Δεκατρία αναγνώσματα έχουμε στην εορτή των Χριστουγέννων. Γιατί άραγε τόσα πολλά; Σίγουρα υπάρχει κάποιος λόγος. Ποιος είναι αυτός; Προφανώς γιατί σχετίζονται με την εορτή. Το ποια σχέση έχει το κάθε απόσπασμα και μάλιστα τόσο ετερογενή, θα το αναλύσουμε, όταν θα εξετάζουμε χωριστά το κάθε απόσπασμα. Ας τα αναλύσουμε λοιπόν και ας τα δούμε από κοντά.
ΤΑ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ
Α’. Γενέσεως τὸ Ἀνάγνωσμα (Κεφ. 1, 1-13)
Επειδή κατά την εορτή των Αγίων Θεοφανείων αγιάζονται τα ύδατα και η φύση γενικότερα, γι’ αυτό η εκκλησία παραθέτει ανάλογα αποσπάσματα αρχίζοντας από την αρχή της δημιουργίας και ειδικότερα του υγρού στοιχείου. Τα αποσπάσματα αναφέρονται στις τρεις ημέρες της δημιουργίας, όπου ολοκληρώθηκε η δημιουργία του στερεώματος,, των αστέρων, της στεριάς, της θάλασσας και της βλάστησης πάνω στη γη.
Η δημιουργία του κόσμου
ἡμέρα πρώτη
Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν,
ἡ δὲ γῆ ἦν ἀόρατος καὶ ἀκατασκεύαστος,
καὶ σκότος ἐπέκειτο ἐπάνω τῆς Ἀβύσσου,
καὶ Πνεῦμα Θεοῦ ἐπεφέρετο ἐπάνω τοῦ ὕδατος.
Καὶ εἶπεν ὁ Θεός
Γενηθήτω φῶς, καὶ ἐγένετο φῶς. Καὶ εἶδεν ὁ Θεὸς τὸ φῶς ὅτι καλόν,
καὶ διεχώρισεν ὁ Θεὸς ἀνάμεσον τοῦ φωτός καὶ ἀνάμεσον τοῦ σκότους. Καὶ ἐκάλεσεν ὁ Θεὸς τὸ φῶς, Ἡμέραν, καὶ τὸ σκότος ἐκάλεσε, Νύκτα·
καὶ ἐγένετο ἑσπέρα, καὶ ἐγένετο πρωΐ, ἡμέρα μία.
ἡμέρα δευτέρα
Καὶ εἶπεν ὁ Θεός
Γενηθήτω στερέωμα ἐν μέσῳ τοῦ ὕδατος, καὶ ἔστω διαχωρίζον ἀναμέσον ὕδατος καὶ ὕδατος, καὶ ἐγένετο οὕτω. Καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸ στερέωμα, καὶ διεχώρισεν ὁ Θεὸς ἀνάμεσον τοῦ ὕδατος, ὃ ἦν ὑποκάτω τοῦ στερεώματος, καὶ ἀναμέσον τοῦ ὕδατος τοῦ ἐπάνω τοῦ στερεώματος.
Καὶ ἐκάλεσεν ὁ Θεὸς τὸ στερέωμα, Οὐρανόν, καὶ εἶδεν ὁ Θεός, ὅτι καλόν· καὶ ἐγένετο ἑσπέρα, καὶ ἐγένετο πρωΐ, ἡμέρα δευτέρα.
ἡμέρα τρίτη
Καὶ εἶπεν ὁ Θεός
Συναχθήτω τὸ ὕδωρ τὸ ὑποκάτω τοῦ οὐρανοῦ εἰς συναγωγὴν μίαν, καὶ ὀφθήτω ἡ ξηρά, καὶ ἐγένετο οὕτω, καὶ συνήχθη τὸ ὕδωρ τὸ ὑποκάτω τοῦ οὐρανοῦ εἰς τάς συναγωγὰς αὐτῶν, καὶ ὤφθη ἡ ξηρά.
Καὶ ἐκάλεσεν ὁ Θεὸς τὴν ξηράν, Γῆν, καὶ τὰ συστήματα τῶν ὑδάτων ἐκάλεσε, Θαλάσσας, καὶ εἶδεν ὁ Θεὸς ὅτι καλόν ἡμέρα τρίτη
Καὶ εἶπεν ὁ Θεός.
Βλαστησάτω ἡ γῆ βοτάνην χόρτου, σπεῖρον σπέρμα κατὰ γένος καὶ καθ᾽ ὁμοιότητα, καὶ ξύλον κάρπιμον ποιοῦν καρπόν,
οὗ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ἐν αὐτῷ, κατὰ γένος ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἐγένετο οὕτω. Καὶ ἐξήνεγκεν ἡ γῆ βοτάνην χόρτου, σπεῖρον σπέρμα κατὰ γένος καὶ καθ᾽ ὁμοιότητα ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ξύλον κάρπιμον ποιοῦν καρπόν, οὗ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ἐν αὐτῷ, κατὰ γένος ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ εἶδεν ὁ Θεός, ὅτι καλόν, καὶ ἐγένετο ἑσπέρα, καὶ ἐγένετο πρωΐ,. ἡμέρα Τρίτη.
Τα αποσπάσματα είναι αρκετά γνωστά και κατανοητά και επομένως δεν χρειάζεται καμιά μετάφραση.
Η διάβαση της Ερυθράς θάλασσας
Η διάβαση της Ερυθράς θάλασσας είναι το πρώτο θαύμα που αναφέρεται στην Παλαιά Διαθήκη, το οποίο έχει πολλές προεκτάσεις σε σημείο ώστε να αποτελεί πάντα το σημείο αναφοράς της α΄ Ωδής των Καταβασιών και των Κανόνων. Ακόμη το θαύμα αυτό έχει σχέση τόσο με την Βάπτιση του Χριστού στον Ιορδάνη, ο οποίος παρομοιάζεται με την Ερυθρά θάλασσα, όσο και με το Πάσχα, το οποίο έχει διπλή σημασία. Δηλώνει και την διάβαση της Ερυθράς θάλασσας από τους Ισραηλίτες όσο και τη διάβαση από την εποχή του Νόμου της Παλαιάς Διαθήκης στην εποχή της Χάριτος της Καινής Διαθήκης.
Β′. Τῆς Ἐξόδου τὸ Ἀνάγνωσμα (Κεφ. 14, 15-29)
Εἶπε Κύριος πρὸς Μωσῆν·
Είπε ο Κύριος στον Μωυσή:
Τὶ βοᾶς πρὸς με; λάλησον τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ καὶ ἀναζευξάτωσαν.
Τί με φωνάζεις, φώναξε τα παιδιά του Ισραήλ και ας ζέψουν τα υποζύγιά τους.
Καὶ σὺ ἔπαρον τὴν ῥάβδον σου, καὶ ἔκτεινον τὴν χεῖρά σου
ἐπὶ τὴν θάλασσαν, καὶ ῥῆξον αὐτήν,
καὶ εἰσελθέτωσαν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ εἰς μέσον τῆς θαλάσσης κατὰ τὸ ξηρόν.
Και εσύ ρήκωσε το ραβδί σου, άπλωσε το χέρι σου προς την θάλασσα, χτύπα την και ας μπουν τα παιδιά του Ισραήλ μέσα στη θάλασσα πάνω στο στεγνό μονοπάτι της ξηράς του βυθού.
Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ σκληρυνῶ τὴν καρδίαν Φαραώ,
καὶ τῶν θεραπόντων αὐτοῦ, καὶ τῶν Αἰγυπτίων πάντων,
καὶ εἰσελεύσονται ὀπίσω αὐτῶν, καὶ ἐνδοξασθήσομαι ἐν Φαραώ,
καὶ ἐν πάσῃ τῇ στρατιᾷ αὐτοῦ, καὶ ἐν τοῖς ἅρμασι, καὶ ἐν τοῖς ἵπποις αὐτοῦ.
Και να εγώ, θα κάνω σκληρή την καρδιά του Φαραώ και των στρατιωτών του και όλων των Αιγυπτίων και θα στρέξουν από πίσω σας και τότε θα δοξαστώ με το πάθημα του Φαραώ και όλης της στρατιάς του με τα άρματα και τα άλογα αυτού.
Καὶ γνώσονται πάντες οἱ Αἰγύπτιοι, ὅτι ἐγὼ εἰμι Κύριος, ἐνδοξαζομένου μου ἐν Φαραώ, καὶ ἐν τοῖς ἅρμασι, καὶ ἐν τοῖς ἵπποις αὐτοῦ.
Και θα μάθουν όλοι οι Αιγύπτιοι ότι Εγώ είμαι ο Κύριος (Παντοκράτωρ) που δοξάζομαι με το πάθημα του Φαραώ, των αρμάτων του και των αλόγων του.
Ἐξέτεινε δὲ Μωϋσῆς τὴν χεῖρα ἐπὶ τὴν θάλασσαν, καὶ ἐπήγαγε Κύριος τὴν θάλασσαν ἐν ἀνέμῳ νότῳ βιαίῳ ὅλην τὴν νύκτα, καὶ ἐποίησε τὴν θάλασσαν ξηράν, καὶ διεσχίσθη τὸ ὕδωρ.
Και άπλωσε ο Μωυσής το χέρι του προς την θάλασσα και ξεσήκωσε ο Κύριος την θάλασσα με έναν βίαιο νότιο άνεμο όλη την νύχτα και έκανε στεριά την Ερυθρά θάλασσα και χωρίστηκε στα δυο το νερό της.
Καὶ εἰσῆλθον οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ εἰς μέσον θαλάσσης κατὰ τὸ ξηρόν,
καὶ ὕδωρ αὐτοῖς τεῖχος ἐκ δεξιῶν, καὶ τεῖχος ἐξ εὐωνύμων.
Κατεδίωξαν δὲ οἱ Αἰγύπτιοι, καὶ εἰσῆλθον ὀπίσω αὐτῶν πᾶσα ἡ ἵππος Φαραώ, καὶ τὰ ἅρματα καὶ οἱ ἀναβάται εἰς τὸ μέσον τῆς θαλάσσης.
Και μπήκαν τα παιδιά του Ισραήλ στη μέση της Ερυθράς θάλασσας στο στεγνό μονοπάτι του βυθού και το νερό σηκώθηκε σαν τείχος από δεξιά και σαν τείχος από τα αριστερά. Και τους καταδίωξαν οι Αιγύπτιοι και μπήκε μαζί με αυτούς όλο το ιππικό, τα άρματα, οι αναβάτες στη μέση της θάλασσας.
