Εισαγωγικά
Ο απόδημος Ελληνισμός είναι το χαρακτηριστικού του Ελληνισμού από αρχαιοτάτων χρόνων και μάλιστα από μυθικών χρόνων, από τα χρόνια δηλαδή της Αργοναυτικής και της Τρωικής εκστρατείας. Τα χρόνια όμως που ο Ελληνισμός μεγαλούργησε είναι τα χρόνια των αρχαίων εποικισμών που χρονολογούνται από τον 8ο τουλάχιστο αιώνα. Τότε είχαμε μια έκρηξη της δυναμικής των Ελλήνων σε σημείο που όλη η Μεσόγειος και ο Εύξεινος Πόντος, γέμισαν οι παράκτιες περιοχές με ελληνικές αποικίες, όπως στην Κάτω Ελλάδα και την Σικελία που ονομάζεται ακόμη και σήμερα «ΜΕΓΑΛΗ ΕΛΛΑΔΑ» (Μagna Graecia). Ο σύνδεσμος ανάμεσα στην αποικία και την μητρόπολη, από όπου έφυγαν, ήταν πολύ στενός όχι μόνο διότι τηρούσαν τα ήθη και τις παραδόσεις της μητρόπολης αλλά και διότι έκαναν κοινές γιορτές, για να τονώσουν την φυλετική τους συγγένεια.
Το φαινόμενο αυτό της αποδημίας των Ελλήνων δεν σταμάτησε ποτέ σε όλη την μακραίωνη ιστορία του Ελληνισμού, αλλά στα νεότερα χρόνια άλλαξε χαρακτήρα. Η αποδημία στα αρχαία χρόνια γίνονταν από την περίσσεια δυναμική των Ελληνικών πόλεων με αποτέλεσμα την διοχέτευση αυτής της δυναμικής και σε άλλες περιοχές, ιδίως σε παράκτια λιμάνι και στις εκβολές ποταμών, για την επικοινωνία τόσο με τους θαλάσσιους δρόμους όσο και με τους χερσαίους, που οδηγούσαν σε εσωτερικές αγορές.
Στα νεότερα χρόνια η αποδημία γίνεται από ανάγκη, από φτώχεια και ζήτηση εργασία για επιβίωση. Η επικοινωνία μεταξύ ντόπιων και αποδήμων Ελλήνων παλιότερα ήταν πολύ δύσκολη, σήμερα όμως με τα ηλεκτρονικά μέσα είναι πολύ πιο εύκολη. Το σημαντικό στην υπόθεση αυτή είναι ότι οι Έλληνες ακόμη και αυτοί που βολεύτηκαν και πλούτισαν δεν ξέχασαν τον τόπο τους ούτε τα Ελληνικά ήθη και έθιμα. Σήμερα υπάρχει ακμαίο ελληνικό στοιχείο σε όλες τις ηπείρους, Ευρώπη, Αμερική Αυστραλία κλπ. Οι Έλληνες διαπρέπουν στο εξωτερικό λόγω υψηλού επιπέδου γενετικού υλικού, υψηλού πολιτιστικού επιπέδου και ακαταμάχητης δραστηριότητας σε όλα τα επίπεδα.
Το θέμα όμως είναι πόσο αξιοποιείται αυτή η δυναμική του απόδημου Ελληνισμού και πώς μπορούσε το Ελληνικό κράτος να ενισχύσει και να ενώσει αυτές τις απομονωμένες δυνάμεις του Ελληνισμού. Ας κάνουμε λοιπόν κάποιες σκέψεις, οι οποίες δεν είναι βέβαια άγνωστες στους αρμόδιους, όμως δεν βλέπουμε να γίνονται σοβαρά βήματα προς σ’ αυτήν την κατεύθυνση.
Η Παγκόσμια δυναμική του απόδημου Ελληνισμού
Η παγκόσμια δυναμική του απόδημου Ελληνισμού αναδεικνύει μια ζωντανή κοινότητα εκατομμυρίων Ελλήνων σε πάνω από 80 χώρες, που λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ Ελλάδας και διεθνούς σκηνής. Αυτή η διασπορά, με ιστορία από την αρχαιότητα, ενισχύει την πολιτιστική, οικονομική και πολιτική επιρροή της Ελλάδας παγκοσμίως.
