(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)
Αγίου Γρηγορίου Παλαμά
Ομιλία 59
Περί των τελουμένων κατά το θείο βάπτισμα και περί μετανοίας και των λεγομένων περί αυτής από τον βαπτιστή Ιωάννη
Εκφωνήθηκε την παραμονή των φώτων
Συνέχεια από εδώ: https://www.pemptousia.gr/2026/01/peri-ton-teloumenon-kata-to-theio-vaptisma-kai-peri-metanoias-kai-ton-legomenon-peri-aftis-apo-ton-vaptisti-ioanni/
7 Οι τρεις δε καταδύσεις στο ύδωρ γίνονται μεν και για τη σωστική επίκλησι της ζωαρχικής τριάδος, εικονίζουν δε την τριήμερη ταφή του Κυρίου.
Οι δε ισάριθμες αναδύσεις επακολουθούν, διότι αλλοιώς δεν θα ήταν δυνατό να γίνουν τρεις οι καταδύσεις· δηλώνουν πάντως και την ανάστασι του τριμερούς της ψυχής από την αμαρτία και την επάνοδο των τριών, του νου, της ψυχής και του σώματος μαζί, προς την αφθαρσία· ώστε μέσα στο θείο βάπτισμα και ο θάνατος να βλέπεται και η ζωή, η ταφή μαζί και η ανάστασις, όπως ο Κύριος «όσο απέθανε για τη αμαρτία, απέθανε μια φορά, όσο δε ζη, ζη διαπαντός για τον Θεό».
Και ό,τι είπε αυτός, ότι έρχεται ο άρχων του κόσμου τούτου και δεν θα εύρη τίποτε σ’ εμένα, έτσι πρέπει να συμβή και μ’ εμάς τους βαπτισμένους στο θάνατό του· διότι, αφού με το θείο βάπτισμα απεθάναμε στην αμαρτία, οφείλομε να ζούμε με την αρετή για τον Θεό, ώστε και ο άρχων του σκότους ερχόμενος και ζητώντας να μη εύρη σ’ εμάς τίποτε από τα αρέσκοντα σ’ αυτόν.
Και όπως, αφού αναστήθηκε ο Χριστός από τους νεκρούς, «δεν τον κυριεύει πλέον θάνατος», έτσι κ’ εμείς μετά την ανάστασι από την πτώσι της αμαρτίας δια του θείου βαπτίσματος πρέπει να σπεύδωμε να μη κρατηθούμε πλέον από την αμαρτία· διότι «όσοι εβαπτισθήκαμε στον Ιησού Χριστό, στο θάνατό του εβαπτισθήκαμε. Εταφήκαμε λοιπόν μαζί με αυτόν δια του βαπτίσματος, ώστε, όπως ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς διά της δόξης του Πατρός, έτσι να βαδίσωμε κι’ εμείς σε νέα ζωή».
8 Γι’ αυτό και ο ιεράρχης, αφού ενδύση τον βαπτισθέντα με φωτοειδή στολή και τον χρίση με θείο μύρο και τον καταστήση κοινωνό του σώματος και αίματος του Χριστού, τον απολύει δείχνοντας ότι έγινε από εδώ τέκνο φωτός, σύσσωμος με τον Χριστό και μέτοχος του θείου Πνεύματος.
Διότι αναγεννώμαστε και γινόμαστε υιοί Θεού ουράνιοι αντί επιγείων και αιώνιοι αντί προσκαίρων, αφού ο Θεός εμφυτεύει καυστικώς στις καρδιές μας την ουράνια χάρι κι’ επιβάλλει την σφραγίδα της υιοθεσίας, δια της χρίσεως του θείου τούτου μύρου, και μας σφραγίζει δια του παναγίου Πνεύματος για την ημέρα της απολυτρώσεως, εάν βέβαια διατηρήσωμε έως το τέλος βεβαία την ομολογία αυτή και εκπληρώσωμε με έργα την υπόσχεσι ή και ως διαφθαρείσα κάπως την επισκευάσωμε δια της μετανοίας.