Ἐξέτεινε δὲ Μωϋσῆς τὴν χεῖρα ἐπὶ τὴν θάλασσαν, καὶ ἀποκατεστάθη τὸ ὕδωρ πρὸς ἡμέραν ἐπὶ χώρας. Οἱ δὲ Αἰγύπτιοι ἔφυγον ἐπὶ τὸ ὕδωρ, καὶ ἐξετίναξε Κύριος τοὺς Αἰγυπτίους εἰς μέσον τῆς θαλάσσης. Καὶ ἐπαναστραφὲν τὸ ὕδωρ ἐκάλυψε τὰ ἅρματα, καὶ τοὺς ἀναβάτας, καὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν Φαραώ, τοὺς εἰσπορευομένους Ὀπίσω αὐτῶν εἰς τὴν θάλασσαν• οὐ κατελείφθη ἐξ αὐτῶν οὐδὲ εἷς. Οἱ δὲ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἐπορεύθησαν διὰ ξηρᾶς ἐν μέσῳ τῆς θαλάσσης.
Και άπλωσε και πάλι ο Μωυσής το χέρι του πάνω στη θάλασσα και αποκαταστάθηκε το νερό εκείνης της ημέρας στη θέση του. Οι Αιγύπτιοι από την άλλη μεριά έφυγαν περπατώντας πάνω στο νερό και ο Κύριος πέταξε τους Αιγύπτιους στη μέση της θάλασσας. Και το νερό που επέστρεψε πίσω στη θέση του σκέπασε τα άρματα, τους αναβάτες και όλη την στρατιά του Φαραώ, που μπήκαν μέσα στη θάλασσα πίσω από τους Ισραηλίτες. Και δεν σώθηκε κανένας, ενώ τα παιδιά του Ισραήλ βάδισαν από την στεριά που δημιουργήθηκε μέσα στην θάλασσα.
Το πικρό νερό γίνεται γλυκό
Και τα επόμενα αποσπάσματα αναφέρονται σε επεισόδια με το νερό, διότι η εκκλησία θέλει να συνδέει το νερό του Ιορδάνη με προηγούμενα σχετικά θαύματα. Στο παρακάτω απόσπασμα αναφέρεται στην πορεία των Ισραηλιτών μέσα στην έρημο, την έλλειψη πόσιμου νερού και την μετατροπή του πικρού νερού που βρήκαν κάπου στην έρημο σε γλυκό ώστε να μπορούν να το πιουν. Έτσι και τα νερά του Ιορδάνη θα φέρουν την γλυκιά σωτηρία με την παρουσία του Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό.
Γ’. Τῆς Ἐξόδου τὸ Ἀνάγνωσμα (Κεφ. 15, 22-27 & 16, 1 )
Ἐξῆρε Μωϋσῆς τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἀπὸ θαλάσσης Ἐρυθρᾶς,
καὶ ἤγαγεν αὐτοὺς εἰς τὴν ἔρημον Σούρ,
καὶ ἐπορεύοντο τρεῖς ἡμέρας ἐν τῇ ἐρήμῳ,
καὶ οὐχ εὕρισκον ὕδωρ ὥς τε πιεῖν.
Έβγαλε ο Μωυσής τα παιδιά από την Ερυθρά θάλασσα και τους οδήγησε στην έρημο Σουρ και βάδιζαν στην έρημο αυτή για τρεις μέρες και δεν έβρισκαν νερό για να πιουν.
Ἦλθον δὲ εἰς Μερράν· καὶ οὐκ ἠδύναντο πιεῖν ὕδωρ ἐκ Μερρᾶς·
πικρὸν γὰρ ἦν· διὰ τοῦτο ἐπωνομάσθη τὸ ὄνομα τοῦ τόπου ἐκείνου
Π ι κ ρ ί α. Καὶ διεγόγγυζεν ὁ λαὸς κατὰ Μωϋσῆ, λέγοντες. Τὶ πιώμεθα;
Ήρθαν λοιπόν στη Μερρά και δεν μπορούσαν να πιουν νερό από αυτήν, διότι το νερό της ήταν πικρό, γι’ αυτό και το μέρος αυτό το ονομασε ο Μωυσής Πικρία. Και ο λαός γόγγυζε κατά του Μωυσή λέγοντάς: πώς να πιούμε από αυτό το πικρό νερό.
Ἐβόησε δὲ Μωϋσῆς πρὸς Κύριον, καὶ ἔδειξεν αὐτῷ Κύριος ξύλον, καὶ ἐνέβαλεν αὐτὸ εἰς τὸ ὕδωρ, καὶ ἐγλυκάνθη·
Και ο Μωυσής προσευχήθηκε θερμά στον Κύριο και ο Κύριος του έδωσε ένα ξύλο, που το έβαλε μέσα στο πικρό νερό και αυτό έγινε πόσιμο, εύγευστο.
ἐκεῖ ἔθετο αὐτῷ ὁ Θεὸς δικαιώματα καὶ κρίσεις,
καὶ ἐκεῖ αὐτὸν ἐπείρασε, καὶ εἶπεν.
Ἐὰν ἀκοῇ ἀκούσῃ τῆς φωνῆς Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου,
καὶ τὰ ἀρεστὰ ἐνώπιον αὐτοῦ ποιήσῃς, καὶ ἐνωτίσῃ τάς ἐντολὰς αὐτοῦ,
καὶ φυλάξῃς πάντα τὰ δικαιώματα αὐτοῦ,
πᾶσαν νόσον, ἥν ἐπήγαγον τοῖς Αἰγυπτίοις, οὐκ ἐπάξω ἐπὶ σέ·
ἐγὼ γὰρ εἰμὶ Κύριος ὁ ἰώμενός σε.
Εκεί ο Θεός έβαλε τον Μωυσή μπροστά στους δίκαιους νόμους του και την τελική κρίση για αυτόν και θέλησε να τον δοκιμάσει και του είπε: Αν ακούσεις σύμφωνα με αυτά που θα σου πω την εντολή του Κυρίου και Θεού σου, και κάνεις το θέλημά του, και υπακούσεις στις εντολές μου και τηρήσεις όλους τους δίκαιους νόμους μου, κάθε αρρώστια, που έστειλα στους Αιγυπτίους, δεν θα την φέρω επάνω σου. Εγώ είμαι ο Κύριος που μπορεί να σε γιατρέψει.
Καὶ ἦλθον εἰς Αἰλείμ, καὶ ἦσαν ἐκεῖ δώδεκα πηγαὶ ὑδάτων,
καὶ ἑβδομήκοντα στελέχη φοινίκων, παρενέβαλον δὲ ἐκεῖ παρὰ τὰ ὕδατα.
Και πήγαν στην Αιλείμ και υπήρχαν εκεί δώδεκα πηγές νερού και εβδομήντα δένδρα φοινίκων και έτρεξαν εκεί ανάμεσα στους φοίνικες και δίπλα στις πηγές και εγαταστάθηκαν.
Η διάβαση του Ιορδάνη από τους Ισραηλίτες με την κιβωτό
Εδώ πρόκειται για ένα άλλο θαύμα διάβασης μέσα από νερό, μόνο που αυτή τη φορά δεν ήταν τα νερά της Ερυθράς θάλασσας αλλά τα νερά του Ιορδάνη ποταμού. Αυτό το θαύμα θα ξαναγίνει και πάλι στα νερά του Ιορδάνη με την Βάπτιση του Χριστού.
Δ’. Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ τὸ Ἀνάγνωσμα
(Κεφ. 3, 7-8, 15-17
Εἶπε Κύριος πρὸς Ἰησοῦν· Ἐν τῇ ἡμέρα ταύτῃ ἄρχομαι τοῦ ὑψῶσαι σε κατενώπιον πάντων τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, ἵνα γνῶσιν, ὅτι καθὼς ἤμην μετὰ Μωϋσῆ, οὕτως ἔσομαι καὶ μετὰ σοῦ. Καὶ νῦν ἔντειλαι τοῖς Ἱερεῦσι, τοῖς αἴρουσι τὴν Κιβωτὸν τῆς Διαθήκης, λέγων· Ὡς ἂν εἰσέλθητε ἐπὶ μέρους τοῦ ὕδατος τοῦ Ἰορδάνου, καὶ ἐν τῷ Ἰορδάνῃ στήσεσθε.
Είπε ο Κύριος στον Ιησού του Ναυή: Από αυτήν την μέρα θα αρχίσω να σε εξυψώσω μπροστά στα μάτια όλων των παιδιών του Ισραήλ, για να μάθουν ότι όπως ήμουνα στο πλευρό του Μωυσή, έτσι θα είμαι και με σένα. Και τώρα δώσε εντολή στους ιερείς , που σηκώνουν την Κιβωτό της Διαθήκης λέγοντας: Μόλις μπείτε στο πρώτο μέρος του Ιορδάνη, να σταματήσουν εκεί.
Ὡς δὲ ἐπορεύοντο οἱ Ἱερεῖς οἱ αἴροντες τὴν Κιβωτὸν τῆς Διαθήκης Κυρίου, ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην, καὶ οἱ πόδες τῶν Ἱερέων, τῶν αἰρόντων τὴν Κιβωτόν, ἐβάφησαν εἰς μέρος τοῦ ὕδατος τοῦ Ἰορδάνου, (ὁ δὲ Ἰορδάνης ἐπληροῦτο καθ᾽ ὅλην τὴν κρηπῖδα αὐτοῦ, ὡς ἐν ἡμέραις θερισμοῦ πυρῶν)• καὶ ἔστη τὰ ὕδατα τὰ καταβαίνοντα ἄνωθεν εἰς πῆγμα ἓν• ἀφεστηκὸς μακρὰν σφόδρα, ἀπὸ Ἀδαμὶ τῆς πόλεως, ἕως μέρους Καριαθιαρίμ· τὸ δὲ καταβαῖνον κατέβη εἰς τὴν θάλασσαν Ἄραβα, μέχρι θαλάσσης τῶν ἁλῶν, ἕως τέλους ἐξέλιπε.
Καθώς λοιπόν οι ιερείς βάδιζαν σηκώνοντας την Κιβωτό της Διαθήκης και έφτασαν στον Ιορδάνη ποταμό και τα πόδια των ιερέων που σήκωναν την Κιβωτό, βράχηκαν σε εκείνο το μέρος του Ιορδάνη (υπόψη ότι ο Ιορδάνης ήταν ξεχειλισμένος σε όλη την κοίτη του, σαν να ήταν οι ημέρες του θερισμού των σιταριών). Και στάθηκαν τα νερά του ποταμού που κατέβαιναν από πάνω και έγιναν πάγος σε μια απόσταση πολλή μακρινή από την πόλη Αδαμί ως τα μέρη Καριαθιαρίμ, ενώ αυτό που κατέβαινε κατέβηκε μέχρι την θάλασσα Άραβα, την αρμυρή θάλασσα, και εκεί εξαφανίστηκε.
Καὶ ὁ λαὸς εἱστήκει ἀπέναντι Ἱεριχώ• καὶ ἔστησαν οἱ Ἱερεῖς, οἱ αἴροντες τὴν Κιβωτὸν τῆς Διαθήκης Κυρίου, ἐπὶ ξηρᾶς ἐν μέσῳ τοῦ Ἰορδάνου ἕτοιμοι, καὶ πάντες οἱ υἱοί, Ἰσραὴλ διέβησαν διὰ ξηρᾶς, ἕως συνετέλεσε πᾶς ὁ λαὸς διαβαίνων τὸν Ἰορδάνην.
