Υμνογραφία Τριών Ιεραρχών-Ακολουθία Όρθρου

 ΤΡΟΠΑΡΙΑ ΤΟΥ ΟΡΘΡΟΥ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΙΕΡΑΡΧΩΝ

 Στιχηρά Ιδιόμελα

Μετὰ τὴν α’ Στιχολογίαν, Κάθισμα

Ἦχος δ’ Ταχὺ προκατάλαβε

Φωστῆρες ὑπέρλαμπροι, τῆς Ἐκκλησίας Χριστοῦ,

 τὸν κόσμον ἐφωτίσατε, ταῖς διδαχαῖς ὑμῶν,

Πατέρες θεόσοφοι, τήξαντες τὰς αἱρέσεις,

πάντων τῶν κακοδόξων, σβέσαντες τὰς φλογώδεις,

τῶν βλασφήμων συγχύσεις· διὸ ὡς Ἱεράρχαι Χριστοῦ,

πρεσβεύσατε σωθῆναι ἡμᾶς.

Σχόλιο

Οι Τρεις Ιεράρχες από τη μια είναι φωστήρες της εκκλησίας που φώτισαν τον κόσμο και από την άλλη είναι Θεόσοφοι Πατέρες που με τις διδασκαλίες τους έλιωσαν τις αιρέσεις των κακόδοξων αιρετικών και έσβεσαν τις συγχύσεις τους που προκαλούσαν φλογώδη σύγχυση. Είναι προφανές ότι εδώ τονίζεται το αγωνιστικό πνεύμα που επέδειξαν οι Ιεράρχες για την αντιμετώπιση των αιρέσεων, που άναβαν πυρκαγιές και προκαλούσαν σύγχυση.  Μπορεί να έδρασαν χωριστά αλλά το κοινό πνεύμα της αγάπης τους για τον Χριστό τους ένωνε στον αγώνα της υπεράσπισης της εκκλησίας, με τις δογματικές τους διδασκαλίες, που δεν άφηναν κανένα περιθώριο αμφισβήτησής τους.  

Μετὰ τὴν β’ Στιχολογίαν, Κάθισμα

Ἦχος δ’ Κατεπλάγη Ἰωσὴφ

Ἐν λειμῶνι τῶν Γραφῶν, καθάπερ μέλισσαι Σοφοί,

προσιπτάμενοι ὑμεῖς, περιεδρέψασθε καλῶς,

καὶ τῶν ἀνθέων τὰ ἄριστα καὶ τὸ μέλι,

πᾶσι τοῖς πιστοῖς τῶν διδαγμάτων ὑμῶν,

προτίθεσθε ὁμοῦ, εἰς πανδαισίαν αὐτῶν,

 καὶ διὰ τοῦτο ἅπας γλυκαινόμενος,

μετ᾿ εὐφροσύνης κραυγάζει∙ Πάρεστε πάλιν,

 καὶ μετὰ πότμον, τοῖς ὑμᾶς εὐφημοῦσι Μακάριοι.

Σχόλιο

          Εδώ ο υμνογράφος παρομοιάζει τους Ιεράρχες με μέλισσες και όπως οι μέλισσες πετούν από λουλούδι σε λουλούδι, παίρνουν τον νέκταρ και το μετατρέπουν σε μέλι γλυκό, έτσι και οι άγιοι αυτοί πατέρες περιηγήθηκαν μέσα στον περιβόλι των Γραφών και μάζεψαν τις γλυκές νουθεσίες τους και με αυτό το μέλι γλύκαναν τον ταλαίπωρο και βασανισμένο λαό, ό οποίος γεύονταν τις πικρές διδασκαλίες των αιρετικών και απογοητεύονταν. Ο λαός αντίθετα τώρα γεύεται τις γλυκές νουθεσίες τους που είναι  μια πανδαισία  και νιώθουμε ευφροσύνη στην ψυχή μας και ευγνωμοσύνη γι’ αυτές τις φωτισμένες διδασκαλίες.  Οι ιεροί αυτοί μελισσουργοί και μετά τον θάνατός του γλυκαίνουν τις ψυχές των ανθρώπων και τους οδηγούν με ασφάλεια στο δρόμο του Θεού.

