Συνέντευξη στον Στέλιο Κούκο
Στο δεύτερο μέρος της συζήτησής μας με τον πρόεδρο της Φιλοπτώχου Αδελφότητος Ανδρών Θεσσαλονίκης (ΦΑΑΘ), Γιώργο Κωνσταντινίδη, αναφερόμαστε σε ιδιαίτερα κρίσιμες ιστορικές στιγμές της Θεσσαλονίκης στις οποίες η ΦΑΑΘ και τα μέλη της συμμετείχαν. Την συνωμοτική δράση των μελών της κατά την διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα, την στήριξη των προσφύγων του 1922, αλλά και τη βομβαρδισμένη από τους Ιταλούς έδρα της στην πλατεία Αγίας Σοφίας.
Ο νομικός, πιανίστας και μαέστρος της κλασικής μουσικής Γιώργος Κωνσταντινίδης μάς αποκαλύπτει, επίσης, τη σύνδεσή του με ιδρυτικά μέλη της Αδελφότητας, τις διευρυμένες δράσεις της ΦΑΑΘ σήμερα, τη βαθιά πνευματική σχέση της Αδελφότητάς με το Οικουμενικό Πατριαρχείο κ.ά.
Η ενδιαφέρουσα συζήτηση με τον πρόεδρο της ΦΑΑΘ πραγματοποιήθηκε με την ευκαιρία του εορτασμού της επετείου της συμπλήρωσης 155 χρόνων από την ίδρυσή της, πράγμα που αποτελεί ένα μεγάλο και ιδιαίτερο γεγονός για την Θεσσαλονίκη.
Εξάλλου ο ίδιος ο Οικουμενικός Πατριάρχης, κ.κ. Βαρθολομαίος αποδέχτηκε την πρόσκληση της Φιλοπτώχου Αδελφότητας για να παρευρεθεί στον σχετικό εορτασμό και έτσι από την Τετάρτη 28 Ιανουαρίου βρίσκεται στην πόλη συμμετέχοντας σε ποικίλες πνευματικές, πολιτισμικές και λατρευτικές εκδηλώσεις.
Ποιες ήταν οι αρχικές της δραστηριότητες και ποια η προσφορά της στην πόλη;
Τόσο επί Τουρκοκρατίας όσο και μετά την απελευθέρωση η Αδελφότητα, πιστή στην καταστατική της επιταγή περί υποστηρίξεως “ενδεών και απόρων”, παρείχε χρηματικά βοηθήματα (τακτικά και έκτακτα), ανέπτυξε δίκτυα εθελοντών ιατρών παρέχοντας ιατρική υποστήριξη και προσφέροντας φάρμακα σε φτωχές και απροστάτευτες οικογένειες. Περιέθαλψε μαθητές και μαθήτριες των ενταύθα εκπαιδευτηρίων προσφέροντας υποτροφίες και στάθηκε αρωγός στους φιλοπρόοδους νέους που επιθυμούσαν να συνεχίσουν τις σπουδές τους στο Πανεπιστήμιο των Αθηνών, στο Πολυτεχνείο και σε άλλες ανώτερες σχολές.
Συμμετείχε ενεργά στον Μακεδονικό Αγώνα. Η Αδελφότητα στήριξε ηθικά και υλικά τους Μακεδονομάχους παρέχοντας χρήματα, τρόφιμα, ρουχισμό και πληροφορίες. Οργάνωσε σχολεία ενισχύοντας την ελληνική εκπαίδευση στη Μακεδονία, που ήταν ένα κρίσιμο μέσο εθνικής επιρροής. Θεράπευσε κοινωνικές πληγές όπως επιδημίες μεταδοτικών νοσημάτων. Στάθηκε στο πλευρό των κατοίκων της Θεσσαλονίκης στις καταστροφικές πυρκαγιές της πόλης, το 1890 και το 1917.
Κατά την διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Φιλόπτωχος Αδελφότης στάθηκε αρωγός στις κυρίες του «Πατριωτικού Συνδέσμου», στη «Φανέλα του Στρατιώτου» και στο τότε συσταθέν τμήμα του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού στην πόλη μας. Φυσικά η επελθούσα μικρασιατική συμφορά και η εκκένωση της Ανατολικής Θράκης στο πλαίσιο της ανταλλαγής των πληθυσμών το 1922, ο ερχομός των αστέγων προσφύγων στην πόλη και ιδιαίτερα η ανάγκη προστασίας των γυναικόπαιδων δεν ήταν δυνατόν να μην αγγίξουν τα φιλογενή αισθήματα και να μη δραστηριοποιήσουν τη φιλάνθρωπη μέριμνα της Αδελφότητας.