Και ο λαός σταμάτησε απέναντι από την Ιεριχώ. Σταμάτησαν και οι ιερείς, που σήκωναν την Κιβωτό της Διαθήκης του Κυρίου, πάνω στη στεριά μέσα στον Ιορδάνη ποταμό και όλα τα παιδιά του Ισραήλ περνούσαν από τη στεριά της κοίτης του ποταμού, ώσπου πέρασε τον Ιορδάνη όλος ο λαός.
Η διάβαση του Ιορδάνη από τον προφήτη Ηλία και Ελισσαίο
Η θαυματουργική διάβαση του Ιορδάνη ποταμού επαναλήφθηκε στην περίπτωση αυτή με τον προφήτη Ηλία και τον Ελισσαίο. Αλλά ενώ με το χτύπημα της μηλωτής του ο προφήτης Ηλίας το νερό του Ιορδάνη χωρίστηκε στη μέση, με το χτύπημα της ίδιας μηλωτής του Ηλία την πρώτη φορά δεν χωρίστηκε το νερό του Ιορδάνη και χρειάστηκε να διαμαρτυρηθεί και να χτυπήσει για δεύτερη φορά και έτσι να χωριστεί.
Στο θαύμα αυτό αναφέρεται και το Ἀπολυτίκιον της πραμονής των Φώτων: «Ἀπεστρέφετό ποτέ, ὁ Ἰορδάνης ποταμός, τῇ μηλωτῇ Ἐλισαιέ, ἀναληφθέντος Ἠλιού, καὶ διῃρεῖτο τὰ ὕδατα ἔνθεν καὶ ἔνθεν, καὶ γέγονεν αὐτῷ, ξηρὰ ὁδὸς ἡ ὑγρά, εἰς τύπον ἀληθῶς τοῦ Βαπτίσματος, δι’ οὗ ἡμεῖς τὴν ῥέουσαν, τοῦ βίου διαπερῶμεν διάβασιν, Χριστὸς ἐφάνη, ἐν Ἰορδάνῃ, ἁγιάσαι τὰ ὕδατα». Εδώ υπάρχουν δύο μηνύματα: Ένα ότι τα θαύμα του χωρισμού του νερού του Ιορδάνη είχε ξαναγίνει και άλλη φορά. Το δεύτερο ότι το θαύμα για να γίνει χρειάζεται πίστη στον Θεό, που, αν δεν την έχεις, δεν μπορείς να κάνεις θαύματα, όπως ο Ελισσαίος την πρώτη φορά.
Ε’. Βασιλειῶν τετάρτης τὸ Ἀνάγνωσμα
(Κεφ. 2, 6-14)
Εἶπεν Ἠλίας τῷ Ἐλισαιέ: Κάθου δὴ ἐνταῦθα, ὅτι Κύριος ἀπέσταλκέ με ἕως τοῦ Ἰορδάνου. Καὶ εἶπεν Ἐλισαιέ. Ζῇ Κύριος, καὶ ζῇ ἡ ψυχή σου, εἰ ἐγκαταλείψω σε, καὶ ἐπορεύθησαν ἀμφότεροι.
Είπε ο προφήτης Ηλίας στον Ελισαιέ: Κάτσε εσύ εδώ, γιατί ο Κύριος με έστειλε στον Ιορδάνη ποταμό. Και είπε ο Ελισαιέ: Όσο ζει ο Κύριος και όσο ζει η ψυχή μου, δεν πρόκειται να σε εγκαταλείψω (και θα έρθω μαζί σου).
Καὶ πεντήκοντα ἄνδρες ἀπὸ τῶν υἱῶν τῶν Προφητῶν ἦλθον,
καὶ ἔστησαν ἐξ ἐναντίας μακρόθεν, ἀμφότεροι δὲ ἔστησαν ἐπὶ τοῦ Ἰορδάνου. Καὶ ἔλαβεν Ἠλίας τὴν μηλωτὴν αὐτοῦ, καὶ εἵλησεν αὐτήν, καὶ ἐπάταξεν ἐν αὐτῇ τὰ ὕδατα, καὶ διῃρέθη τὸ ὕδωρ ἔνθεν καὶ ἔνθεν, καὶ διέβησαν ἀμφότεροι διὰ ξηρᾶς.
Και πενήντα άνδρες από τους προφήτες ήρθαν και στάθηκαν από μακριά στην απέναντι πλευρά και περίμεναν. Αλλά και οι δυο τους στάθηκαν μπροστά στον Ιορδάνη. Και πήρε ο προφήτης Ηλίας την μηλωτή του (επανωφόρι), το τύλιξε και χτύπησε με αυτήν τα νερά του Ιορδάνη και έτσι διαιρέθηκαν τα νερά από εδώ και από εκεί και έτσι πέρασαν απέναντι.
Καὶ ἐγένετο ὡς διῆλθον, εἶπεν Ἠλίας τῷ Ἐλισαιέ. Αἴτησαι, τὶ ποιήσω σοι, πρὶν ἢ ἀναληφθῆναί με ἀπὸ σοῦ. Καὶ εἶπεν Ἐλισαιέ• Γενηθήτω δὴ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐπὶ σοὶ δισσῶς ἐπ᾽ ἐμοί. Καὶ εἶπεν Ἠλίας. Ἐσκλήρυνας τοῦ αἰτήσασθαι. πλήν, ἐάν, ἴδῃς με ἀναλαμβανόμενον ἀπὸ σοῦ, ἔσται σοὶ οὕτως, ἐὰν δὲ μὴ ἴδῃς, οὐ μὴ γένηται.
Και αφού πέρασαν τον ποταμό Ιορδάνη ο προφήτης Ηλίας είπε στον Ελισαιέ: Ζήτησέ μου τί θέλεις να σου κάνω, πριν αναληφθώ από εσένα στον ουρανό. Να μου δώσεις την χάρη που έχεις διπλή. Και είπε ο προφήτης Ηλίας. Έδειξες σκληρή απαιτητικότητα με αυτά που ζήτησες, όμως παρ’ όλα αυτά, αν με δεις να αναλαμβάνομαι από εσένα στον ουρανό, θα γίνει έτσι, διαφορετικά όχι.
Καὶ ἐγένετο αὐτῶν πορευομένων καὶ λαλούντων, καὶ ἰδοὺ ἅρμα πυρός, καὶ ἵπποι πυρός, καὶ διεχώρισεν ἀνάμεσον ἀμφοτέρων, καὶ ἀνελήφθη Ἠλίας ἐν συσσεισμῷ, ὡς εἰς τὸν οὐρανόν. Καὶ Ἐλισαιὲ ἑώρα, καὶ αὐτὸς ἐβόα. Πάτερ, Πάτερ, ἅρμα Ἰσραὴλ καὶ ἱππεὺς αὐτοῦ, καὶ οὐκ εἶδεν αὐτὸν οὐκ ἔτι, καὶ ἐκράτησεν Ἐλισαιὲ τοῦ ἱματίου αὐτοῦ, καὶ διέρρηξεν αὐτὸ εἰς δύο.
Και ενώ βάδιζαν και συνομιλούσαν ξαφνικά ένα πύρινο άρμα και πύρινα άλογα χωρίστηκαν οι δυο τους και ο Ηλίας ανελήφθη μέσα σε έναν ανεμοστρόβιλο προς τον ουρανό. Και ο Ελισαιέ τον έβλεπε και φώναζε: Πατέρα μας, πατέρα μας, εσύ ήσουν και το άρμα και το άλογο για το Ισραήλ, αλλά σταμάτησε να τον βλέπει και (στενοχωρημένος) ο Ελισαιέ έβγαλε το ρούχο του και το ξέσκισε στα δύο.
Καὶ ἀνείλετο τὴν μηλωτὴν Ἠλιοὺ Ἐλισαιέ, τὴν πεσοῦσαν ἐπάνωθεν αὐτοῦ. Καὶ ἐπέστρεψεν Ἐλισαιέ, καὶ ἔστη ἐπὶ τοῦ χείλους τοῦ Ἰορδάνου, καὶ ἔλαβεν Ἐλισαιὲ τὴν μηλωτὴν Ἠλιοὺ, τὴν πεσοῦσαν ἐπάνωθεν αὐτοῦ καὶ ἐπάταξε τὰ ὕδατα, καὶ οὐ διῃρέθη, καὶ εἶπεν Ἐλισαιέ· Ποῦ ἐστιν ὁ Θεὸς Ἠλιοὺ Ἀπφώ; καὶ ἐπάταξεν Ἐλισαιὲ τὰ ὕδατα ἐκ δευτέρου, καὶ διῃρέθη τὰ ὕδατα, καὶ διῆλθε διὰ ξηρᾶς.
Και σήκωσε πάνω ο Ελισαιέ την μηλωτή του Ηλία, που είχε πέσει από πάνω κάτω, και γύρισε πίσω και στάθηκε στο χείλος του ποταμού Ιορδάνη. Και πήρε ο Ελισαιέ την μηλωτή του Ηλία , αυτή που έπεσε από πάνω κάτω, και χτύπησε με αυτή το νερό του Ιορδάνη αλλά δεν χωρίστηκε για να περάσει. Και είπε ο Ελισαιέ: Που είναι ο Θεός του Ηλία, πού; Και ξαναχτύπησε το νερό του Ιορδάνη για δεύτερη φορά, κι έτσι χωρίστηκε το νερό και πέρασε από την στεριά που δημιουργήθηκε.
Η θεραπεία του Νεεμάν στον Ιορδάνη ποταμό
Η περίπτωση του Νεεμάν αναφέρεται, για να τονιστεί το γεγονός ότι ο Ιορδάνης ήταν θαυματουργός, αλλά και εδώ χρειάζεται κάποιος άγιος να τον αγιάσει, για να επενεργήσει θαυματουργικά. Τώρα, αφού ο Ιορδάνης έκανε και στο παρελθόν θαύματα πάντα βέβαια με τη μεσολάβηση ενός ανθρώπου του Θεού, πόσο μάλλον τώρα που ο ίδιος ο Θεός, θα βαπτιστεί και θα αγιάσει όχι μόνο το νερό του Ιορδάνη αλλά και το νερό του Βαπτίσματος κάθε χριστιανού και θα μας παραδώσει τη χάρη Του εσαεί εις τους αιώνες.
ΣΤ’. Βασιλειῶν τετάρτης τὸ Ἀνάγνωσμα
(Κεφ, 5, 9-14)
Παρεγένετο Νεεμάν, Ἄρχων Βασιλέως Ἀσσυρίων, σὺν τοῖς ἅρμασιν αὐτοῦ καὶ ἵπποις αὐτοῦ, καὶ ἔστη ἐπὶ τῆς θύρας τοῦ οἴκου Ἐλισαιέ.
