(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)
Άγιος Διάδοχος Φωτικής
Οράσεις
[Συνομιλία με τον Άγιο Ιωάννη Πρόδρομο]
Συνέχεια από εδώ: https://www.pemptousia.gr/2025/08/agios-diadochos-fotikis-synomilia-me-ton-agio-ioanni-prodromo/18
Ερώτ. Τι θα πούμε λοιπόν που μερικοί κι αυτές και την ψυχή τη θεωρούν σαν επάνω από κάθε μορφή;
Απόκρ. Εκείνοι, είπε, υπολογίζουν πέρα από κάθε λογική1. Από το γεγονός ότι ούτε οι άγγελοι ούτε η ψυχή μπορούν να βλέπονται, πρέπει κατά γενική ομολογία να τα θεωρήσουμε ζώα χωρίς σχήμα. Πρέπει όμως να γνωρίζουμε ότι έχουν κάποια όψη, έχουν κάποιο κάλλος και όριο νοήσεως, ώστε η λαμπρότητα των νοημάτων να είναι μορφή και κάλλος. Γι’ αυτό, όταν λοιπόν η ψυχή φρονεί καλά, είναι ολόκληρη περίλαμπρη και περίβλεπτη, όταν όμως φρονεί κακά, είναι σκοτεινή και αθαύμαστη.
Συμβαίνει όπως με τις σκιές που αρπάζονται από την κόρη του οφθαλμού με την άφθονη και οξεία καθαρότητα, η οποία πρέπει να λέγεται αίσθηση της οπτικής δυνάμεως (γιατί αυτό το αόρατο θεώρημα πρέπει κατά το δυνατό να το αναπτύσσουμε με βάση ένα φαινόμενο παράδειγμα)· αυτές οι σκιές φαίνονται σαν είδη της ενέργειας του. Το ίδιο συμβαίνει και με την αντίληψη που αρπάζει ο νους από την επιθυμία του· τούτο γίνεται σαν ένα είδος της ενέργειας της ψυχής, πράγμα που συμβαίνει εξ αιτίας της υπερβολικής λεπτότητας της.
Γιατί στην περίπτωση των ασωμάτων φύσεων, ό,τι αποκτήσει η ενέργεια, τούτο, όπως είπα, γίνεται από την υπερβολική λεπτότητα, είτε με δόξα είτε με πάθος συνοδεύεται τούτο. Αυτό πρέπει να φρονούμε και για τους αποστάτες αγγέλους· όσον καιρό δηλαδή αυτοί είχαν το ταιριαστό στους αγγέλους φρόνημα, το ίδιο το κάλλος των νοημάτων τους γινόταν μορφή, όταν όμως καταφρόνησαν τις θεοφιλείς έννοιες μετέτρεψαν την ίδια την ευφροσύνη τους σε μορφή αισχύνης.
19
Ερώτ. Επομένως, είπα, ως προς μεν την πυκνότητα του σώματος μας πρέπει να ονομάζουμε και την ψυχή και τους αγγέλους ζώα άυλα και άμορφα, ως προς την άπειρη καθαρότητα της θείας φύσεως όμως, όχι το ίδιο;
Απόκρ. Κάθε προϊόν γένεσης είναι είδος2, είπε· του δε παντοτινού όντος, αλλά μη έχοντος γένεση, κατά την πίστη έχει πάντοτε μόνο το κάλλος που είναι επάνω από τη μορφή· γιατί αυτό δεν αποτελέσθηκε από γένεση, αλλ’ έχει αφ’ εαυτού την ύπαρξη στην υπερφυσική φύση.
20
Ερώτ. Εξήγησε μου, είπα, ακόμη και τούτο που θέλω να μάθω για το θέμα γιατί λέμε κάλλος επί του Θεού, αλλά δε λέμε είδος; Γιατί οπωσδήποτε μέσα στο είδος θαυμάζεται και το κάλλος.
Απόκρ. Επειδή κάλλος Θεού είναι η δόξα της ουσίας του Θεού.
21
Ερώτ. Άρα λοιπόν, είπα, τι θα μπορούσε να πει κανείς ότι εννοούσε ο ψαλμωδός με τα λόγια, «εγώ θα εμφανισθώ εμπρός στο πρόσωπό σου, μέσα στη δικαιοσύνη θα χορτάσω με τη θέα της δόξας σου»; (Ψαλμ. 16, 15).
