(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)
Αρχιμανδρίτης Ανανίας Κουστένης
Η Αγία Φιλοθέη, η Κυρά των Αθηνών
Εκφωνήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 2005
Συνέχεια από εδώ: https://www.pemptousia.gr/2026/02/agia-filothei-ta-filanthropika-tis-aisthimata-o-pothos-tis-na-ginei-monachi-o-gamos-kai-i-chireia-tis/
Έτσι πέρασαν κάπου δέκα χρόνια. Ποτέ δεν τους πίκρανε, δεν τους στενοχώρεσε. Τους φερνότανε καλά. Τι είν᾿ οι άγιες ψυχές και οι λεβέντικες! Και τότε άπλωσε ο Κύριος και πήρε τους γονέους της. Στον ουρανό. Στη θεία βασιλεία.
Κι έμεινε τώρα και χήρα, όπως λέει ο βιογράφος της, και ορφανή. Και δεν ήξερε τι να κάνει. Ήξερε τι να κάνει. Αλλά δεν ήθελε να κάνει αυτό που εκείνη ήξερε. Και αυτό που εκείνη ήθελε. Γι᾿ αυτό ρώτησε τον ουρανό. Μέρες νήστευε και προσευχόταν και παρακαλούσε τον Κύριο. Να της δείξει οδόν εν η πορεύσηται.
Και ο Κύριος τι έκανε; Της έστειλε τον απόστολο Ανδρέα. Ολοφάνερα. Να τη θρησκεία μας. Γι’ αυτό τη βάζουν Θεοί και δαίμονες. Γιατί είν᾿ η αλήθεια, το φως, η ζωή και η Ανάστασις. Ζουν οι ψυχές στην άλλη πλάση και στην αιώνιο ζωή.
Ήλθε ο απόστολος Ανδρέας και της λέγει: «Θα φτιάξεις εκκλησιά στο όνομά μου, θα κάνεις το σπίτι σου μοναστήρι και στη συνέχεια θα το κάνεις κέντρο λατρείας, παιδείας, βιοτεχνίας, ορφανοτροφείο, γηροκομείο, πρόχειρο νοσοκομείο, ξενοτροφείο, επαγγελματική σχολή», τ᾿ ακούτε όλα αυτά; «έτσι θέλει ο Κύριος. Έτσι θέλει ο Κύριος. Και έτσι θα ευαρεστήσεις και θα γίνεις φίλη του Θεού».
Και χάθηκε ο Πρωτόκλητος.
Έχει μεγάλη σχέση η αγία Φιλοθέη με τον άγιο Ανδρέα τον Πρωτόκλητο. Τον δεύτερο φωτιστή των Ελλήνων, μετά τον άγιο απόστολο Παύλο. Κι εκείνη, η αρχόντισσα, άρχισε σιγά-σιγά και με τρόπο και με προσοχή και προσευχή κι ήταν φρόνιμη ως οι όφεις, όπως ακούσαμε στο ευαγγέλιο της Παρακλήσεως, και ακέραια ως αι περιστεραί, άρχισε να κάνει πράξη, να υλοποιεί το μήνυμα και την παραγγελία του Χριστού μας, μέσω του αγίου αποστόλου Ανδρέου, του Πρωτοκλήτου, του υπέροχου.
Έφτιαξε εκκλησία, έκαμε το σπίτι της με κελιά, μοναστήρι, έκτισε κι άλλα, έγινε μοναχή, πήρε το μοναστικόν όνομα Φιλοθέη, έτσι της άφησε να καταλάβει ο άγιος Ανδρέας, θα γίνεις φίλη του Θεού, κι η αγία ήταν συνετή και σοφή και φωτισμένη και πήρε, λοιπόν, αυτό το υπέροχο ελληνικόν όνομα Φιλοθέη, φίλη του Θεού.
Ο Ιησούς Χριστός έλεγε στους αποστόλους και στους χριστιανούς όλων των αιώνων: «Υμείς φίλοι μου εστέ, εάν ποιείτε όσα εγώ εντέλλομαι υμίν». Και άρχισε, λοιπόν, και ανασκουμπώθηκε, με τη βοήθεια του Χριστού, της Παναγίας και του αγίου Ανδρέου, του Πρωτοκλήτου, άρχισε μέγα έργο, στο σκοτεινότερο αιώνα της τουρκοκρατίας. Έστειλε στην Αθήνα ο Χριστός το λαμπερό του αστέρι, το μεγάλο, το πρώτου μεγέθους αστέρι, την αγία Φιλοθέη, την κυρά των Αθηνών και την ανδρειωμένη.