Ήρθε ο Νεεμάν, άρχοντας του βασιλιά των Ασσυρίων, με τα άρματά του και τα άλογά του και στάθηκε μπροστά στην πόρτα του σπιτιού του Ελισαιέ.
Καὶ ἀπέστειλεν Ἐλισαιὲ ἄγγελον πρὸς αὐτόν, λέγων•
Πορευθείς, λοῦσαι ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ἑπτάκις, καὶ ἐπιστρέψει ἡ σάρξ σου ἐπὶ σοί, καὶ καθαρισθήσῃ.
Και ο Ελισαιέ έστειλε έναν άνθρωπο να του μηνύσει και να του πει: «Π¨ηγαινε, λούσου στον Ιορδάνη εφτά φορές και θα επανέλθει το σώμα σου στην προηγούμενη κατάσταση ( ήταν λεπρός) και θα θεραπευτείς.
Καὶ ἐθυμώθη Νεεμάν, καὶ ἀπῆλθε, καὶ εἶπεν•
Ἰδοὺ δὴ ἔλεγον, ὅτι ἐξελεύσεται πρὸς με, καὶ ἐπικαλέσεται ἐν ὀνόματι Κυρίου τοῦ Θεοῦ αὐτοῦ, καὶ ἐπιθήσει τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπὶ τὸ λεπρόν, καὶ ἀποσυνάξει αὐτὸ ἀπὸ τῆς σαρκός μου, οὐκ ἀγαθὸς Ἀβανὰ καὶ Φαρφά, ποταμοὶ Δαμασκού, ὑπὲρ τὸν Ἰορδάνην, καὶ ὑπὲρ πάντα τὰ ὕδατα Ἰσραήλ; οὐχὶ πορευθεὶς λούσομαι ἐν αὐτοῖς, καὶ καθαρισθήσομαι;
Θύμωσε τότε ο Νεεμάν, σηκώθηκε, έφυγε και είπε: « Καλά εγώ δεν έλεγα ότι θα έρθει σε μένα, θα επικαλεστεί την θεραπεία στο όνομα του Κυρίου του Θεού του, και θα βάλει το χέρι του πάνω στην αρρώστια της λέπρας, και θα την απομακρύνει από το σώμα μου; και τώρα δεν είναι καλός και ο Αβανά και ο Φαρφά, τα ποτάμια της Δαμασκού, και μάλιστα καλύτερα από τον Ιορδάνη και τα νερά του Ισραήλ; Γιατί να μην πάω και να λουστώ σε αυτά και να θεραπευτώ;
Καὶ ἀπέστρεψε καὶ ἀπῆλθεν ἐν θυμῷ. Καὶ προσῆλθον οἱ παῖδες αὐτοῦ, καὶ εἶπον πρὸς αὐτόν• Πάτερ, εἰ μέγαν λόγον ἐλάλησε πρὸς σὲ ὁ Προφήτης, οὐκ ἂν ἐποίησας; καὶ ὅτι εἶπε πρὸς σέ, λοῦσαι καὶ καθαρίσθητι;
Καὶ κατέβη Νεεμὰν καὶ ἐβαπτίσατο ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ἑπτάκις κατὰ τὸ ῥῆμα τοῦ ἀνθρώπου τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπέστρεψεν ἡ σὰρξ αὐτοῦ ἐπ᾽ αὐτὸν ὡς παιδαρίου μικροῦ, καὶ ἐκαθαρίσθη.
Και επέστρεψε και έφυγε με θυμό. Ήρθαν όμως τα παιδιά του κοντά και του είπαν: Πατέρα, δεν είπε μεγάλη κουβέντα σε σένα ο Προφήτης και πώς δεν τον τήρησες; Δεν σου είπε, να λουστείς και να θεραπευτείς; Τότε ο Νεεμάν κατέβηκε στον Ιορδάνη και βαπτίστηκε εφτά φορές σύμφωνα με την εντολή του ανθρώπου του Θεού, και αποκαταστάθηκε το σώμα του σαν μικρού παιδιού και θεραπεύτηκε.
Προτροπή για σωματικό και ψυχικό καθαρισμό
Η εποχή κατά την οποία έζησε ο Ησαΐας ήταν πολύ δύσκολη για το Ισραηλιτικό βασίλειο. Οι Εβραίοι της εποχής εκείνης είχαν εκτραπεί σε μια υλόφρονα ζωή, για την ικανοποίηση της οποίας δεν δίσταζαν μπροστά σε καμία αδικία και παρανομία. Οι ιερείς ήταν μέθυσοι, οι ψευδοπροφήτες οργίαζαν, οι άρχοντες ήταν κλέφτες. Μια τέτοια κατάπτωση ήταν επόμενο να οδηγήσει σε ολιγοπιστία, σε απιστία προς τον αληθινό Θεό και σε εκτροπή προς την ειδωλολατρία. Εξαιτίας της αμαρτωλότητας και ασέβειας που κυριαρχούσε, με σκοπό την παιδαγωγία, την επιστροφή του λαού και την υπακοή στον θείο νόμο, ο Θεός επέτρεπε συμφορές και θλίψεις, ιδιαίτερα δε τις καταστρεπτικές επιδρομές ξένων, γειτονικών και μακρινών λαών, Αιγυπτίων και Ασσυρίων. Γι’ αυτό ο Ησαΐας μιλάει για ξέσπασμα του Θυμού του Θεού πάνω στους Ισραηλίτες και τους προτρέπει να καθαρίσουν το σώμα και την ψυχή τις από τις αμαρτίες. Το απόσπασμα αυτό κάνει λόγο για καθαρισμό σώματος και ψυχής, κάτι ανάλογο που γίνεται και με τον Μεγάλο Αγιασμό.
Ας δούμε τώρα και τί μας λέει το σχετικό απόσπασμα του Ησαΐα:
Ζ’. Προφητείας Ἠσαΐου τὸ Ἀνάγνωσμα (Κεφ. 1, 16-20)
Τάδε λέγει Κύριος. Λούσασθε, καὶ καθαροὶ γίνεσθε, ἀφέλετε τάς πονηρίας ὑμῶν ἀπὸ τῶν ψυχῶν ὑμῶν, ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν μου, παύσασθε ἀπὸ τῶν πονηριῶν ὑμῶν. Μάθετε καλὸν ποιεῖν, ἐκζητήσατε κρίσιν, ῥύσασθε ἀδικούμενον, κρίνατε ὀρφανῷ καὶ δικαιώσατε χήραν. Καὶ δεῦτε καὶ διαλεχθῶμεν, λέγει Κύριος, καὶ ἐὰν ὦσιν αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν ὡς φοινικοῦν, ὡς χιόνα λευκανῶ. Ἐὰν δὲ ὦσιν ὡς κόκκινον, ὡς ἔριον λευκανῶ. Καὶ ἐὰν θέλητε, καὶ εἰσακούσητέ μου, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγεσθε, ἐὰν δὲ μὴ θέλητε, μήδὲ εἰσακούσητέ μου, μάχαιρα ὑμᾶς κατέδεται· τὸ γὰρ στόμα Κυρίου ἐλάλησε ταῦτα».
Ο καθαρισμός της ψυχής και του σώματος του ανθρώπου λόγω της αμαρτωλότητάς του ήταν πάγιο αίτημα και των προφητών και του προφήτη Προδρόμου και της νέας εποχής που εγκαινιάστηκε με την Βάπτιση του Χριστού στον Ιορδάνη. Ο πρώτος καθαρισμός έγινε στα χρόνια του Μωυσή, όταν επρόκειτο να ανεβεί στο όρος Σινά και να παραλάβει τις εντολές του Θεού.
Ο αγνισμός αποτελεί κοινό τόπο στις αρχαίες θρησκείες, που
σκοπό έχει να μπορέσει ο άνθρωπος να πλησιάσει τα ιερά πράγματα. Συνδέεται άμεσα με τη φυσική καθαρότητα, δηλαδή την απομάκρυνση από καθετί το ακάθαρτο. Η ανάγκη για αγνισμό κανονίζει ακόμη και
τη χρήση κάθε πράγματος που είναι άγιο. Ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά στη λατρεία οφείλει να είναι εξαιρετικά αγνό και δε μπορεί να προσεγγί
ζεται με απρέπεια. Ο εξαγνισμός πραγματοποιούνταν με ειδικές τελετουργίες. Το μεγαλύτερο μέρος των ακαθαρσιών, όταν αυτές δεν εξαφανίζονταν μόνες τους, εξαλείφονταν με το πλύσιμο του σώματος ή των ενδυμάτων με ιλαστήριες θυσίες και την ημέρα του εξιλα
σμού.Ο εξωτερικός καθαρισμός όμως ήταν στην πραγματικότητα
σύμβολο του εσωτερικού. Ο Θεοδώρητος Κύρου αναφέρει σχετικά: «Διὰ τῶν σωματικῶν αὐτοὺς ἐπὶ τὰ πνευματικὰ ποδηγεῖ, καὶ δέος ἐντήθισι, καὶ εὐλαβεστέρους ποεῖ».
Αυτό ακριβώς είναι βασικό αίτημα που διατυπώνεται και στην ευχή του Μεγάλου Αγιασμού. Για να δούμε πόσο κατάλληλο είναι το απόσπασμα αυτό ας δούμε ένα απόσπασμα από την ευχή του αγιασμού, ποίημα του Σωφρονίου, Πατριάρχου Ἱεροσολύμων:
«Καὶ δὸς αὐτῷ τὴν χάριν τῆς ἀπολυτρώσεως, τὴν εὐλογίαν τοῦ Ἰορδάνου. Ποίησον αὐτὸ ἀφθαρσίας πηγήν, ἁγιασμοῦ δῶρον, ἁμαρτημάτων λυτήριον, νοσημάτων ἀλεξιτήριον, δαίμοσιν ὀλέθριον, ταῖς ἐναντίαις δυνάμεσιν ἀπρόσιτον, Ἀγγελικῆς ἰσχύος πεπληρωμένον, ἵνα πάντες οἱ ἀρυόμενοι καὶ μεταλαμβάνοντες ἔχοιεν αὐτὸ πρὸς καθαρισμὸν ψυχῶν καὶ σωμάτων, πρὸς ἰατρείαν παθῶν, πρὸς ἁγιασμὸν οἴκων, πρὸς πᾶσαν ὠφέλειαν ἐπιτήδειον. Σὺ γὰρ εἶ ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ δι᾽ ὕδατος καὶ Πνεύματος ἀνακαινίσας τὴν παλαιωθεῖσαν φύσιν ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας».
Η επιστροφή Ιακώβ στον Ησαύ.
