(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)
Συνέχεια από εδώ: https://www.pemptousia.gr/2026/03/agios-ioannis-damaskinos-vivlia-einai-oi-eikones-kai-kirykes-akatapafstoi-pou-me-aichi-foni-didaskoun-osous-vlepoun-tis-eikones-kai-agiazoun-tin-orasi-tous/
48. Σχόλιο [Αγίου Ιωάννη Δαμασκηνού]. Πώς δεν θα ποθήσω να δω, αυτό που ποθούν να δουν άγγελοι; Με αυτούς και ο αδελφός του [εννοεί του Αγίου Βασιλείου του Μεγάλου] και της ίδιας γνώμης Γρηγόριος, ο επίσκοπος Νύσης, λέγει.
49. Του Αγίου Γρηγορίου, επισκόπου Νύσης, από το συμπληρωματικό έργο [συμπληρωματικό έργο στην «Εξαήμερο» που έγραψε ο Μέγας Βασίλειος], δηλαδή από την πραγματεία «Περί κατασκευής ανθρώπου», κεφάλαιο τέταρτο
Όπως κατά την ανθρώπινη συνήθεια όσοι φτιάχνουν τις εικόνες των αρχόντων αποτυπώνουν το χαρακτήρα της μορφής και με την πορφύρα παριστάνουν τη βασιλική αξία, και κατά τη συνήθεια λέγεται και εικόνα και βασιλιάς, έτσι και η ανθρώπινη φύση, μια και κατασκευάστηκε για να εξουσιάζει τα άλλα κτίσματα, συγκροτήθηκε σα μια έμψυχη εικόνα που επικοινωνεί με το αρχέτυπο και με την αξία και με το όνομά του.
50. Του αυτού από το πέμπτο κεφάλαιο της ίδιας πραγματείας.
Το θεϊκό κάλλος δεν παριστάνεται στη λαμπρότητά του με κάποιο σχήμα και με μια συμμετρική μορφή και με χρώματα, αλλά θεωρείται στην εμπειρία μιας άφραστης μακαριότητας κατά την αρετή.
Όπως λοιπόν οι ζωγράφοι μεταφέρουν στις εικόνες τις ανθρώπινες μορφές μέσω μερικών χρωμάτων, στρώνοντας τις ταιριαστές και κατάλληλες βαφές στο μίμημα, για να μεταφερθεί στο ομοίωμα το αρχέτυπο κάλλος όσο το δυνατό ακριβέστερα <…>
51. Σχόλιο. Δες, ότι «το θεϊκό κάλλος δεν παριστάνεται στη λαμπρότητά του με κάποιο σχήμα και μ’ ένα χρώμα», και γι’ αυτό δεν εικονίζεται, ενώ η ανθρώπινη μορφή μέσω χρωμάτων μεταφέρεται στις εικόνες.
Αν λοιπόν ο Υιός του Θεού παρουσιάστηκε με μορφή ανθρώπου, παίρνοντας μορφή δούλου, κι αν έγινε όμοιος με τους ανθρώπους και βρέθηκε ως άνθρωπος κατά τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά, πώς δεν θα εικονιστεί;
Και αν κατά τη συνήθεια «η εικόνα του βασιλιά λέγεται βασιλιάς» και «η τιμή της εικόνας ανεβαίνει στο πρωτότυπο», όπως λέγει ο θείος Βασίλειος, πως η εικόνα δεν θα τιμηθεί και δεν θα προσκυνηθεί όχι ως Θεός, αλλά ως εικόνα του σαρκωμένου Θεού;
Απόσπασμα από το βιβλίο Ιωάννου Δαμασκηνού, «Ι. Κατά Μανιχαίων διάλογος, ΙΙ. Προς τους διαβάλλοντας τας αγίας εικόνας λόγοι τρεις». Κείμενο, μετάφραση, εισαγωγή, σχόλια Νίκος Ματσούκας. (Εκδόσεις Π. Πουρναρά, Θεσσαλονίκη).