Απόκρ. Τούτο, είπε, έχει λεχθεί από τον προφήτη, όχι γιατί η θεία φύση είναι σαν σε κάποιο πρόσωπο ή σχήμα, αλλά γιατί ο ανείδεος* Πατέρας θα φανερωθεί σε μας στο είδος και τη δόξα του Υιού. Πραγματικά, γι’ αυτό ευδόκησε ο Θεός να έρθει ο Λόγος του στο ανθρώπινο είδος με τη σάρκωση, μένοντας βέβαια (πως όχι;) στην παντοδύναμη δόξα του, ώστε ο άνθρωπος, παρατηρώντας την πυκνότητα του σχήματος της ένδοξης εκείνης σάρκας (γιατί το είδος βλέπει το είδος), μετά την κάθαρση να μπορεί να βλέπει την ομορφιά της αναστάσεως, όπως επί του Θεού.
Έτσι λοιπόν ο μεν Πατέρας θα φανεί στους δίκαιους με ένα απόκρυφο τρόπο, όπως φαίνεται τώρα στους αγγέλους, ενώ ο Υιός εξ αιτίας του σώματος θα φανεί φανερά. Είναι πραγματικά πρέπον εκείνοι που πρόκειται να βασιλευθούν στην αιωνιότητα από τον Θεό, να βλέπουν πάντοτε σαν γνώριμο τον άρχοντα τους, πράγμα που θα ήταν αδύνατο, αν δεν παρουσιαζόταν με μορφή ο Θεός Λόγος δια της ενανθρωπήσεως του.
Ερώτ. Πιστά και λογικά, είπα, με δίδαξες, ω Λόγε του Θεού, που μου δείχνεις τελείως την μορφή του Ιωάννη3. Τώρα λοιπόν, είπα, παρακαλώ, εξήγησε μου το υπόλοιπο της περί των αγγέλων θεωρίας, πράγμα που νομίζω ότι αρμόζει και στον περί ψυχής λόγο μετά την ανάσταση του σώματος.
Απόκρ. Ποιο είναι αυτό;
23
Ερώτ. Οι άγγελοι έχουν αίσθηση ή όχι;
Απόκρ. Από τη άποψη της γνώσεως, είπε, είχαν την ικανότητα εκλογής σύμφωνα με την ιδιότητα του αυτεξουσίου· γι’ αυτό μερικοί από αυτούς υποδουλώθηκαν στο πάθος και ξέπεσαν4.
Επειδή όμως εκείνοι που δεν παρασύρθηκαν μαζί με αυτούς στην αποστασία με την δοξολογία του θείου και ενδόξου Πνεύματος διαφυλάχθηκαν σώοι στην κατάσταση απάθειας, είναι ανώτεροι από τις αισθήσεις και ζουν με την ηδονή μιας αμετάτρεπτης δόξας. Γι’ αυτό κι έχουν παντοτινά όμοιες σκέψεις· δηλαδή όχι μόνο γνωρίζουν τα καλά κατά όμοιο τρόπο, αλλά και αγνοούν κατά όμοιο τρόπο τ’ αντίθετα με αυτά, πράγμα που ελπίζεται ότι θα συμβεί και στους δίκαιους κατά την ανάσταση, όταν παρουσιάσουν στον Θεό τον καρπό των αυτεξούσιων ενεργειών τους με τέλεια υποταγή (Α΄ Κορ. 15, 27 έ).
24
Ερώτ. Σωστά. Αλλ’ άραγε, είπα, οι ουράνιες εκείνες και άγιες δυνάμεις με φωνή εκτελούν την υμνωδία, ή με ενδιάθετο λόγο, όπως υποθέτουν μερικοί;
Απόκρ. Με φωνή, είπε. Γιατί, αν αναγνωρίζονται σαν πύρινες φλόγες, όπως δηλώνουν οι Γραφές (Εβρ. 1, 7), είναι φανερό ότι υμνούν τον Θεό με μια έξοχη φωνή. Γι’ αυτό πολλοί από τους αγίους πολλές φορές αισθάνονται τη φωνή τους σε οπτασία, όπως δηλώνουν οι άγιες Γραφές (π.χ. Ησ. 6, 3).
* σημ. μας: ανείδεος· ο μη έχων είδος = μορφή, σχήμα.
1 Δεν είναι άμορφα όντα ούτε οι άγγελοι ούτε οι ψυχές.
2 Δηλαδή απολύτως λαμβανόμενοι οι άγγελοι και οι ψυχές έχουν είδος και ύλη, που είναι όμως ποιότητες λεπτές.
3 Απευθύνεται προς τον Λόγο, για να τον ευχαριστήσει που του έδειξε σε οπτασία την εικόνα του Ιωάννη, τη «στήλη».
4 Είναι αυτοί που έγιναν δαίμονες.
Συνεχίζεται
Ο Άγιος Διάδοχος Επίσκοπος Φωτικής Ηπείρου τιμάται στις 29 Μαρτίου.
Απόσπασμα από τον τόμο, «Φιλοκαλία των Νηπτικών και ασκητικών, 9», των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς».