Είναι απορίας άξιο γιατί διαβάζεται αυτό το απόσπασμα, που αναφέρεται στην επιστροφή και την συνάντηση του Ιακώβ με τον αδελφό του τον Ησαύ. Μια απάντηση ίσως να πάρουμε από τον τελευταίο στίχο «ἐν γὰρ τῇ ῥάβδῳ μου ταύτῃ διέβην τὸν Ἰορδάνην».
Η΄. Γενέσεως τὸ Ἀνάγνωσμα (Κεφ. 32, 1-10)
Ἀναβλέψας, Ἰακώβ, εἶδε παρεμβολὴν Θεοῦ παρεμβεβληκυῖαν,
καὶ συνήντησαν αὐτῷ οἱ Ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ.
Εἶπε δὲ Ἰακώβ, ἡνίκα εἶδεν αὐτούς. Παρεμβολὴ Θεοῦ αὕτη,
καὶ ἐκάλεσε τὸ ὄνομα τοῦ τόπου ἐκείνου, Παρεμβολή.
Πρόκειται για το όραμα του Ιακώβ σχετικά με την εμφάνιση μιας στρατιάς αγγέλων, οι οποίοι προφανώς είχαν διάθεση να τον βοηθήσουν.
Ἀπέστειλε δὲ Ἰακὼβ ἀγγέλους ἔμπροσθεν αὐτοῦ
πρὸς Ἡσαῦ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ εἰς γῆν Σηείρ, εἰς χώραν Ἐδώμ.
Καὶ ἐνετείλατο αὐτοῖς, λέγων· Οὕτως ἐρεῖτε τῷ Κυρίῳ μου Ἡσαῦ.
Οὕτω λέγει ὁ παῖς σου Ἰακώβ• Μετὰ Λάβαν παρῴκησα,
καὶ ἐχρόνισα ἕως τοῦ νῦν. Καὶ ἐγένοντό μοι πρόβατα, καὶ βόες,
καὶ ὄνοι, καὶ παῖδες, καὶ παιδίσκαι, καὶ ἀπέστειλα ἀναγγεῖλαι
τῷ Κυρίῳ μου Ἡσαῦ, ἵνα εὕρῃ χάριν ὁ παῖς σου ἐναντίον σου.
Ο Ιακώβ στέλνει αγγελιοφόρους να αναγγείλουν στον Ησαυ την αφιξή του και να του δώσει κάποιες εξηγήσεις.
Καὶ ἀπέστρεψαν οἱ ἄγγελοι προς Ἰακώβ, λέγοντες·
Ἤλθομεν πρὸς Ἡσαῦ τὸν ἀδελφὸν σου,
καὶ ἰδοὺ αὐτὸς ἔρχεται εἰς συνάντησίν σου,
καὶ τετρακόσιοι ἄνδρες μετ᾽ αὐτοῦ.
Οι απεσταλμένοι δεν έφεραν μια θετική απάντηση, αντίθετα του πληροφορούν ότι ο αδελφός του έρχεται με τετρακόσιους άνδρες.
Ἐφοβήθη δὲ Ἰακὼβ σφόδρα, καὶ ἠπορεῖτο,
καὶ διεῖλε τὸν λαὸν τὸν μετ᾽ αὐτοῦ, καὶ τοὺς βόας, καὶ τὰ πρόβατα,
εἰς δύω παρεμβολάς. Καὶ εἶπεν Ἰακώβ·
Ἐὰν ἔλθῃ Ἡσαῦ εἰς παρεμβολὴν μίαν, καὶ κόψῃ αὐτήν,
ἔσται ἡ παρεμβολὴ ἡ δευτέρα εἰς τὸ σῴζεσθαι.
Ο Ιακώβ παίρνει τα μέτρα του για να αντιμετωπίσει τον αδελφό του, για τον οποίο πιστεύει ότι θα έρθει για να τον επιτεθεί. Μοίρασε τους ανθρώπους και τα ζώα σε δυο ομάδες, ώστε να αντιμετωπίσουν τον Ησαύ τμηματικά.
Καὶ εἶπεν Ἰακώβ. Ὁ Θεὸς τοῦ Πατρός μου Ἀβραάμ,
καὶ ὁ Θεὸς τοῦ Πατρός μου Ἰσαάκ, Κύριε, ὁ εἰπών μοι·
Ἀπότρεχε εἰς τὴν γῆν τῆς γεννήσεώς σου, καὶ εὖ σοι ποιήσω,
ἰκανούσθω μοι ἀπὸ πάσης δικαιοσύνης, καὶ ἀπὸ πάσης ἀληθείας,
ἧς ἐποίησας τῷ παιδί σου·
ἐν γὰρ τῇ ῥάβδῳ μου ταύτῃ διέβην τὸν Ἰορδάνην.
Ο Ιακώβ στην προσευχή του υπενθυμίζει τον Θεό πόσο τον προστάτεψε όλα αυτά τα χρόνια και πώς τον ευλόγησε, όταν με ένα σκέτο ραβδί ξεκίνησε για την ξενιτιά.
Ερμηνευτικό σχόλιο
Είναι γνωστή η φιλονικία του Ιακώβ με τον Ησαυ σχετικά με τα πρωτοτόκια. Ο Ιακώβ μπροστά στον κίνδυνο να του επιτεθεί ο Ησαύ και με την προτροπή της μητέρας του Ρεβέκκας αποφάσισε να πάει στον θείο του, τον αδελφό της μητέρας του, τον Λάβαν. Εκεί δούλεψε σκληρά και αύξησε τα κοπάδια του και πήρε για γυναίκες του τις δυο κόρες του, την Λεία και την Ραχήλ από τις οποίες απέκτησε πολλά παιδιά. Στη συνέχεια αποφάσισε να πάει πίσω στους γονείς του, τον Ισαάκ και την Ρεβέκκα, που βρίσκονταν Χαναάν. Ο Λάβαν όμως μετάνιωσε και τον κυνήγησε Όταν τον συνάντησε, φιλιώσανε κι έτσι ο Λάβαν γύρισε πίσω. Ενώ ο Ιακώβ συνέχισε την πορεία του προς Χαναάν. Εκεί Ιακώβ είχε να αντιμετωπίσει τον θυμωμένο του αδελφό, τον Ησαύ, με τον οποίο τελικά συμφιλιωθήκανε
Η διάβαση του Ιορδάνη από τον Ιακώβ έγινε, όταν απόκληρος κι ξενιτεμένος πέρασε τον Ιορδάνη έχοντας στο χέρι του ένα ραβδί. Δεν φαίνεται να το χρησιμοποίησε, όπως ο Μωυσής, για ανοίξει δρόμο στο ποτάμι και να περάσει. Εκείνο που θέλει να τονίσει είναι ότι ο Θεός, παρ’ όλο ότι ο Ιακώβ άφησε όλη του την περιουσία στον Ησαύ, δεν τον εγκατέλειψε κατά την αποδημία του και επέστρεψε πίσω στην πατρίδα του με μεγάλη περιουσία και πολλά παιδιά.
.
Η εύρεση του μωρού Μωυσή στο ποτάμι
Άλλη μια ιστορία με ποτάμι, αυτή τη φορά η ιστορία αναφέρεται στη ρίψη του Μωυσή, όταν ήταν μωρό, μέσα σε ένα καλάθι στον Νείλο. Και πάλι προφανής είναι η απορία, τι σχέση έχει αυτό το γεγονός με την βάπτιση του Χριστού στον Ιορδάνη. Ας παρακολουθήσουμε λοιπόν την ιστορία αυτή, όπως την περιγράφει ο ίδιος ο Μωυσής στην Έξοδό του.
Θ’. Τῆς Ἐξόδου τὸ Ἀνάγνωσμα (Κεφ. 2, 5-10)
Κατέβη ἡ θυγάτηρ Φαραὼ λούσασθαι ἐπὶ τὸν ποταμόν,
καὶ αἱ ἅβραι παρεπορεύοντο αὐτῇ παρὰ τὸν ποταμόν,
καὶ ἰδοῦσα θῖβιν ἐν τῷ ἕλει, ἀποστείλασα τὴν ἅβραν,
ἀνείλετο αὐτήν. Ἀνοίξασα δὲ ὁρᾷ παιδίον κλαῖον ἐν τῇ θίβει
καὶ ἐφείσατο αὐτοῦ ἡ θυγάτηρ Φαραώ, καὶ εἶπεν•
Ἀπὸ τῶν παιδίων τῶν Ἑβραίων τοῦτο.
Κατέβηκε η θυγατέρα του Φαραώ να λουστεί στον ποταμό και οι υπηρέτες της βάδιζαν δίπλα της κοντά στο ποταμό. Και όταν είδε ένα καλάθι στο έλος , έστειλε την υπηρέτριά της αι το πήρε. Άνοιξε το καλάθι και βλέπει μέσα σε αυτό ένα μωρό. Το λυπήθηκε η θυγατέρα του Φαραώ και είπε: Αυτό το μωρό πρέπει να είναι από τα μωρά των Εβραίων.
Καὶ εἶπεν ἡ ἀδελφὴ αὐτοῦ τῇ θυγατρὶ Φαραώ·
Θέλεις καλέσω σοι γυναῖκα τροφεύουσαν ἐκ τῶν Ἑβραίων,
καὶ θηλάσει σοι τὸ παιδίον, καὶ εἶπεν αὐτῇ ἡ θυγάτηρ Φαραώ•
Πορεύου. Ἐλθοῦσα δὲ ἡ νεᾶνις, ἐκάλεσε τὴν μητέρα τοῦ παιδίου.
Εἶπε δὲ πρὸς αὐτὴν ἡ θυγάτηρ Φαραώ• Διατήρησόν μοι τὸ παιδίον τοῦτο, καὶ θήλασόν μοι αὐτό, ἐγὼ δὲ δώσω σοι τὸν μισθόν. Ἔλαβε δὲ ἡ γυνὴ τὸ παιδίον, καὶ ἐθήλαζεν αὐτό.
Και είπε η αδελφή του μωρού (που είχε κρυφτεί εκεί κοντά): Θέλεις να φωνάξω μια Εβραία παραμάνα να θηλάζει το μωρό; Και η θυγατέρα του Φαραώ της είπε: πήγαινε (να την φέρεις). Πήγε λοιπόν το νεαρό κορίτσι και φώναξε την μάνα του μωρού. Και η θυγατέρα του Φαραώ της είπε: Κράτησε το μωρό, θήλαζέ το και εγώ θα σου δώσω τον μισθό σου. Το πήρε λοιπόν η γυναίκα το μωρό και το θήλαζε.
Ἀνδρυνθέντος δὲ τοῦ παιδίου, εἰσήγαγεν αὐτὸ πρὸς τὴν θυγατέρα Φαραώ, καὶ ἐγενήθη αὐτῇ εἰς υἱόν, ἐπωνόμασε δὲ τὸ ὄνομα αὐτοῦ Μωϋσῆν, λέγουσα· Ἐκ τοῦ ὕδατος αὐτὸν ἀνειλόμην.
