τὴν διδακτορικὴ του ἐργασία στὸ Τμῆμα Κοινωνικῆς Θεολογίας καὶ Χριστιανικοῦ Πολιτισμοῦ τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Α.Π.Θ. καὶ ἔρχεται νὰ καλύψει οὐσιαστικὰ ἐρευνητικὰ κενὰ καὶ νὰ ἀνασυνθέσει μὲ ἐπιστημονικὴ αὐστηρότητα τὸ πολυδιάστατο διεθνὲς περιβάλλον μέσα στὸ ὁποῖο ἐξελίχθηκε τὸ Μακεδονικὸ ζήτημα ἀπὸ τὸν 19ο
ἕως τὶς ἀρχὲς τοῦ 20οῦ αἰῶνα.
Τὸ βιβλίο ξεχωρίζει πρωτίστως γιὰ τὴν ἐπιλογὴ τῶν πηγῶν του. Ὁ συγγραφέας στρέφεται σὲ ἕνα πεδίο μέχρι σήμερα μερικῶς ἀξιοποιημένο: στὸν βρετανικὸ Τύπο. Μὲ ἀξιοθαύμαστη μεθοδικότητα, ἐξετάζει τὰ δημοσιεύματα κορυφαίων ἐφημερίδων καὶ περιοδικῶν τῆς ἐποχῆς, ἀποκαλύπτοντας πῶς ἡ βρετανικὴ δημόσια σφαῖρα –συχνὰ ἀντανακλῶντας, ἄλλοτε διαμορφώνοντας
καὶ ἄλλοτε ἀμφισβητῶντας τὴ διπλωματικὴ γραμμὴ τοῦ Λονδίνου– προσέγγισε τὶς ἐξελίξεις στὴ Μακεδονία.
Ἡ ἀνάλυση τοῦ συγγραφέως καὶ ἐρευνητοῦ δὲν περιορίζεται στὴν ἀναπαραγωγὴ τῶν γεγονότων. Ἐντοπίζει τὶς ὑποκείμενες ἰδεολογίες, τὰ στερεότυπα, τὰ συμφέροντα καὶ τὶς γεωπολιτικὲς στοχεύσεις ποὺ ἐπηρέασαν τὴν εὐρωπαϊκὴ ἀντίληψη γιὰ τὴ Μακεδονία. Μέσα ἀπὸ τὶς σελίδες τοῦ βιβλίου ἀναδύονται ἡ διασύνδεση διπλωματίας καὶ δημοσιογραφίας, ἡ λειτουργία τῆς κοινῆς γνώμης ὡς παράγοντα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, καθὼς καὶ οἱ συχνὲς ἀντιφάσεις ποὺ χαρακτήρισαν τὴν πολιτικὴ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων στὴν
περιοχὴ τῶν Βαλκανίων.
Ἡ συμβολὴ τοῦ ἔργου καθίσταται ἀκόμη σημαντικότερη διότι ἐμπεριέχει ἀναφορὰ καὶ σὲ ἕναν κομβικὸ παράγοντα τοῦ Μακεδονικοῦ ζητήματος: τὸν ρόλο τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, ἀναδεικνύοντας, μάλιστα, αὐτὸ τὸ ρόλο καὶ μέσα ἀπὸ δημοσιεύματα τῆς ἐφημερίδος «Ἐκκλησιαστικὴ Ἀλήθεια», τοῦ τότε ἐπισήμου ὀργάνου τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου.
Ἐπιτρέψτε μου μία σύντομη ἀναφορὰ στὸ γεγονὸς ὅτι τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο ὑπῆρξε ἐπὶ αἰῶνες θεματοφύλακας τῆς ὀρθόδοξης παράδοσης καὶ ταυτόχρονα καθοριστικὸς φορέας πολιτισμικῆς, ἐκπαιδευτικῆς καὶ ἐθνοθρησκευτικῆς συνοχῆς. Στὴ Μακεδονία τοῦ 19ου αἰῶνα τὸ Πατριαρχεῖο δὲν ἀποτελεῖ ἁπλῶς ἕναν θρησκευτικὸ θεσμὸ· εἶναι παράγοντας ἐθνικῆς αὐτοσυνειδησίας γιὰ τοὺς ἑλληνόφωνους καὶ ἑλληνόφρονες πληθυσμούς, διοικητικὸ κέντρο τῶν σχολείων, τῶν κοινοτήτων καὶ τῶν ἐνοριῶν, ἀλλὰ καὶ βασικὸς μοχλὸς ἀντίστασης ἀπέναντι στὴν ἀναδυόμενη βουλγαρικὴ Ἐξαρχία.