Υπήρχαν κάποιες στιγμές που κίνησαν τις υποψίες της τουρκικής διοίκησης της πόλης για την συμμετοχή της σε κάποιες άλλες δραστηριότητες πέραν από τις φιλανθρωπικές;
Πολλά από τα μέλη της Αδελφότητας συνδέθηκαν άμεσα με το Μακεδονικό Κομιτάτο, υπήρξαν χορηγοί και πληροφοριοδότες των ανταρτικών σωμάτων και ήταν πράκτορες του ελληνικού προξενείου. Παρά ταύτα κατάφεραν σε γενικές γραμμές να περιχαρακώσουν και να προστατέψουν την λειτουργία της Αδελφότητας.
Όπως προαναφέρθηκε πολλά από τα μέλη της Αδελφότητας ήταν ταυτόχρονα και μέλη διοίκησης της Ελληνικής Ορθόδοξης Κοινότητας και των οργάνων της, κοινώς, της Αντιπροσωπείας, και της Δημογεροντίας, δηλαδή του εκτελεστικού οργάνου της Αντιπροσωπείας, το οποίο και εκπροσωπούσε την Ελληνική Κοινότητα στις σχέσεις της με τις οθωμανικές αρχές. Συνεπώς διατηρούσαν σχέσεις με την οθωμανική διοίκηση.
Η προσφορά της ΦΑΑΘ ήταν μόνο προς τους Έλληνες;
Όχι. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η υποστήριξη των μουσουλμάνων προσφύγων που συνέρρευσαν στην πόλη το 1914 από την Θράκη, τη Μικρά Ασία και τον Καύκασο. Πρέπει επίσης να τονιστεί και η ενίσχυση των Αρμενίων προσφύγων που βρήκαν καταφύγιο στη Θεσσαλονίκη.
Πάντως ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και το ίδιο το κτίριο στο οποίο στεγάζεστε που έχει καταγραφεί και στο έργο του Γιώργου Ιωάννου και βρίσκεται σε μια από τις πιο ιστορικές και πολυσύχναστες πλατείες της Θεσσαλονίκης. Μιλήστε μας γι’ αυτό, όπως και την σημερινή του αξιοποίηση…
Κατά το 1924, επί προεδρίας Κωνσταντίνου Τάττη, αγοράστηκε επί της πλατείας Αγίας Σοφίας το υπ’ αριθμ. 124/12 οικόπεδο και ανεγέρθηκε το κτίριο όπου σήμερα στεγάζονται τα γραφεία και οι λοιποί χώροι της Αδελφότητας. Το σχέδιο του κτιρίου, κλασικό δείγμα νεοκλασικισμού, εκπονήθηκε από τον αρχιτέκτονα Ξ. Παιονίδη και τον μηχανικό Κ. Παπαδάκη και η κατασκευή ανατέθηκε στην Ανώνυμο Οικοδομική Εταιρία Νέων Χωρών.
Ο θεμέλιος λίθος τέθηκε στις 10 Απριλίου 1925 και το πρεσβυτέριο της Αγίας Σοφίας τέλεσε τον αγιασμό. Το κτίριο βομβαρδίστηκε κατά τις αεροπορικές επιδρομές των Ιταλών στην πόλη της Θεσσαλονίκης, στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Σήμερα, στο ανακαινισμένο κεντρικό της κτίριο, στην πλατεία Αγίας Σοφίας, στεγάζονται τα γραφεία διοίκησης, το ιστορικό αρχείο, βιβλιοθήκες, αίθουσα τέχνης, αίθουσα εκδηλώσεων, καθώς και το μουσείο της Αδελφότητας, αφιερωμένο στην ιστορία της. Αυτή η υποδομή της Αδελφότητος αξιοποιείται ποικιλοτρόπως με επιστημονικά συνέδρια και εσπερίδες, διαλέξεις και βιβλιοπαρουσιάσεις, μουσικές εκδηλώσεις, εικαστικές δράσεις, και θεατρικές παραστάσεις.