 Κάθισμα Ἦχος δ’ Ἐπεφάνης σήμερον

Οἱ σοφοὶ Διδάσκαλοι, τῆς οἰκουμένης,

οἱ Θεὸν δοξάσαντες, ἔργοις καὶ λόγοις ἐπὶ τῆς γῆς,

μεγαλυνέσθωσαν σήμερον, ὡς σωτηρίας ἡμῖν ὄντες πρόξενοι.

Οι Ιεράρχες αναδείχθηκαν σοφοί διδάσκαλοι όλης της οικουμένης και δόξασαν τον Θεό όχι μόνο με τα λόγια τους αλλά και με τις πράξεις τους. Οι σοφές διδασκαλίες τους δεν θα είχαν καμιά αξία, αν δεν συνοδεύονταν από τα ανάλογα βιώματά. Δεν ήταν διανοητική και φιλοσοφική η διδασκαλία τους αλλά βιωματική εμπειρία από την «θεωρία» του Θεού

Δόξα…

Ἑορτάζει σήμερον ἡ Ἐκκλησία, τὴν σεπτὴν πανήγυριν,

τῶν Διδασκάλων τῶν τριῶν· καὶ γὰρ αὐτοὶ ἐστερέωσαν,

τὴν Ἐκκλησίαν αὐτῶν θείοις δόγμασιν.

          Η εκκλησία έχει κάθε λόγο να εορτάζει κάθε χρόνο την μνήμη τους, διότι αυτοί με την διδασκαλία τους στερέωσαν την εκκλησία «ην εκτήσω τω τιμίω αίματι του Χριστού».

Ἰδιόμελον, Ἦχος πλ. β’

Ἐξεχύθη ἡ χάρις ἐν χείλεσιν ὑμῶν, Ὅσιοι Πατέρες,

καὶ γεγόνατε Ποιμένες τῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας,

διδάσκοντες τὰ λογικὰ πρόβατα, πιστεύειν

 εἰς Τριάδα ὁμοούσιον, ἐν μιᾷ θεότητι.

          Με την διδασκαλία τους ξεχύθηκε από τα χείλη τους η Χάρη του Θεού κι έτσι έγιναν οι σοφοί Ποιμενάρχες της εκκλησίας του Χριστού, γοητεύοντας και ελκύοντας τα λογικά πρόβατα διδάσκοντάς τους να πιστεύουν σε μια Τριάδα ομοούσια που αποτελούν όμως μια Θεότητα.

Κοντάκιον
Ἦχος β’ Τοὺς ἀσφαλεῖς

Τοὺς Ἱεροὺς καὶ θεοφθόγγους Κήρυκας,

τὴν κορυφὴν τῶν Διδασκάλων Κύριε,

προσελάβου εἰς ἀπόλαυσιν τῶν ἀγαθῶν σου καὶ ἀνάπαυσιν·

 τοὺς πόνους γὰρ ἐκείνων καὶ τὸν κάματον

ἐδέξω ὑπὲρ πᾶσαν ὁλοκάρπωσιν, ὁ μόνος δοξάζων τοὺς Ἁγίους σου.

Η πίστη μας μάς βεβαιώνει ότι ο Κύριος πήρε στην αγκαλιά του τους ιερούς και θεοφθόγγους κήρυκες, που αποτελούν την κορυφή των Διδασκάλων και τους χάρισε την απόλαυση των αγαθών του και την ανάπαυση κοντά του, κι αυτό γιατί οι πνευματικοί κόποι που κατέβαλαν και οι μόχθοι τους ήταν η καλύτερη προσφορά από οποιαδήποτε άλλο καρπό για θυσία. Κι αυτό γιατί μόνο αυτός ξέρει να δοξάζει τους αγίους, που είναι οι αγαπημένοι μαθητές του.

 Οἶκος

Τὶς ἱκανὸς τὰ χείλη διᾶραι, καὶ κινῆσαι τὴν γλῶσσαν

πρὸς τοὺς πνέοντας πῦρ, δυνάμει Λόγου καὶ Πνεύματος;

 ὅμως τοσοῦτον εἰπεῖν θαρρήσω, ὅτι πᾶσαν παρῆλθον τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν οἱ τρεῖς, τοῖς πολλοῖς καὶ μεγάλοις χαρίσμασι,

καὶ ἐν πράξει καὶ θεωρίᾳ, τοὺς κατ᾿ ἄμφω λαμπροὺς ὑπεράραντες∙

 διὸ μεγίστων δωρεῶν τούτους ἠξίωσας, ὡς πιστούς σου θεράποντας,

 ὁ μόνος δοξάζων τούς Ἁγίους σου.