Όταν λοιπόν ανδρώθηκε το μωρό, το πήγε στην θυγατέρα του Φαραώ κι έτσι αυτή απόκτησε γιο και του έδωσε το ως επώνυμο το όνομα «Μωυσής» και το δικαιολόγησε με το γεγονός ότι το βρήκε στο νερό και το πήρε.
Ερμηνευτικό σχόλιο
Ούτε ο Νείλος ούτε ο Μωυσής είναι άγνωστοι από την ιστορία αλλά το γεγονός της διάσωσης του Μωυσή από τα νερά του Νείλου προφανώς θέλει να τονίσει ότι και πάλι η σωτηρία του ανθρώπου μπορεί να προέλθει από την πρόνοια του Θεού, έστω κι αν αυτός βρίσκεται στο χείλος της καταστροφής, πεταγμένος στην τύχη των γεγονότων και των περιστάσεων. Έχει λοιπόν κάποια σχέση η ιστορία του Μωυσή με τα νερά του Ιορδάνη αλλά καμία σύγκριση με αυτά, γιατί στο Νείλο έγινε διάσωση ενός ανθρώπου, ενώ στον Ιορδάνη όλης της ανθρωπότητας.
Ο ένδροσος πόκος του Γεδεών
Οι Ισραηλίτες μετά την είσοδο στη Χαναάν και την κατάκτηση της χώρας αυτής, εγκαταστάθηκαν σε διάφορες περιοχές έχοντας δίπλα τους ντόπιους πληθυσμούς. Η γειτνίαση αυτή είχε σαν φυσικό επακόλουθο την ανάπτυξη επαφών, που οδηγούσαν πολλές φορές σε γάμους και στην υιοθέτηση ξένων ειδωλολατρικών συνηθειών αλλά και σε συγκρούσεις. Στις δύσκολες αυτές στιγμές για τους Ισραηλίτες παρουσιάζονταν άνδρες που με εντολή του Κυρίου συγκέντρωναν στρατό, πολεμούσαν εναντίον των εχθρών τους, τους κατατρόπωναν και ελευθέρωναν τη χώρα. Επειδή οι άνδρες αυτοί από μια άποψη διεκδικούσαν τα δικαιώματα του Ισραήλ, πήραν την ονομασία «Κριτές».
Ο Γεδεών ήταν και αυτός ένας Κριτής, που κλήθηκε από τον Κύριο για να λυτρώσει τους Ισραηλίτες από τους Μαδιανίτες. Άγγελος Κυρίου κάλεσε το Γεδεών να ελευθερώσει τη χώρα και αυτός, αφού βεβαιώθηκε για τη θεία κλήση, κατέστρεψε το βωμό που είχε οικοδομήσει ο πατέρας του και στη θέση του έχτισε θυσιαστήριο προς τιμή του Κυρίου. Τα μεσάνυχτα επιτέθηκε κατά των Μαδιανιτών, τους πανικόβαλε και τους κατανίκησε. Ο Γεδεών μετά την προσφορά του αυτή προς το λαό του επέστρεψε στην ιδιωτική του ζωή και πέθανε σε μεγάλη ηλικία.
Το παρακάτω απόσπασμα είναι από το βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης «οι Κριταί», το ο οποίο λέγεται ότι το έγραψε ο Σαμουήλ, που ήταν και αυτός Κριτής μετά τον Γεδεών. Πρόκειται για την επιβεβαίωση που ζήτησε ο Γεδεών για την κλήση του Θεού, προκειμένου να αναλάβει την αρχηγία των Ισραηλιτών.
Ι’. Κριτῶν τὸ Ἀνάγνωσμα (Κεφ. 6, 36-39)
Εἶπε Γεδεὼν πρὸς τὸν Θεόν·
Εἰ σῴζεις ἐν τῇ χειρί μου τὸν Ἰσραήλ, ὂν τρόπον ἐλάλησας,
ἰδοὺ ἐγὼ ἀπερείδομαι τὸν πόκον τῶν ἐρίων ἐν τῇ ἅλωνι·
καὶ ἐὰν γὲνηται δρόσος ἐπὶ τὸν πόκον μόνον, ἐπὶ δὲ πᾶσαν τὴν γῆν ξηρασία, γνώσομαι ὅτι σῴζεις ἐν τῇ χειρί μου τόν Ἰσραήλ, ὃν τρόπον ἐλάλησας.
Και είπε ο Γεδεών προς τον Θεό: Αν θέλεις με τα δικά μου χέρια
να σώσεις τον Ισραήλ, όπως μου μίλησες, να εγώ θα τοποθετήσω ένα κουβάρι από μαλλί προβάτων έξω στο αλώνι (στο χώμα) και εάν πέσει δροσιά μόνο στο κουβάρι, ενώ γύρω γύρω παντού είναι στεγνά, θα καταλάβω ότι θα σώσεις με τα δικά μου χέρια τον Ισραήλ, όπως μου μίλησες.
Καὶ ἐγένετο οὕτω, καὶ ὀρθρίσας Γεδεὼν τῇ ἐπαύριον,
ἀπεπίεσε τὸν πόκον, καὶ ἀπερρύη δρόσος ἐκ τοῦ πόκου,
πλήρης λεκάνη ὕδατος. Καὶ εἶπε Γεδεὼν πρὸς τὸν Θεόν:
Μὴ ὀργισθήτω ὁ θυμός σου ἐν ἐμοί καὶ λαλήσω ἔτι ἅπαξ
καὶ πειράσω ἔτι ἅπαξ ἐν τῷ πόκῳ· γενηθήτω δὴ ξηρασία
ἐπὶ τὸν πόκον μόνον, ἐπὶ δὲ πᾶσαν τὴν γῆν δρόσος.
Και έτσι κι έγινε. Και την επομένη πρωί πρωί ο Γεδεών πίεσε το κουβάρι από μαλλί και έτρεξε από το κουβάρι νερό, που γέμισε μια λεκάνη. Και είπε ο Γεδεών προς τον Θεό: Μην οργιστείς και θυμώσεις με εμένα και θα σου ζητήσω για μια ακόμη φορά να κάνω και πάλι την δοκιμή με το κουβάρι. Ας μείνει στεγνό μόνο το κουβάρι, ενώ γύρω γύρω να είναι βρεγμένα.
Καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς οὕτως ἐν τῇ νυκτὶ ἐκείνῃ,
καὶ ἐγένετο ξηρασία ἐπὶ τὸν πόκον μόνον,
ἐπὶ δὲ πᾶσαν τὴν γῆν ἐγένετο δρόσος.
Και ο Θεός έτσι έκανε εκείνη την νύχτα. Έμεινε στεγνό μόνο το κουβάρι, ενώ γύρω γύρω ήταν βρεγμένα.
Ποια λοιπόν η σχέση του αποσπάσματος αυτού για τον ένδροσο πόκο; Όπως ο ένδροσος πόκος έδειξε την παρουσία του Θεού στο πλευρό του Γεδεών, έτσι και ο βαπτιζόμενος Χριστός έδειξε την παρουσία του τρισυπόστατου Θεού, ο οποίος έσωσε όχι μόνο τον λαό του Ισραήλ αλλά και όλους τους λαούς της γης. Όμως αυτό το θαύμα επικαλείται και ο υμνογράφος του Ακαθίστου Ύμνου, όταν γράφει: «Χαίρε ο πόκος ο ένδροσος, ον Γεδεών, Παρθένε, προεθεάσατο». Σε αυτό το περιστατικό οι Πατέρες της Εκκλησίας είδαν την προτύπωση της Θεοτόκου. Η Παρθένος δέχθηκε τη δρόσο του Ουρανού άνωθεν, δηλαδή το Άγιον Πνεύμα. Και μέσα στην ξηρασία της ανθρωπότητας της εποχής εκείνης, έφερε στον κόσμο όχι απλώς την ουράνια βροχή, αλλά τον Κύριο των νεφελών. Άγγελος Κυρίου αποκαλύπτει στον Γεδεών ότι θα σώσει τον Ισραήλ. Άγγελος Κυρίου πάλι, ο Γαβριήλ, αποκαλύπτει στην Παρθένο Μαρία: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου. Ευλογημένη συ εν γυναιξίν». Και ενώ ο Γεδεών ζητά επανειλημμένα σημεία της παρουσίας του Θεού, η ταπεινή κόρη της Ναζαρέτ υποτάσσεται στο θέλημα του Θεού, προκειμένου να διακονήσει το σχέδιο της ενανθρωπήσεως του Δευτέρου Προσώπου της Αγίας Τριάδος. Και αφού η Θεοτόκος έφερε στον κόσμο το «ύδωρ το ζων το αλλόμενον εις ζωήν αιώνιον», άρα αρδεύει με την παρουσία της κάθε φιλόθεη ψυχή. Σε πνευματικά άνυδρες εποχές όπου επικρατεί ο καύσωνας της αμαρτίας και της αποστασίας, η Θεοτόκος είναι εκείνη που μας χαρίζει την ουράνια δρόσο και μας οδηγεί με την καθαρότητα της πολιτείας της και την υψοποιό ταπείνωσή της στην αστείρευτη πηγή της χάριτος, που είναι ο Χριστός.
Το θυσιαστήριο του προφήτη Ηλία
Το θαύμα αυτό σχετίζεται με την προσπάθεια του προφήτη Ηλία να αποδείξει ότι ο μόνος αληθινός Θεός είναι ο Θεός του Ισραήλ σε αντίθεση με τους ψεύτικους θεούς των άλλων λαών.
Ο προφήτης Ηλίας προκάλεσε τετρακόσιους ειδωλολάτρες ιερείς, να βάλουν πάνω στο θυσιαστήριο τα ξύλα και το σφάγιο για θυσία. Εκείνοι άρχισαν να παρακαλούν το θεό τους, τον Βάαλ και την Αστάρτη, να ρίξει φωτιά την ώρα της θυσίας. Τότε ο Προφήτης τους είπε ότι ήρθε η δική του ώρα να κάνει θυσία. Έβαλε κι έβρεξαν τρείς φορές τα ξύλα με νερό κι ύστερα προσευχήθηκε. Έπεσε τότε φωτιά από τον ουρανό κι έκαψε ολόκληρο το θυσιαστήριο.
ΙΑ’. Βασιλειῶν τρίτης τό Ἀνάγνωσμα (Κεφ. 18, 30-39)
Εἶπεν Ἠλίας πρὸς τὸν λαόν• Προσαγάγετε πρὸς με,
καὶ προσήγαγε πᾶς ὁ λαὸς πρὸς αὐτόν.
Καὶ ἔλαβεν Ἠλίας δώδεκα λίθους, κατὰ ἀριθμὸν
τῶν δώδεκα φυλῶν τοῦ Ἰσραήλ, ὡς ἐλάλησε Κύριος
πρὸς αὐτόν, λέγων· Ἰσραὴλ ἔσται τὸ ὄνομά σου.