Ποιες είναι οι σημερινές διευρυμένες δραστηριότητες της ΦΑΑΘ οι οποίες, προφανώς, είναι πέραν από τους αρχικούς της στόχους;
Σήμερα, η Φιλόπτωχος αντιμετωπίζει τη φιλανθρωπία όχι ως απλή παροχή οικονομικής και υλικής βοήθειας αλλά διευρυμένα, ως διαφύλαξη της αξίας και της αξιοπρέπειας του ανθρώπου, αντίληψη που απηχεί τις θεμελιώδεις αξίες του ουμανισμού και τις συνταγματικές αρχές του κράτους μας.
Με γνώμονα αυτή τη θεώρηση, η Φιλόπτωχος Αδελφότης, εντάσσει στην περί φιλανθρωπίας αντίληψη και την προαγωγή του πολιτισμού, των επιστημών αλλά διαθέτει και έντονη εκδοτική δραστηριότητα. Επιπλέον διατήρηση της ιστορικής μνήμης, αποτελεί επιτακτική προτεραιότητα της Φιλόπτωχου πόσο μάλλον, όταν η ίδια η Φιλόπτωχος αποτελεί τη ζωντανή ιστορία της πόλης. Παράλληλα, η Φιλόπτωχος Αδελφότης ασκεί ποικιλοτρόπως κοινωνική παρεμβατικότητα διοργανώνοντας ημερίδες και ενημερωτικές δράσεις για επίκαιρα κοινωνικά και γεωπολιτικά θέματα προς ευαισθητοποίηση του πληθυσμού.
Η ΦΑΑΘ από ποιους πόρους πραγματοποιεί όλο αυτό το έργο και ποιες δυσκολίες αντιμετωπίζει;
Θα έλεγα ότι σε μεγάλο βαθμό στηρίζεται στην αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας της. Οι παλαιοί Θεσσαλονικείς, έχοντας μία διαφορετική αντίληψη από το σήμερα, πίστευαν πάντα ότι οφείλουμε να βοηθούμε και να στηρίζουμε την πόλη μας, ιδιαίτερα εκείνοι που είχαν βιώσει τα δύσκολα χρόνια της Τουρκοκρατίας και έτσι προσέφεραν δωρεές στις συσσωματώσεις εκείνες που είχαν έμπρακτα αποδείξει το διαχρονικό τους έργο σε δύσκολους και ταραγμένους καιρούς.
Οι δυσκολίες που κυρίως αντιμετωπίζουμε είναι οι διαρκώς αυξανόμενες ανάγκες του πληθυσμού της πόλης και της χώρας καθώς οδεύουμε σε μία σταδιακή φτωχοποίηση.
Ποια είναι η δική σας, προσωπική σχέση με την ΦΑΑΘ και πώς εσείς έναν σολίστας του πιάνου με διεθνή καριέρα και αρχιμουσικός θελήσατε να εμπλακείτε σε ένα τόσο ευρύ έργο;
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το έργο της Φ.Α.Α.Θ. βεβαίως ξεπερνά τα όρια της μουσικής. Για εμένα, όμως η σχέση μου με τη Φιλόπτωχο δεν είναι απλά θεσμική, είναι βαθύτατα προσωπική. Το μακρινό 1871, ανάμεσα στους ιδρυτές της Φιλόπτωχου υπήρξαν και οι πρόγονοί μου. Από τότε, γενεά τη γενεά, η οικογένειά μου –όπως και πολλές άλλες– υπηρέτησε τη διοίκηση και το έργο της, με πίστη, ανιδιοτέλεια και αγάπη προς τον συνάνθρωπο.
Ποιες δυσκολίες αντιμετωπίσατε όταν αναλάβατε την προεδρία και ποιοι ήταν οι στόχοι σας;
Θα έλεγα ότι πρωταρχικός στόχος υπήρξε η βελτίωση των εσόδων, κυρίως από τα μισθώματα, γεγονός που επέτρεψε την επέκταση του φιλάνθρωπου έργου, το οποίο υπερδιπλασιάστηκε σε ετήσια βάση από την προηγούμενη περίοδο. Παράλληλα ενισχύθηκε η εξωστρέφεια του οργανισμού και πολλαπλασιάστηκαν οι πολιτιστικές και επιστημονικές δράσεις και ενισχύθηκε συνεργασία με φορείς και οργανισμούς.