          Δεν υπάρχουν χείλη και γλώσσα, λέει ο υμνογράφος, που να μπορούν να εξάρουν  την αξία αυτών που εμπνεύστηκαν από τον θείο Λόγο και το θείο Πνεύμα. Όμως θα τολμήσω να πω ότι αυτοί οι Τρεις Ιεράρχες ξεπέρασαν κάθε ανθρώπινη φύση με τα πολλά και μεγάλα τους χαρίσματα και στην πράξη και στη θεωρία, γιατί αυτοί οι πιστοί υπηρέτες του αξιώθηκαν να απολαύσουν τις πιο μεγάλες δωρεές, εξάλλου αυτός είναι  ο μόνος που ξέρει τιμά και να δοξάζει τους αγίους του.

 Σ Υ Ν Α Ξ Α Ρ Ι Ο Ν
 

Στίχοι

Ὁμοῦ δίκαιον τρεῖς σέβειν Ἑωσφόρους,
Φῶς τρισσολαμπὲς πηγάσαντας ἐν βίῳ.
Κοινὸν τὸν ὕμνον προσφέρειν πάντας θέμις,
Τοῖς ἐκχέασι πᾶσι κοινὴν τὴν χάριν.

Είναι σωστό να δείχνουμε σεβασμό και στους τρεις φωτοφόρους,

γιατί έγιναν στην ζωή πηγές φωτός από τρεις εστίες λαμπερές.

Πρέπει επομένως να προσφέρουμε τον ύμνο σε όλους, γιατί και αυτοί

χάρισαν σε όλους την Χάρη του Αγίου Πνεύματος.

Ἔαρ χελιδὼν οὐ καθίστησι μία·
Αἱ τρεῖς ἀηδόνες δὲ τῶν ψυχῶν ἔαρ.
Τὴν μὲν νοητὴν ἡ Τριὰς λάμπει κτίσιν,
Τριάς γε μὴν αὕτη δὲ τὴν ὁρωμένην.

Ένα χελιδόνι δεν φέρνει την Άνοιξη. Τρία όμως αηδόνια φέρνουν την άνοιξη στις ψυχές μας. Η Τριαδική θεότητα λάμπει στην νοητή κτίση

και η τριαδική ανθρώπινη λάμπει στην ορατή κτίση.

Ἐκ τῶν τριῶν τούτων δὲ φωστήρων πάλιν,
Ἡμεῖς ἀνηνέχθημεν εἰς Θεοῦ σέβας,
Κάλλει βίου γάρ, τῇ τε πειθοῖ τῶν λόγων,
Πείθουσι πάντας τὸν μόνον Κτίστην σέβειν.

Από αυτούς τους τρεις φωστήρες εμείς οδηγηθήκαμε στο σεβασμό του Θεού. Με την ομορφιά της ζωής τους και με την πειθώ των λόγων τους

πείθουν όλους να δείχνουν σεβασμό στον Κτίστη.
Μέλει γὰρ αὐτοῖς οὐδενὸς τῶν γηΐνων,
Καὶ γήϊνον νοῦν ἔσχον οὐδὲν ἐν λόγοις.
Ὁ Γρηγόριος γὰρ πῦρ πνέει νοῦς τὸν λόγον,
Πρὸς ὕψος αὖ πείθοντα πάντα ἐκτρέχειν.

Δεν τους νοιάζει κανέναν γήινο και τίποτα το γήινο δεν είχαν

στους λόγους τους. Ο Γρηγόριος πνέει φωτισμό στο μυαλό με τον λόγο του και μας πείθει  όλα να τα αναγάγουμε προς το ύψος του Θεού

Τοῖς λιποθυμήσασι δ᾿ ἐκ παθῶν πάλιν,
Ἀναπνοὴ τις οἱ Βασιλείου λόγοι.
Μιμούμενος δὲ τὴν ῥοὴν τῶν ὑδάτων,
Ὁ καρδίαν τε καὶ στόμα χρυσοῦς μόνος,
Τοὺς ἐκτακέντας ἐκ παθῶν ἀναψύχει.

