(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)
Αιμιλιανός ηγούμενος Ιεράς Μονής Σίμωνος Πέτρας Αγίου Όρους
Η ευλογία των Αγίων του Άθω εις την γην της Μακεδονίας
Κύριε Πρόεδρε,
Είναι γνωστόν, ότι η μακεδονική γη ηυλογήθη να συμπεριέχη και την αγιορειτικήν χερσόνησον του Άθω. Ο δεσμός αυτός ανάγεται εις χρόνους προχριστιανικούς. Ο θεμελιωτής της μακεδονικής δόξης Μ. Αλέξανδρος, μετά την προκλητικήν του αρχιμηχανικού του Δεινοκράτους πρότασιν, όπως απαθανατίση την εαυτού μορφήν διά γλυπτού γιγαντιαίου ομοιώματος επί της νοτίας μαρμαρώδους κλιτύος του όρους, εθεώρησε την πρόθεσιν αυτήν ως ύβριν· και αξιοπρεπής ο ηγεμών, ο τον αρχιερέα των Ιουδαίων ευσεβώς προσκυνήσας, προφητικώς θα ελέγομεν, απήντησεν: «Αφήσατε τον Άθωνα εν τη ησυχία αυτού».
Ο Άθως τότε έτρεφε τας αφιερωμένας εις την Άρτεμιν παρθένους πανταχόθεν των Ελληνικών πόλεων προς διακονίαν των θεών. Η παρθενία ετιμάτο και εφύλασσε το ακοίμητον πυρ. Η βασιλόπαις Δάφνη, προκειμένου να χάση την παρθενίαν, προετίμησε να γίνη φυτόν, ως σύμβολον νίκης κατά της σαρκός.
Ταύτα πάντα τα τότε, σύμβολα της νυν πραγματικότητος. Και ιδού, αμέσως μετά την στερέωσιν της χριστιανικής πίστεως, ο Άθως εγένετο τόπος ασκήσεως και ησυχαστικής βιοτής.
Παλαιόταται δε μαρτυρίαι εκ του αρχείου του Πρωτάτου μάς διέσωσαν ονομασίας παλαιοχριστιανικών οικισμών εν τη Χαλκιδική μεθ’ ων συνέζων οι παλαιοί Μακεδόνες και, ασφαλώς, εσχετίζοντο μετά των προγόνων μας Αθωνιτών. Ούτω πως, οι μοναχοί, το φως παρά των αγγέλων παραλαμβάνοντες τούτο, δηλαδή την μοναχικήν πολιτείαν, παρέδιδον τοις κοσμικοίς, όπως λέγει ο Αγ. Ιωάννης Κλίμακος2.
Παρέδιδον τι; Την μοναχικήν πολιτείαν.
Και πράγματι, η Θεοτόκος ορθώς είπεν εις τον Άγιον Πέτρον Αθωνίτην περί του Άθωνος: «Έστιν όρος επ’ Ευρώπης, κάλλιστον ομού και μέγιστον… τω μοναχώ πρέπον καταγώγιον… και ιδιαιτάτον ενδιαίτημα… και άγιον τούντευθεν κεκλήσεται3». Θα αποκληθή Άγιο».
Όντως το Άγιον Όρος είναι το «επί πολύ τε της θαλάσσης είσω προϊόν», δηλαδή το ακρωτήριον της Ευρώπης, ο υπερχιλιόχρονος φάρος της Ορθοδοξίας, ελκυστήρ των χριστιανών, μάννα του κόσμου, το κύριον Όρος της Μακεδονίας, όπου πανταχόθεν έρχονται προσκυνηταί και, άλλοι μεν φεύγουν ηλλοιωμένοι, άλλοι εκστατικοί και άλλοι γίνονται φύλακες του Παλατίου της Παναγίας, από του οποίου εξέρχεται ζωή και ευλογία, ως εκ ποταμού αειρρόου της μακεδονικής οροπεδιάδος.
Οι Μακεδόνες, κατά τον Πολύβιον4, είναι παλαισταί της ελληνικής ασφαλείας και αποτελούν εν «πρόφραγμα» πίστεως, επιστήμης, πολιτισμού, ανθρωπισμού.
Αλλά και το Άγιον Όρος υπερχίλια έτη διά των αιμάτων και ιδρώτων των μαρτύρων και των οσίων του, επότισε την Μακεδονίαν, λόγω και της γειτνιάσεως, διά πάσης δόσεως και δη πνευματικής. Δεν υπάρχει πόλις, βουνό, χωριό ή χωράφι της Μακεδονίας που δεν περιεπάτησε εκεί κάποιος αθωνίτης άγιος, διαμοιράζων τας ευλογίας του μαφορίου της Παναγίας.