Πώς βλέπετε το μέλλον της ΦΑΑΘ και πώς μπορούν να ενισχυθούν οι δράσεις και οι προσπάθειές της; Η επέτειος αυτή με την όμορφη γιορτή που ετοιμάζετε, πιστεύετε πως μπορεί να αποτελέσει αφορμή ώστε νέοι άνθρωποι να σας πλησιάσουν και να ενισχύσουν το έργο σας;
Αποτελώντας έναν θεμελιώδη πυλώνα άσκησης κοινωνικής πολιτικής, κοινωνικής παρεμβατικής και πνευματικής δημιουργίας στην πόλη, αναπόφευκτα η μοίρα της είναι να συνεχίζει να προσφέρει στον συνάνθρωπο, μέσα από κάθε είδους πρόκληση σε όλους τους καιρούς και σε όλα τα επίπεδα.
Τα ιδανικά που πρεσβεύει η Φιλόπτωχος υπερβαίνουν τους ανθρώπους που υπηρετούν το Σωματείο τη δεδομένη χρονική στιγμή. Το Σωματείο επιβίωσε της Τουρκοκρατίας, δύο Παγκοσμίων Πολέμων και είμαι σίγουρος ότι θα εξακολουθήσει να προσφέρει και να συμπορεύεται με την πόλη, για πάντα.
Οι δράσεις της μπορούν να ενισχυθούν με την προσέγγιση ανθρώπων της επιχειρηματικότητας και της δημιουργίας. Στο κατώφλι των επόμενων 150 χρόνων, η Φιλόπτωχος Αδελφότης επιθυμεί να ανοίξει έναν νέο κύκλο θεσμικής συνεργασίας και χρηματοδότησης, με έργα υψηλού κοινωνικού και ιστορικού αποτυπώματος. Οφείλει να επενδύσει σε αξίες, σε μνήμη, σε παιδεία, σε κοινωνική συνοχή. Και δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι το έργο της άντεξε στον χρόνο, γιατί στηρίχθηκε στην πίστη, τη συλλογικότητα και την ευθύνη.
Τι σηματοδοτεί η πρόσκληση στον Οικουμενικό Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίο να συμμετάσχει στην γιορτή σας η οποία αποτελεί συνάμα και ένα πολύ μεγάλο γεγονός για την Μητρόπολη Θεσσαλονίκης και ολόκληρη την πόλη;
Η υιική σχέση της Φιλόπτωχου Αδελφότητος Ανδρών Θεσσαλονίκης με το Οικουμενικό Πατριαρχείο ξεκινά από την εποχή του σπουδαίου ποιμενάρχη Ιωακείμ Γ’, Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης κατά την περίοδο 1874-1878 και μετέπειτα Οικουμενικού Πατριάρχη.
Ο Παναγιότατος Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος, είναι επίτιμος πρόεδρος της Αδελφότητας και προφανώς οι εορτασμοί των 150 και πλέον ετών της Αδελφότητας δεν θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν χωρίς την παρουσία του. Η Φιλόπτωχος στάθηκε και συνεχίζει να βρίσκεται στο πλευρό του Οικουμενικού Πατριαρχείου με όλες της τις δυνάμεις. Αποκατέστησε τις κτιριακές υποδομές στο Δημοτικό Σχολείο των Αγίων Θεοδώρων, της γενέτειρας του Οικουμενικού Πατριάρχη, στην Ίμβρο μετά από απαγόρευση 49 ετών λειτουργίας ελληνικού σχολείου στο νησί, συνέδραμε στην ψηφιοποίηση των αρχείων του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ανακαίνισε χριστιανικούς ναούς στην Τουρκία και στήριξε τα εκπαιδευτικά ιδρύματα της Πόλης, όπως το Ζωγράφειο Λύκειο και τη Μεγάλη του Γένους Σχολή.
Η επίσκεψη του Οικουμενικού Πατριάρχη στο πλαίσιο των εορτασμών των 150 και πλέον ετών της Αδελφότητας, η ευλογημένη παρουσία Του, τιμά βαθύτατα τη Φιλόπτωχο Αδελφότητα Ανδρών Θεσσαλονίκης και επισφραγίζει τον διαχρονικό, ουσιαστικό και αδιάρρηκτο δεσμό της με το Οικουμενικό Πατριαρχείο, τη Μητέρα Εκκλησία, υπό την πνευματική σκέπη της οποίας γεννήθηκε, ανδρώθηκε και πορεύθηκε σε όλες τις ιστορικές περιόδους της.
