(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)
Του Αγίου πατέρα μας Ιωάννη του Δαμασκηνού λόγος απολογητικός προς όσους διαβάλλουν τις άγιες εικόνες,
Α’
54. Λεοντίου Νεαπόλεως της Κύπρου από το λόγο Κατά Ιουδαίων για την προσκύνηση του σταυρού του Χριστού και των εικόνων των αγίων και των ίδιων των αγίων μεταξύ τους και για τα λείψανα των αγίων
Αν λοιπόν με κατηγορείς και πάλι, Ιουδαίε, λέγοντας ότι προσκυνώ το ξύλο του σταυρού ως Θεό, γιατί δεν κατηγορείς τον Ιακώβ που προσκύνησε την άκρη του μπαστουνιού; Αλλά είναι φανερό πως προσκύνησε χωρίς να τιμά το ξύλο, αλλά μέσω του ξύλου προσκύνησε τον Ιωσήφ, όπως ακριβώς και εμείς μέσω του σταυρού δοξάζουμε το Χριστό, και όχι το ξύλο.
55. Σχόλιο [Αγίου Ιωάννη Δαμασκηνού]
Αν λοιπόν προσκυνάμε τον τύπο του σταυρού, φτιάχνοντας εικόνα του σταυρού από οποιαδήποτε ύλη, πώς δεν θα προσκυνάμε την εικόνα αυτού που σταυρώθηκε;
56. Και πάλι του αυτού Λεοντίου
Όταν και ο Αβραάμ προσκύνησε εκείνους που του πούλησαν τον τάφο, ανθρώπους ασεβείς, και γονάτισε στη γη, δεν τους προσκύνησε ως θεούς· και ο Ιακώβ επίσης ευλόγησε το Φαραώ, που ήταν ασεβής και ειδωλολάτρης, αλλά δεν τον ευλόγησε ως Θεό· και τον Ησαύ επίσης πέφτοντας προσκύνησε, αλλά δεν τον προσκύνησε ως Θεό.
Και πάλι: Πώς παραγγέλνει σε σας ο Θεός να προσκυνάτε και τη γη και τα όρη; Γιατί λέγει «Δοξάσατε το μεγαλείο του Θεού σας και προσκυνάτε τον στο άγιο όρος του. Και προσκυνάτε το στήριγμα των ποδιών του, γιατί είναι άγιος», δηλαδή προσκυνάτε τη γη.
«Ο ουρανός είναι θρόνος μου», λέγει, «ενώ η γη στήριγμα των ποδιών μου», όπως βεβαιώνει ο Κύριος. Πώς ο Μωυσής προσκύνησε τον Ιοθόρ, ενώ ήταν ειδωλολάτρης, και ο Δανιήλ το Ναβουχοδονόσορ;
Πώς με κατηγορείς, επειδή τιμώ και προσκυνώ εκείνους που τίμησαν και προσκύνησαν το Θεό;
Πες μου, δεν συμφέρει να προσκυνάμε τους αγίους και να μην τους λιθοβολούμε, όπως εσύ;
Δεν συμφέρει να προσκυνάμε τους ευεργέτες και να μην τους συντρίβουμε μήτε να τους ρίχνουμε σε λάκκους λάσπης;
Αν αγαπούσες το Θεό, εξάπαντος θα τιμούσες και τους δούλους του. Και αν τα οστά των δικαίων είναι ακάθαρτα, πώς με τόση μεγάλη τιμή μετακομίστηκαν τα οστά του Ιακώβ και του Ιωσήφ από την Αίγυπτο [αναφέρεται στα τίμια λείψανα των Αγίων]; Πώς νεκρός άνθρωπος που άγγιξε τα οστά του Ελισσαίου αμέσως αναστήθηκε;
Αν λοιπόν ο Θεός θαυματουργεί μέσω των οστών, είναι ολοφάνερο ότι μπορεί να θαυματουργεί και μέσω εικόνων και λίθων και άλλων πολλών αντικειμένων, καθώς έγινε και κατά τη δράση του Ελισσαίου, ο οποίος έδωσε το ραβδί του στο δούλο του και του είπε με αυτό να πάει και ν’ αναστήσει το γιο της Σωμανίτιδας.
Και ο Μωυσής με ραβδί τιμώρησε το Φαραώ και έσκισε τη θάλασσα και γλύκανε το νερό και άνοιξε το βράχο κι έβγαλε νερό.
Και ο Σολομών λέγει· «Ευλογήθηκε το ξύλο, μέσω του οποίου γίνεται η σωτηρία».
Και ο Ελισσαίος έριξε ένα ξύλο στον Ιορδάνη και έκανε να πλέει στην επιφάνεια ένα σίδερο· και έχουμε το «δέντρο της ζωής» και το «φυτό Σαβέκ», δηλαδή της συγχώρεσης.
Και ο Μωυσής ύψωσε το (ορειχάλκινο) φίδι σε ξύλινο στύλο και ζωοποίησε το λαό· κι αφού βλάστησε η ράβδος στη σκηνή ανέδειξε την ιερατική φυλή του Ισραήλ.
Αλλ’ ίσως θα μου πεις, εσύ ο Ιουδαίος, ότι όλα της σκηνής του μαρτυρίου τα διέταξε ο Θεός στο Μωυσή να γίνουν· κι εγώ σου λέω ότι ο Σολομών έφτιαξε στο ναό πολλά και ποικίλα πράγματα, γλυπτά και χωνευτά, που μήτε ο ίδιος ο Θεός του παράγγειλε να τα φτιάξει μήτε η σκηνή του μαρτυρίου τα είχε μήτε ο ναός, που ο Θεός υπέδειξε στον Ιεζεκιήλ, και δεν καταδικάστηκε γι’ αυτόν το λόγο ο Σολομών· γιατί αυτά τα είδη τα έφτιαξε για τη δόξα του Θεού, πράγμα ακριβώς που κάνουμε και εμείς.
Είχες και συ πολλές και διάφορες εικόνες κι άλλα σήμαντρα, προτού τα στερηθείς εξαιτίας της αγνωμοσύνης σου, δηλαδή τη μωσαϊκή ράβδο, τις θεότυπες πλάκες, την πυρένδροση βάτο, την ξηρένυδρη πέτρα, τη μαννοφόρα κιβωτό, το πυρένθεο θυσιαστήριο, το θεώνυμο πέταλο, τα θεοφαντορικά Εφούδια, τη θεοΐσκιωτη σκηνή· αφού και συ όλα αυτά μέρα και νύχτα τα τριγύριζες κι έλεγες δόξα στο Θεό, το μόνο παντοκράτορα, που με όλα αυτά έκανε τα θαυμαστά στον Ισραήλ· αφού λοιπόν με όλα αυτά του νόμου, που είχες κάποτε, πέφτοντας προσκυνούσες το Θεό, βλέπεις πώς μέσω των εικόνων προσφέρεται στο Θεό η προσκύνηση.
Απόσπασμα από το βιβλίο Ιωάννου Δαμασκηνού, «Ι. Κατά Μανιχαίων διάλογος, ΙΙ. Προς τους διαβάλλοντας τας αγίας εικόνας λόγοι τρεις». Κείμενο, μετάφραση, εισαγωγή, σχόλια Νίκος Ματσούκας. (Εκδόσεις Π. Πουρναρά, Θεσσαλονίκη).