Γι’  αυτούς που λιποθύμησαν και πάλι από τα πάθη,

οι λόγοι του Μ. Βασιλείου δίνουν κάποια ανάσα.

Αυτός πάλι που είναι χρυσός στην καρδιά και το στόμα

μιμούμενος την ροή των υδάτων γίνεται αναψυχή

γι’  αυτούς που έλιωσαν από τα πάθη.

Εἰς τοὺς Αἴνους: Στιχηρὰ Προσόμοια

Α΄ Ἦχος β᾿ Ποίοις εὐφημιῶν στέμμασι

Ποίοις εὐφημιῶν στέμμασι, στεφανώσωμεν τοὺς Διδασκάλους;

Τοὺς διῃρημένους τοῖς σώμασι, καὶ συνημμένους τῷ Πνεύματι,

 τοὺς τῶν θεοφόρων πρωτοστάτας,

Τριάδος τοὺς ἰσαρίθμους καὶ θεράποντας,

φωστῆρας, τῆς οἰκουμένης διαλάμποντας,

τῆς Ἐκκλησίας τοὺς στύλους,

οὓς στεφάνοις δόξης, ὡς νικήσαντας στεφανοῖ,

 Χριστός ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ ἔχων τὸ μέγα ἔλεος.

Μετάφραση

Με ποια  στεφάνια φημισμένων λόγων

να στεφανώσουμε αυτούς τους δασκάλους;

Αυτούς που είναι τρεις διαφορετικοί άνθρωποι,

αλλά ενωμένοι με το Άγιο Πνεύμα, αυτούς που είναι

μπροστάρηδες στη χορεία των θεοφόρων πατέρων,

αυτούς που είναι τρεις σαν  την Αγία Τριάδα αλλά θερμοί υπηρέτες τους, αυτούς που είναι λαμπεροί φωστήρες της οικουμένης,

τους στύλους της εκκλησίας, που τους στεφανώνει

με τα  στεφάνια της δόξας ως νικητές, ο Χριστός, ο Θεός μας,

που έχει για εμάς το μέγα έλεος, την σωτηρία μας.

Β΄ Ἦχος β᾿

Ποίοις ὑμνῳδιῶν κάλλεσιν, ἀναδήσωμεν τοὺς θεοφόρους;

τοὺς οὐρανομύστας καὶ κήρυκας, τῆς ὀρθοδοξίας ὑπάρχοντας∙

τοὺς ἀκραιφνεστάτους θεολόγους, τὸν μέγαν ἱεροφάντορα Βασίλειον,

τὸν θεῖον  καὶ θεορρήμονα Γρηγόριον∙ καὶ Ἰωάννην τὸν πάνυ,

 τὸν χρυσοῦν τὴν γλῶτταν, οὓς ἐδόξασεν ἡ Τριάς ἀξίως

ὁ Κύριος, ὁ ἔχων τὸ μέγα ἔλεος.

Μετάφραση

Με ποιες όμορφες ψαλμωδίες να στολίσουμε τους θεοφόρους πατέρες;

Αυτούς που μας κήρυξαν τα μυστήρια του ουρανού και της Ορθοδοξίας

και αναδείχτηκαν οι πιο ακραιφνείς  θεολόγοι; Τον Μέγα Βασίλειο,

που μας φανέρωσε τα ιερά δόγματα, τον θείο και θεολάλητο Γρηγόριο, τον Ιωάννη με το πάγχρυσο  στόμα του λόγου,

αυτούς που επάξια τους δόξασε η Αγία Τριάδα και ο Κύριος,

 που έχει για εμάς το μέγα έλεος (την σωτηρία μας).

Γ΄ Ἦχος β᾿

Ποίοις ἐγκωμιῶν ῥήμασιν, ἐπαινέσωμεν τοὺς Ἱεράρχας;

 τοὺς ἰσαποστόλους ἐν χάριτι, καὶ ὁμοτίμους χαρίσμασι∙

 τοὺς τῆς ἀσεβείας καταλύτας, σωτῆρας, καὶ ὁδηγούς

λόγῳ καὶ πράγματι. Ποιμένας, χριστομιμήτους διὰ πίστεως∙

 τοὺς ἐπιγείους Ἀγγέλους βροτοὺς οὐρανίους∙

οὓς ἐτίμησεν ὁ Χριστός, τῆς δόξης ὁ Κύριος, ὁ ἔχων τὸ μέγα ἔλεος.