Γι’ αυτό και μετά το θείο βάπτισμα επιζητούνται τα έργα της μετανοίας· αν δε απουσιάζουν αυτά, τότε ο λόγος της υποσχέσεως προς τον Θεό όχι μόνο δεν ωφελεί, αλλά και καταδικάζει τον άνθρωπο. «Διότι είναι καλύτερο να μη κάμη κανείς τάμα ή να κάμη και να μη το εκπληρώσει» και, όπως λέγει ο κορυφαίος του κορυφαίου χορού των Αποστόλων Πέτρος, «καλύτερο θα ήταν να μη είχαν γνωρίσει την οδό της δικαιοσύνης παρά αφού την εγνώρισαν, να εγκαταλείψουν την παραδοθείσα σ’ αυτούς αγία εντολή· τους συνέβηκε δε το λεγόμενο της αληθινής παροιμίας ο σκύλος που επιστρέφει στο ξέρασμά του και το γουρούνι που, αφού λουσθή, κυλιέται πάλι στο βόρβορο».
Άλλος δε από τους Αποστόλους λέγει, «δείξε μου την πίστι σου από τα έργα σου» και, «ποιος είναι πιστός; ας δείξη την πίστι του από την καλή διαγωγή του».
Ο ίδιος δε ο Κύριος ερωτά, «γιατί με αποκαλείτε, Κύριε Κύριε, και δεν εκτελείτε όσα λέγω». Διότι είναι Θεός ζών και αληθινός και ζητεί από εμάς αληθινές υποσχέσεις, και πίστι ζωντανή αλλ’ όχι νεκρή· η δε πίστις χωρίς τα έργα είναι νεκρά.
9 Αλλά επειδή αρχή και τέλος της κατά τον Χριστό διαγωγής είναι η μετάνοια, γι’ αυτό και ο πρόδρομος του Κυρίου και βαπτιστής, ως αρχή της κατά τον Χριστό διαγωγής «εκήρυττε με τους λόγους, μετανοείτε· διότι επλησίασε η βασιλεία των ουρανών».
Και ο ίδιος ο Κύριος, η τελειότης κάθε καλού, έλεγε το ίδιο στο κήρυγμά τους. Μετάνοια δε είναι το να μισήση κανείς την αμαρτία και ν’ αγαπήση την αρετή, να εκκλίνη από το κακό και να εκτελέση το αγαθό. Προηγείται δε αυτών το να αυτοκατακριθή κανείς για τα πλημμελήματά του και να μεταμελήται ενώπιον του Θεού, να καταφεύγη σ’ αυτόν με συντετριμμένη καρδιά και να προσπίπτη στο πέλαγος της ευσπλαγχνίας του θεωρώντας τον εαυτό το ανάξιο να συναριθμηθή με τους υιούς του Θεού, όπως έλεγε και ο άσωτος υιός μετανοώντας, «Κύριε, δεν είμαι άξιος να ονομασθώ υιός σου· κάμε με σαν ένα από τους μισθωτούς σου».
10 Γι’ αυτό και ο πρόδρομος και βαπτιστής του Κυρίου προέβαλε στη μέση βασιλεία ουρανών, εξαγγέλλοντας ότι έχει πλησιάσει αυτή, ώστε τουλάχιστον εξ αιτίας του μεγέθους της θείας και ουράνιας βασιλείας να θεωρήσουν τους εαυτούς των αναξίους και να κατακρίνουν εαυτούς, πράγμα που γίνεται αρχή σωτηρίας για καθένα και αφορμή της επιστροφής προς τον Θεό.
Αλλά και αξίνη επισείει και βεβαιώνει ότι αυτή είναι ακριβώς επάνω στη ρίζα του δένδρου, απειλώντας σε λίγο την αποκοπή. Αποκοπή δε είναι η απόφασις του Θεού εναντίον των δικαιούντων εαυτούς και των αμαρτανόντων αμετανοήτως, κατά την οποία, αφού αποσπασθούν και από την παρούσα και από τη μέλλουσα ζωή, παραπέμπονται στην σκοτεινή και άσβεστη γέεννα.
Γι’ αυτό και ο βαπτιστής απειλούσε άσβεστη πυρκαϊά που θα εδεχόταν τους ανθρώπους αυτού του είδους μετά την αποκοπή, φανερώνοντας με αυτήν το φρικτό της οργής του Θεού και την αιώνια εκείνη κόλασι, ώστε να επαναφέρη σε αίσθησι το δυσαίσθητο εκείνο γένος και τους ομοίους με αυτούς μεταγενεστέρους των.
Συνεχίζεται
Από τον τόμο «Γρηγορίου Παλαμά, έργα 11» των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς». Εισαγωγή, κείμενο, μετάφραση, σχόλια Παναγιώτης Κ. Χρήστου.