Είπε ο Ηλίας προς τον λαό του: Ελάτε κοντά μου, και ήρθε όλος ο λαός κοντά του. Και πήρε ο Ηλίας δώδεκα λίθους, όσες ήταν και οι δώδεκα φυλές του Ισραήλ (δηλαδή του Ιακώβ), όπως μήνυσε ο Κύριος προς αυτόν λέγοντας: Από εδώ και πέρα Ισραήλ θα είναι το όνομά σου.
Καὶ ᾠκοδόμησε τοὺς λίθους ἐν ὀνόματι Κυρίου,
καὶ ἰάσατο τὸ θυσιαστήριον τὸ κατεσκαμμένον,
καὶ ἐποίησε θαλαά, χωροῦσαν δύω μετρητὰς σπέρματος,
κυκλόθεν τοῦ θυσιαστηρίου.
Και έκτισε τους λίθους στο όνομα του Κυρίου και ανακαίνισε το κατεστραμμένο θυσιαστήριο και έκανε αυλάκι, που χωρούσε δύο μετρητές (2τενεκέδες= 25 κιλά περίπου) νερό, γύρω από το θυσιαστήριο.
Καὶ ἐπέθηκε τάς σχίδακας ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον,
ὃ ἐποίησε, καὶ ἐμέλισε τὸ ὁλοκαύτωμα, καὶ ἐπέθηκεν ἐπὶ τάς σχίδακας,
καὶ ἐστοίβασεν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον.
Και έβαλε πάνω στο θυσιαστήριο, που έφτιαξε, ξύλα, και τεμάχισε το ζώο για την θυσία σε κομμάτια, τα έβαλε πάνω στα ξύλα, που είχε βάλει πάνω στο θυσιαστήριο.
Καὶ εἶπεν Ἠλίας• Λάβετέ μοι τέσσαρας ὑδρίας ὕδατος,
καὶ ἐπιχέατε εἰς τὸ ὁλοκαύτωμα καὶ ἐπὶ τάς σχίδακας.
Καὶ εἶπε· Δευτερώσατε, καὶ ἐδευτέρωσαν,
καὶ εἶπε· Τρισσεύσατε καὶ ἐτρίσσευσαν.
Καὶ διεπορεύετο τὸ ὕδωρ κύκλῳ τοῦ θυσιαστηρίου,
καὶ τὴν θαλαὰ ἔπλησεν ὕδατος.
Και είπε ο Ηλίας: πάρτε τέσσερις στάμνες νερό και ρίξτε το
πάνω στο τεμαχισμένο ζώο που βρίσκεται πάνω στα ξύλα.
Και είπε: ρίξτε για δεύτερη φορά και έριξαν.
Και είπε: ρίξτε για τρίτη φορά και έριξαν.
Και έτρεξε το νερό κυκλικά γύρω από το θυσιαστήριο
Και το αυλάκι γέμισε νερό
Καὶ ἀνεβόησεν Ἠλίας εἰς τὸν οὐρανόν, καὶ εἶπε:
Κύριε, ὁ Θεὸς Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ,
ἐπάκουσόν μου σήμερον ἐν πυρί, καὶ γνώτωσαν πᾶς ὁ λαὸς οὗτος,
ὅτι σὺ εἶ μόνος Κύριος, ὁ Θεὸς Ἰσραήλ, καὶ ἐγὼ δοῦλος σός,
καὶ διὰ σὲ πεποίηκα ταῦτα πάντα,
καὶ σὺ ἐπέστρεψας τὴν καρδίαν τοῦ λαοῦ τούτου ὀπίσω σου.
Και προσευχήθηκε θερμά ο Ηλίας ατενίζοντας τον ουρανό
και είπε: Κύριε, εσύ που είσαι ο Θεός του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ, άκουσέ με σε παρακαλώ σήμερα για αυτήν την φωτιά και ας μάθει ο λαός αυτός ότι εσύ είσαι ο μόνος Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ (Ιακώβ) και εγώ είμαι δικός σου δούλος και όλα αυτά τα έκανα για Σένα και Εσύ έστρεψες την καρδιά του λαού αυτού πίσω στη λατρεία σου.
Καὶ ἔπεσε πῦρ παρὰ Κυρίου ἐκ τοῦ οὐρανοῦ,
καὶ κατέφαγε τὰ ὁλοκαυτώματα, καὶ τάς σχίδακας, καὶ τὸ ὕδωρ
τὸ ἐν θαλαά, καὶ τοὺς λίθους καὶ τὸν χοῦν ἐξέλειξε τὸ πῦρ.
Καὶ ἔπεσε πᾶς ὁ λαὸς ἐπὶ πρόσωπον αὐτῶν, καὶ εἶπον·
Ἀληθῶς Κύριος ὁ Θεός, αὐτός ἐστιν ὁ Θεός.
Και έκανε ο Κύριος να πέσει φωτιά από τον ουρανό, που κατέκαψε τεμαχισμένα κομμάτια, τα ξύλα και το νερό που ήταν στο αυλάκι ακόμα και τους λίθους και έγλειψε και το χώμα.
Έπεσαν τότε και προσκύνησε όλος ο λαός αι είπε:
Πράγματι ο Κύριος και Θεός αυτός είναι ο αληθινός Θεός.
Ερμηνευτικό σχόλιο
Και αυτό το απόσπασμα φαίνεται άσχετο με την Βάπτιση του Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό. Ας δούμε όμως προσεκτικότερα τα πράγματα. Υπάρχουν και άλλες πολλές περιπτώσεις, όπου ο Θεός εμφανίζεται με διάφορους τρόπους και με διάφορες επενέργειες, όπως η άφλεκτος βάτος του Μωυσή, η φωτιά στο θυσιαστήριο του Ηλία, το ένδροσο πυρ των Τριών Παίδων, οι πύρινες φλόγες της Πεντηκοστής, το πυρ της Θεότητας που κατοίκησε στα σπλάχνα της Θεοτόκου, και πυρ της Θεότητας που «εν είδει περιστεράς» κάθισε πάνω στο κεφάλι του Χριστού που βαπτίζονταν. Όλα αυτά από πρώτη ματιά φαίνονται άσχετα, όμως αν προσέξουμε περισσότερο θα δούμε ότι ο ίδιος θεϊκός παράγοντας εμφανίζεται ποικιλοτρόπως και καμιά φορά με αντιφατικές ιδιότητες, όπως το ένδροσο πυρ των Τριών Παίδων. Ας τα πάρουμε όμως με τη σειρά:
Η φωτιά στο θυσιαστήριο του προφήτη Ηλία. Η φωτιά αυτή δεν είναι κάτι άλλο παρά το πυρ της Θεότητας, το οποίο κατά παράκληση του πιστού του δούλου, του Ηλία, έπεσε και κατέκαψε το θυσιαστήριο με ό,τι είχε πάνω του, για να αποδείξει ότι Κύριος και Θεός του Ηλία είναι ο αληθινός Θεός, σε αντίθεση με τους ψεύτικους ειδωλολατρικούς θεούς που επικαλέστηκαν οι τετρακόσιοι ιερείς και μάγοι των ειδωλολατρών και δεν μπόρεσαν να κάνουν τίποτα.
Η άφλεκτος βάτος του Μωυσή. Ο θεός εμφανίστηκε σαν φωτιά πάνω στη βάτο, η οποία φλέγονταν μεν αλλά δεν καίγονταν. Πάλι το πυρ της Θεότητας αλλά αυτή την φορά όχι ως καταστροφικό αλλά ως ενδεικτικό της παρουσίας του.
Το πυρ της Πεντηκοστής. Εδώ το πυρ της Θεότητας εμφανίζεται με την μορφή των πυρίνων γλωσσών αλλά όχι με καταστροφικές ιδιότητες αλλά αντίθετα με ευεργετικές. Ήρθαν και στάθηκαν πάνω στα κεφάλια των Αποστόλων, μπήκε μέσα στα φυλλοκάρδια τους, τους έκαψε τις αμαρτίες και τους φώτισε κάνοντάς τους φωτεινά παραδείγματα ανθρώπινης συμπεριφοράς.
Το ένδροσο πυρ των Τριών Παίδων. Οι Τρείς Παίδες ρίχτηκαν στην φωτιά αλλά αυτό αντί να τους καίει αντίθετα τους δρόσιζε, γιατί ο Κύριος των Δυνάμεων και δημιουργός όλων των νόμων της φύσεως μπορεί να τους αναστείλει, αν ρόκειται για την σωτηρία των ανθρώπων. Είχαν και οι ίδιοι πυρποληθεί όχι όμως από την υλικό πυρ αλλά από θείο πυρ τη Θεότητας, που κατανίκησε το υλικό πυρ, διότι αυτό είναι πολύ ανώτερο. Είχαν την φλόγα του Θεού μέσα στα φυλλοκάρδια τους κι έτσι δεν τους άγγιζε καμιά άλλη φλόγα.
Ο ένδροσος πόκος του Γεδεών. Εδώ το πυρ της Θεότητας μεταβάλλεται και πάλι σε δροσιά κι έτσι το κουβάρι από το μαλλί, ο πόκος, γίνεται ένδροσος και δηλώνει την δροσερή παρουσία του Θεού, που επιβεβαιώνει την κλήση που έκανε στον Γεδεών, για να αναλάβει την αρχηγία των Ισραηλιτών.
Η Θεοτόκος. Το πυρ της Θεότητας δέχτηκε στα σπλάχνα της και η Παναγία, που αυτή τη φορά μεταμορφώθηκε σε άνθρωπο «μορφήν δούλου λαβών» για την σωτηρία των ανθρώπων.
Κι ας έρθουμε τώρα στην Βάπτιση του Χριστού. Το Άγιο Πνεύμα αυτή τη φορά «εν είδει περιστεράς» έρχεται και κάθεται στο κεφάλι του Χριστού, για να επιβεβαιώσει την φωνή του Θεού Πατρός ότι αυτός είναι ο αγαπητός του Υιός, στον οποίο έδωσε την ευλογία να έρθει στον κόσμο και να τον σώσει. Και το Άγιο Πνεύμα δεν έφυγε, φώλιασε μέσα στο είναι του Θεανθρώπου μυστηριωδώς, κρυμμένο στην ανθρώπινη σάρκα, αλλά όταν ο Θεάνθρωπος κατά την Βάπτιση μπήκε στα νερά του Ιορδάνη, εκεί κυνήγησε, χτύπησε τα κεφάλια των δρακόντων – δαιμόνων και τα κατάκαψε.
Βλέπουμε λοιπόν ότι όλα αυτά τα γεγονότα σχετίζονται μεταξύ τους και κορυφώνονται στο πρόσωπο του Χριστού κατά την Βάπτιση.
Ο Ελισαιέ μεταβάλλει τα ύδατα από βλαβερά σε ιαματικά
Το απόσπασμα αυτό ενισχύει την άποψη ότι τα ύδατα με την δύναμη του Θεού μπορούν να γίνουν από βλαβερά σε υγιεινά και θεραπευτικά.