Ἡ διαμάχη Πατριαρχείου–Εξαρχίας δὲν ἦταν μόνο ἐκκλησιαστικὴ· ἦταν ὁ πυρῆνας τῆς ἐθνοτικῆς καὶ πολιτικῆς διεκδίκησης τῆς Μακεδονίας. Ἡ ἔννοια τοῦ «Πατριαρχικοῦ» ἔναντι τοῦ «Ἐξαρχικοῦ» ἀποτέλεσε γιὰ δεκαετίες τὸν πραγματικὸ δείκτη τῆς ἐθνικῆς ταυτότητας στὶς ὀθωμανικὲς ἐπαρχίες τῆς Μακεδονίας. Τὸ Πατριαρχεῖο, μὲ τὴν ἐκκλησιαστική του δικαιοδοσία, τὴν παιδευτική του δράση καὶ τὴν σταθερὴ προσπάθεια διαφύλαξης τῆς ἑλληνόγλωσσης πνευματικῆς παράδοσης, διατήρησε ζωντανὸ ἕνα δίκτυο κοινοτήτων ποὺ ἔπαιξε καθοριστικὸ ρόλο στὴ διαμόρφωση τοῦ πολιτικοῦ τοπίου.
Ὁ Βαλάντης Παπαγεωργίου, ἀξιοποιῶντας τὶς πηγές, μᾶς προσφέρει ἕνα πολύτιμο ἐργαλεῖο γιὰ νὰ κατανοήσουμε τὴν πολυπλοκότητα τοῦ ρόλου τοῦ Πατριαρχείου καὶ τὴν ἐπιρροή του στὴν ἰσορροπία δυνάμεων στὴν περιοχή, μὲ τελικὸ στόχο τὴν προάσπιση τῶν συμφερόντων τοῦ Γένους. Γενικά, τὸ ἔργο τοῦ συγγραφέα συνιστᾶ ὑψηλοῦ ἐπιπέδου ἱστορικὴ μελέτη, ποὺ ξεχωρίζει γιὰ τὴ σαφήνεια τῆς ἐρευνητικῆς του μεθοδολογίας, τὴν ἐκτενῆ ἀξιοποίηση πρωτογενῶν πηγῶν, τὴν ἀντικειμενικὴ παρουσίαση τῶν γεγονότων, τὴ σύνθεση ἑνὸς εὐρύτερου ἱστορικοῦ καὶ πολιτικοῦ πλαισίου καὶ τὴν ἀνάδειξη τῆς σημασίας τῶν θεσμῶν –ὅπως τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο– στὸν διεθνῆ διάλογο γιὰ τὴ Μακεδονία.
Πρόκειται γιὰ μιὰ συμβολὴ ποὺ ξεπερνᾶ τὰ στενὰ ὅρια τῆς ἑλληνικῆς ἱστοριογραφίας καὶ ἐντάσσεται σὲ ἕνα εὐρύτερο διεθνὲς ἀκαδημαϊκὸ ἐνδιαφέρον γιὰ τὴν ἐπιρροὴ τῶν ΜΜΕ στὴν ἐξωτερικὴ πολιτικὴ καὶ στὴ διαμόρφωση ἐθνικῶν ἀφηγήσεων.
Στὸ πρόσωπο τοῦ Βαλάντη Παπαγεωργίου ἀναγνωρίζουμε ἕναν ἐρευνητὴ μὲ βαθιὰ γνώση τῶν πηγῶν, ὑψηλὸ αἴσθημα ἐπιστημονικῆς εὐθύνης καὶ ἀξιοσημείωτη ἱκανότητα νὰ συνδέει τὰ γεγονότα μὲ τὶς μεγάλες γραμμὲς τῆς εὐρωπαϊκῆς πολιτικῆς. Τὸ βιβλίο του ἀποτελεῖ οὐσιαστικὸ ἐργαλεῖο γιὰ κάθε ἱστορικό, φιλόλογο, κοινωνικὸ ἐπιστήμονα ἢ ἀναγνώστη ποὺ ἐπιθυμεῖ νὰ κατανοήσει σὲ βάθος τὸ Μακεδονικὸ ζήτημα καὶ τὶς διεθνεῖς του διαστάσεις.
Τὸν συγχαίρουμε θερμὰ καὶ εὐχόμαστε τὸ ἔργο αὐτὸ νὰ ἀποτελέσει ἀφορμὴ γιὰ ἀκόμη πιὸ ἐκτενῆ ἔρευνα στὸ πεδίο τῆς βαλκανικῆς ἱστορίας καὶ τῆς διεθνοῦς πολιτικῆς.
Σᾶς εὐχαριστῶ.