Τούτο είναι μία οργανική κοινωνία, «περιχώρισις» των δύο πραγματικοτήτων κατά μετοχήν της μιας προς την ετέραν. Η ησυχία δε του Άθωνος ήτο μία στεντορεία εις τα μακεδονικά περίχωρα φωνή, και πολύ πέραν αυτών.
Ειδικώς η πρωτεύουσα της Μακεδονίας ήντλει, και έως του νυν αρύεται την πνευματικήν και θεολογικήν της ζωήν από το Όρος. Και, μάλιστα, η χρυσή εποχή του ΙΔ’ αιώνος εσφράγισε την πόλιν και τους πολίτας, οίτινες είχον ως μείζονα προσπάθειαν την εμπειρίαν της νοεράς προσευχής τη καθοδηγήσει αγιορειτών Γερόντων, εξ ων πολλοί εγένοντο Επίσκοποι, ως ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, ο άγιος Θεόληπτος Φιλαδελφίας, ο άγιος Ισίδωρος και ο άγιος Φιλόθεος Κόκκινος κτλ.
1. Ας αρχίσωμεν, πολύ προ του αγίου Αθανασίου Αθωνίτου, από τον άγιον Ευθύμιον τον Νέον († 15 Οκτωβρίου 896) και τους αδελφούς Συμεών και Θεόδωρον (18 Οκτωβρίου θ’ αι.).
Ο άγιος Ευθύμιος έφερεν εις την Μακεδονίαν την μοναχικήν παράδοσιν της Μ. Ασίας, ώστε να γίνει ο Άθωνας κοιτίς ορθοδόξου μοναχισμού μετά από την παρακμή των μοναχικών κέντρων της Ανατολής.
Ο βιογράφος του ήτο μαθητής του, ο Βασίλειος, εραστής και αυτός της ησυχίας εν τη Σερμύλη Χαλκιδικής, μετέπειτα αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης. Κατά καιρούς, λοιπόν, έζη ο άγιος Ευθύμιος εις Θεσσαλονίκην επάνω εις ένα στύλον. Την αναχωρητικήν και θεωρητικήν του ζωήν όμως διεβίβρωσκε η δράμουσα φήμη του.
Δι’ ο αναχωρεί και ησυχάζει με τους δύο μαθητάς του, μετά την εις την νήσον του Αγίου Ευστρατίου (Νεών) φυγήν, εις τα Βραστά Χαλκιδικής. Αργότερα, λαβών εντολήν, μετά θείαν αποκάλυψιν, ιδρύει την Μονήν των Περιστερών: «Άπελθε Ευθύμιε, εν τη Θεσσαλονίκη μητροπόλει… κορυφήν επιζητήσαι… ου γαρ καλόν εστι μόνον εν ταις ερήμοις αυλίζεσθαι…». Ίδρυσε δε και άλλα μοναστήρια-ναΐδρια εν Χαλκιδική.
Ο βίος του Αγίου παρέχει πληθύν μαρτυριών των σχέσεων Αγίου Όρους και Μακεδονίας και δη της Θεσσαλονίκης. Περί αυτού αναφέρεται: «Έρχεται πάλιν (ο άγιος Ευθύμιος) εκ του Άθωνος εις την Θεσσαλονίκην. Υπεδέχθησαν δε αυτόν… ώσπερ εξ ουρανίων παρά των αδύτων επιδημήσαντα άγγελον… ο ευσεβής λαός… συνωστίζετο περί αυτόν και συνέθλιβεν, τις πρώτος απολαύση και ίδη αυτόν και λάβη παρ’ αυτού την πατρικήν ευλογίαν» (Συναξ. ιε’ Οκτωβρίου). Τούτο ήτο συνηθέστατος στάσις έναντι των αγιορειτών και δη των επί βίου αγιότητι και ασκήσει λαμπόντων πατέρων.
- Μοναχού Ανδρέου, Άγιον Όρος, σ. 21.
- Φως μοναχοίς άγγελοι φως δε κοσμικούς μοναχική πολιτεία.
- P.G. 150, 1005
- Ιστορία ΙΧ, 35,2
Το άρθρο συμπεριλαμβάνεται στην έκδοση της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, «Εορταστικός τόμος, 50 χρόνια, 1939-1989», Μακεδονική Βιβλιοθήκη, αρ. 75, Θεσσαλονίκη 1992.