ΙΒ’. Βασιλειῶν τετάρτης τὸ Ἀνάγνωσμα(Κεφ. 2, 19-22)
Εἶπον οἱ ἄνδρες τῆς πόλεως Ἱεριχὼ πρὸς Ἐλισαιέ·
ἰδοὺ ἡ κατοίκησις τῆς πόλεως ταύτης ἀγαθή, καθὼς σὺ, Κύριε, βλέπεις,
καὶ τὰ ὕδατα πονηρά, καὶ ἡ γῆ ἀτεκνουμένη.
Οι άνδρες της πόλης Ιεριχούς είπαν προς τον Ελισαιέ. Βλέπεις κι εσύ ΄τι η περιοχή της πόλης είναι ωραία αλλά τα νερά είναι επιβλαβή και δεν βοηθούν την καρποφορία.
Καὶ εἶπεν Ἐλισαιέ•
Λάβετέ μοι ὑδρίσκην καινήν, καὶ θέσθε ἐκεῖ ἅλας.
Καὶ ἔλαβεν αὐτό, καὶ ἐξῆλθεν ἐπὶ τὴν διέξοδον τῶν ὑδάτων,
καὶ ἔρριψεν ἐκεῖ τὸ ἅλας, καὶ εἶπε• Τάδε λέγει Κύριος,
ἴαμαι τὰ ὕδατα ταῦτα, οὐκ ἔτι ἔσται ἐκεῖθεν ἀποθνῄσκων,
οὐδὲ ἀτεκνουμένη δι᾽ αὐτά. Καὶ ἰάθη τὰ ὕδατα ἕως τῆς ἡμέρας ταύτης,
κατὰ τὸ ῥῆμα, ὃ ἐλάλησεν Ἐλισαιέ.
Πάρτε μια στάμνα νερού καινούργια και βάλτε μέσα αλάτι.
Ύστερα το πήρε και πήγε στις πηγές των υδάτων. Εκεί έριξε το αλάτι και είπε: Αυτά λέγει ο Κύριος: Εγώ κάνω αυτά τα νερά ιαματικά και δεν πρόκειται στο εξής να πεθαίνει κανείς από αυτά ούτε θα προέρχεται ακαρπία εξαιτίας αυτών. Και εξυγιάνθηκαν τα νερά μέχρι αυτή την μέρα σύμφωνα με αυτά που είπε ο Ελισαιέ.
Ο Κύριος δεν πρόκειται να μας ξεχάσει ποτέ
Ο Ησαΐας ζει σε μια εποχή πολλή κρίσιμη για το Ισραήλ. Ο κίνδυνος υποδούλωσης στους Ασσυρίους δε είναι υποθετικός αλλά και υπαρκτός ύστερα από ατυχείς συμμαχίες και εμφύλιες διαμάχες. Ο Ησαΐας προσπαθεί άλλοτε να ψέξει τον λαό του για την μεταστροφή του στην ειδωλολατρία, άλλοτε να τους παρηγορήσει μετά την αιχμαλωσία και άλλοτε να προβάλλει μεσιανικές ιδέες, οι οποίες μιλούν για το μελλοντικό μεγαλείο του λαού του Ισραήλ. Όμως είναι και προφητικός συγχρόνως, διότι μιλάει για νέο λαό του Θεού, νέα Σιών και νέα Ιερουσαλήμ. Σε αυτό το κλίμα κινείται και το παρακάτω απόσπασμα.
ΙΓ’. Προφητείας Ἡσαΐου τὸ Ἀνάγνωσμα (Κεφ. 49, 8-15)
Τάδε λέγει Κύριος• Καιρῷ δεκτῷ ἐπήκουσά σου,
καὶ ἐν ἡμέρᾳ σωτηρίας ἐβοήθησά σοι, καὶ ἔπλασά σε,
καὶ ἔδωκά σε, καὶ ἔθηκά σε εἰς Διαθήκην Ἐθνῶν,
τοῦ κατακτῆσαι τὴν γῆν, καὶ κατακληρονομῆσαι
κληρονομίας ἐρήμους, λέγοντα τοῖς ἐν δεσμοῖς•
Τα εξής λέγει ο Κύριος: Είναι καιρός που δέχτηκα και σε άκουσα, και σε ημέρες που κρίνονταν η σωτηρία σου σε βοήθησα, σε έπλασα, σου έδωσα την Διαθήκη για όλα τα Έθνη, για να κατακτήσεις την γη και να κληρονομήσεις χώρες έρημες από δικούς μου κληρονόμους, λέγοντας σε αυτούς που βρίσκοντας σε δεσμά.
Ἐξέλθετε, καὶ τοῖς ἐν τῷ σκότει, Ἀνακαλύπτεσθε•
ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς βοσκηθήσονται,
καὶ ἐν πάσαις ταῖς τρίβοις ἡ νομὴ αὐτῶν,
οὐ πεινάσουσιν, οὐδὲ διψήσουσιν,
οὐδὲ πατάξει αὐτοὺς ὁ καύσων, οὐδὲ ὁ ἥλιος,
ἀλλ᾽ ὁ ἐλεῶν αὐτούς, παρακαλέσει αὐτούς,
καὶ διὰ πηγῶν ὑδάτων ἄξει αὐτούς. Καὶ θήσω πᾶν ὄρος εἰς ὁδόν,
καὶ πᾶσαν τρίβον εἰς βόσκημα αὐτοῖς.
Αφήστε τα δεσμά σας και ελευθερωθείτε, και σε αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι (να τους πείτε) θα ανακαλύψετε την αλήθεια
Και σε όλες τις πορείες που θα ακολουθήσουν θα υπάρχει επαρκής τροφή, δεν θα πεινάσουν ούτε θα διψάσουν, ούτε θα τους ταλαιπωρήσει ο καύσωνας ούτε θα τους κάψει ο ήλιος, αλλά ο Θεός θα τους ελεήσει και θα τους παρηγορήσει και θα τους φέρει κοντά σε πηγές υδάτων και θα κάνω κάθε βουνό βατό για βοσκή και κάθε δρόμο πλούσιο σε διατρφή.
Ἰδοὺ οὗτοι πόρρωθεν ἥξουσιν,
οὗτοι ἀπὸ Βορρᾶ καὶ θαλάσσης, ἄλλοι δὲ ἐκ γῆς Περσῶν.
Εὐφραινέσθωσαν οἱ οὐρανοί, καὶ ἀγαλλιάσθω ἡ γῆ,
ῥηξάτω τὰ ὅρη εὐφροσύνην, καὶ οἱ βουνοὶ δικαιοσύνην,
ὅτι ἠλέησεν ὁ Θεὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ,
καὶ τοὺς ταπεινοὺς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ παρεκάλεσεν.
Να τώρα θα φτάσουν από μακριά άλλοι από βορρά και θάλασσα άλλοι από την χώρα των Περσών. Ας ευφραίνονται οι ουρανοί και ας αγάλλεται η γη. Ας ξεσπάσουν τα όρη σε ευφροσύνη και τα βουνά σε δικαιοσύνη, γιατί ο Θεός έδειξε το έλεός του στον λαό του και παρηγόρησε τους ταπεινούς ανθρώπους αυτού του λαού.
Εἶπε δὲ Σιών• Ἐγκατέλιπέ με Κύριος, καὶ ὁ Κύριος ἐπελάθετό μου.
Μὴ ἐπιλήσεται γυνὴ τοῦ παιδίου αὐτῆς,
ἢ τοῦ μὴ ἐλεῆσαι τὰ ἔγγονα τῆς κοιλίας αὐτῆς;
Εἰ δὲ καὶ ταῦτα ἐπιλάθοιτο γυνή,
ἀλλ᾽ ἐγὼ οὐκ ἐπιλήσομαί σου, λέγει Κύριος Παντοκράτωρ.
Και είπε η (νέα) Σιών,
(παρά τις μεγάλες ευεργεσίες, που δέχτηκε):
Με εγκατέλειψε ο Κύριος , ναι ο Κύριος με ξέχασε.
Μήπως μια γυναίκα μπορεί να ξεχάσει το παιδί της;
ή να μη δείξει ευσπλαχνία στους απογόνους του;
Μα κι αν η γυναίκα τα ξεχάσει όλα αυτά,
εγώ δεν πρόκειται να σε ξεχάσω,
λέγει ο Παντοκράτορας Θεός.
Ερμηνευτικό σχόλιο
Ο προφήτης Ησαΐας στέκεται δίπλα στις περιπέτειες του λαού του, ο οποίος όταν είναι κοντά στον Θεό, απολαμβάνει ειρήνη, ελευθερία και ευημερία. Όταν όμως αποστατεί από τον δόμο του Θεού και καταφεύγει στην αμαρτία και την ειδωλολατρία, τότε τιμωρείται και χάνει την ελευθερία του. Ο Ησαΐας είναι επικριτικός και ελεγκτικός με τον λαό του, όταν παραστρατεί, είναι όμως πολύ παρηγορητικός και αισιόδοξος, όταν ο λαός του είναι κοντά στον Θεό. Μετά από την δουλεία στους Ασσυρίους επιδίδεται σε έναν αγώνα ενθάρρυνσης του λαού του προφητεύοντας ημέρες μεγάλης ευημερίας και δόξας. Όμως ο Ησαΐας δεν είναι προφήτης μόνο των Ισραηλιτών αλλά και όλου του κόσμου, διότι προφητεύει με πολλή ακρίβεια την Γέννηση και τα Πάθη του Χριστού και μιλάει για μια νέα εποχή, για μια νέα Ιερουσαλήμ και νέα Σιών. Αυτά βέβαια με την προϋπόθεση ότι ο λαός θα είναι κοντά στον Τριαδικό Θεό. Πρόκειται για την εκκλησία του Χριστού, η οποία επαγγέλλεται κατ’ εντολή του Χριστού την επικράτηση της Βασιλείας των Ουρανών, την επικράτηση της ειρήνης και της αγάπης.
Όμως οι Εβραίοι δεν πίστεψαν στον Χριστό, οι περισσότεροι τουλάχιστον, εκτός από εκείνους προς τους οποίους ο Απόστολος Παύλος απευθύνει την επιστολή του. Οι περισσότεροι Εβραίοι έμειναν προσκολλημένοι στις υποσχέσεις μόνο του Θεού του Αβραάμ και όχι και στις εντολές του Χριστού. Πιστεύουν με την δύναμη του πλούτου, που διαθέτουν, ότι θα κατακτήσουν όλο τον κόσμο και έτσι θα εκπληρωθούν οι υποσχέσεις, για τις οποίες μιλάει ο Ησαΐας. Αυτοί είναι οι «Σιωνιστές». Ο «Σιωνισμός» είναι μια παγκόσμια απειλή, όπως και η Παγκοσμιοποίηση, την οποία προωθούν κάποιοι πλούσιοι Εβραίοι για την υποταγή των ανθρώπων σε αυτούς.