Μετάφραση

Με ποια εγκωμιαστικά λόγια να επαινέσουμε τους Ιεράρχες;

Αυτούς που αναδείχτηκαν ισαπόστολοι στη Χάρη του Θεού

και ισότιμοι με τα χαρίσματά τους; Αυτούς που διέλυσαν τις ασέβειες,

τους σωτήρες και οδηγούς μας στον λόγο και στην πράξη;

τους Ποιμενάρχες, που μιμήθηκαν τον Χριστό με την πίστη τους;

Τους επίγειους αγγέλους και ουράνιους θνητούς;

Αυτούς που τίμησε ο Χριστός, ο Κύριος της δόξας,

που έχει για εμάς το μέγα έλεος (την σωτηρία μας);

Δ΄ Ἦχος β᾿

Ποίοις εὐφημιῶν στέμμασι, καταστέψωμεν τὸν Χρυσολόγον,

 ἅμα Βασιλείῳ Γρηγόριον; τὰ σεπτὰ δοχεῖα τοῦ Πνεύματος,

τοὺς στερροὺς τῆς πίστεως προμάχους, τούς στύλους τῆς Ἐκκλησίας, Πιστῶν στήριγμα, ἁπάντων  ἁμαρτανόντων παραμύθιον∙

 πηγὰς βλυζούσας τὸ νᾶμα∙ ἐξ οὗ ἀρυόμενοι, ἡδυνόμεθα ταῖς ψυχαῖς, αἰτοῦντες συγχώρησιν, σφαλμάτων

καὶ μέγα ἔλεος.

Μετάφραση

Με ποια στεφάνια φημισμένων λόγων  να στεφανώσουμε τον Χρυσόστομο μαζί με τον Βασίλειο και Γρηγόριο; τα σεβαστά δοχεία του Αγίου Πνεύματος, τους ακλόνητους υπέρμαχους της πίστεως, τους στύλους

της εκκλησίας; Το στήριγμα των πιστών και την παρηγοριά όλων

των αμαρτωλών; Τις πηγές που αναβλύζουν το άγιο νάμα,

 από το οποίο αντλούμε κι εμείς και ευφραίνονται οι ψυχές μας,

καθώς ζητούμε συγχώρεση για τα σφάλματά μας και το μέγα έλεος.

Δοξαστικὸν  Ἦχος β᾿ Σήμερον ὁ Χριστὸς

Σήμερον αἱ ψυχαί, τῶν γηγενῶν ὑψοῦνται ἐκ γηΐνων.

Σήμερον οὐράνιοι γίνονται, τῶν Ἁγίων ἐν τῇ μνήμῃ·

αἱ γὰρ πύλαι τῶν οὐρανῶν ἐπαίρονται,

καὶ ἡμῖν τὰ τοῦ Δεσπότου γνωρίζονται.

Οἱ λόγοι τοὺς λόγους κηρύττουσι,

καὶ αἱ γλῶσσαι τὰ θαύματα μέλπουσιν∙

 ἡμεῖς δέ, πρὸς τὸν Σωτῆρα βοῶμεν. Δόξα σοι Χριστῷ τῷ Θεῷ,

 τοῖς γὰρ Πιστοῖς εἰρήνη διὰ τούτων ἐγεγόνει.

Μετάφραση

Σήμερα οι ψυχές των θνητών ανυψώνονται από τα γήινα.

Σήμερα γίνονται ουράνιοι με το να εορτάζουν την μνήμη των Αγίων.

Ανοίγουν οι πύλες των ουρανών και γίνονται γνωστά σε εμάς

τα μυστήρια του  Δεσπότη Χριστού. Οι λόγοι γίνονται

λόγοι κηρύγματος και οι γλώσσες των ανθρώπων

 ψάλλουν μελωδίες για  τα θαύματα που βλέπουν,

 εμείς πάλι φωνάζουμε προς τον Σωτήρα Χριστό:

Δόξα σε Εσένα Χριστέ και Θεέ μας, γιατί όλα αυτά

έγιναν για να έχουν οι πιστοί ειρήνη.