Όταν οι διάφοροι Τούρκοι και Έλληνες και μονές διπλανές καταπατούσαν τα κτήματα που είχε στα μετόχια, ξέρετε τι έκανε η αγία; Έπαιρνε το ραβδί και πήγαινε από κοντά. Και φώναζε ως ανδρειωμένη:
«Γιατί κάνετε το άδικο; Γιατί πατάτε τα χωράφια και τα κτήματα της μονής μου; Το μοναστήρι αυτό έγινε, γιατί ο Χριστός το θέλησε. Κι αν κάνετε τέτοιες παραβάσεις, τις κάνετε απέναντι σ’ Εκείνον. Κι αν εγώ δεν μπορώ που είμαι γυναίκα, Εκείνος μπορεί να σας τακτοποιήσει. Έ, λοιπόν, για κάτσετε φρόνιμα, γιατί δεν θα πάμε καλά».
Πού είν᾿ αυτές οι γυναίκες; Ανδρειωμένη.
Έφτιαξε μετόχια. Είχε κτήματα πολλά. Αξιοποίησε τους ελαιώνες των Αθηνών, που οι ελιές σάπιζαν ή δεν έβγαζαν [λάδι]. Γιατί οι Τούρκοι δεν φρόντιζαν σχεδόν τίποτε, παρά πώς θα χαρατσώσουν τους Έλληνες. Ωχ, τι έχουμε περάσει! τι έχει περάσει αυτός ο κατακαημένος τόπος! τι δεινά, τι βάσανα, τι σταυρούς και τι καταδυναστεύσεις!
Έβγαζε λάδι η αγία και έτρεφε όλους τους φτωχούς. Και άναβε τα καντήλια των εκκλησιών. Και έδινε παντού. Έδινε παντού. Κι όχι μόνο λάδι, αλλά απ᾿ όλα. Ό,τι είχε. Και κάποια φορά που οι καλογριές… πήρε διακόσιες καλογριές στη μονή της, σου λένε αυτή η πλουσία, αυτή η πανέμορφη, αυτή η κυρά να γίνει καλογριά; Κάτι παραπάνω ξέρει από μας. Και την εμιμήθησαν. Ο άνθρωπος είναι ον μιμητικόν. Και μιμείται. Και στο καλό αλλά και στο κακό. Δυστυχώς. Την εμιμήθησαν. Και έγινε μία νέα Βασιλειάς, εδώ στη σκλαβωμένη Αθήνα, το ίδρυμα και τα υπόλοιπα της αγίας Φιλοθέης της Αθηναίας.
Κι όταν αγανάκτησαν, κάποτε, οι καλογριές της, διότι σώθηκαν τα πάντα στη μονή, κι έμειναν ελάχιστα και δεν είχαν σχεδόν να φάνε κι αυτές, τα βάλανε μ’ εκείνην. «Να, κυρά μας, να, κυρά ηγουμένη, τα σκόρπισες όλα, τα σκόρπισες όλα, και τώρα τι θα φάμε; τι θα γίνομε; Θα πεθάνομε κι εμείς και θα μας θάψεις με τα χεράκια σου. Εσύ που λες το πόσο μας αγαπάς».
Τα κάνει αυτά ο άνθρωπος. Άμα δυσκολευτεί κανείς και άμα πεινάσει, η πείνα δεν έχει μάτια. Κι η αγία τους έκανε μια διδαχή. Γιατί ήξερε και γράμματα, όπως είπαμε, αλλά ήταν κι απ᾿ το Θεό φωτισμένη, γιατί ασκούσε όλες τις αρετές. Έβρισκε τρόπο και χρόνο και να προσεύχεται και να κάνει μετάνοιες και να διορθώνει το βίο της και να γεμίζει με τη Θεία χάρη και να τρέφει τόσα στόματα και να κρύβει τόσους δυσκολεμένους και να προσφέρει τα ελέη του Θεού σε δικαίους και αδίκους.
Εύρισκε. Και τους είπε, λοιπόν, «Τι φοβάστε, παιδιά; Η ζωή μας εξαρτάται από τον Κύριο. Αν θέλει Εκείνος, μπορούμε να ζήσομε και χωρίς ψωμί. Παρά μονάχα με το λόγο Του». Και τους είπε κι άλλα. Και τ᾿ απόγευμα της ίδιας ημέρας έφτασαν κάποιοι προύχοντες και έφεραν στη μονή και χρήματα και πράγματα. Αμέτρητα. Και πήγαν οι καλόγριες κι έβαλαν μετάνοια στην αγία και της ζήτησαν συγγνώμη, κι από τότε πια, ό,τι κι αν γινότανε, της είχαν ακλόνητη εμπιστοσύνη.
Τιμάται στις 19 Φεβρουαρίου.
Από το βιβλίο του Αρχιμανδρίτη Ανανία Κουστένη, «Νέφος Μαρτύρων, Λόγοι για τους νεομάρτυρες της τουρκοκρατίας» των εκδόσεων Ακτή, Λευκωσία 2007.