Πληθυσμός και Κατανομή
Ο απόδημος Ελληνισμός αριθμεί περίπου 5 με 7 εκατομμύρια άτομα εκτός Ελλάδας, φτάνοντας συνολικά τα 17 εκατομμύρια μαζί με τον εγχώριο πληθυσμό. Η μεγαλύτερη κοινότητα βρίσκεται στις ΗΠΑ (πάνω από 3 εκατ.), Αυστραλία (650 -700 χιλ.), ακολουθούν Γερμανία (400-450 χιλ.), Βρετανία (400 χιλ.) και Καναδάς (350 χιλ.) και αρκετές χιλιάδες σε Ασία και Αφρική.
Οργανώσεις και Δίκτυα
Οργανώσεις όπως το Hellenes Abroad συνδέουν ομογενείς μέσω πολιτιστικών εκδηλώσεων, δικτύωσης και φιλανθρωπίας, ενώ το The Hellenic Initiative προωθεί την οικονομική ανάκαμψη της Ελλάδας. Η Γενική Γραμματεία Απόδημου Ελληνισμού ενισχύει την ομογένεια με διάφορους τρόπους. Άλλοι φορείς στήριξης του Απόδημου Ελληνισμού είναι:
Παγκόσμιες Ομοσπονδίες
- ΣΑΕ (Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού): Συμβουλευτικό σώμα της ελληνικής πολιτείας, ενώνει ομογενείς σε 7 περιφερειακά τμήματα (Αμερική, Ευρώπη, Ασία κ.λπ.), προωθώντας διάλογο και επανένταξη.
- Παγκόσμιο Συμβούλιο Ελλήνων (ΠΣΕ): Προάγει συντονισμό μεταξύ διασποράς και Ελλάδας, με έμφαση σε πολιτισμό και πολιτική εκπροσώπηση.
Περιφερειακοί Οργανισμοί
- AHEPA (American Hellenic Educational Progressive Association): Στις ΗΠΑ, εστιάζει σε εκπαίδευση, φιλανθρωπία και lobbying για εθνικά ζητήματα.
- Ελληνικές Ορθόδοξες Αρχιεπισκοπές: Όπως η GOARCH (ΗΠΑ), καλύπτουν πνευματικές ανάγκες σε κοινότητες Δύσης, Αυστραλίας, Ευρώπης.
Ποια η οικονομική συνεισφορά της ελληνικής διασποράς
Κύρια Στοιχεία Συνεισφοράς
- Εμβάσματα: Ετήσια άνω των 1 δισ. ευρώ, υποστηρίζοντας νοικοκυριά και κατανάλωση, ειδικά σε περιόδους κρίσεων.
- Επενδύσεις και Επιχειρήσεις: Διασπορά προσελκύει ξένες επενδύσεις, δημιουργεί startups και μεταφέρει τεχνογνωσία σε έρευνα-καινοτομία.
- Φιλανθρωπίες: Οργανισμοί όπως The Hellenic Initiative διοχετεύουν εκατομμύρια σε έργα ανάπτυξης, εκπαίδευση και ανθρωπιστική βοήθεια.
Εθελοντικές Συνεισφορές
- Δικτύωση και Brain Gain: Προτροπή για ανταλλαγές γνώσεων, επενδύσεις και φιλανθρωπίες μέσω οργανώσεων (π.χ. Hellenic Initiative), χωρίς υποχρεωτικότητα.
- Πολιτιστική Συμμετοχή: Ενθάρρυνση σε προγράμματα νεολαίας και events, ως “πρέσβεις” εξωτερικής πολιτικής, βάσει Σχεδίου.
Οι απόδημοι Έλληνες ψηφίζουν στις ευρωεκλογές με προοπτική και για τις βουλευτικές και δημοψηφίσματα μέσω ειδικών εκλογικών καταλόγων εξωτερικού με αυτοπρόσωπη ή επιστολική ψήφο. Από τον Φεβρουάριο 2026, ψηφίζουν απευθείας 3 βουλευτές, με σταυρό προτίμησης, ενισχύοντας επιρροή σε εξωτερική πολιτική.
Η σημερινή κατάσταση στην Ελλάδα
Η Ελλάδα και οι άλλες χώρες της Νότιας Ευρώπης μαστίζονται από την οικονομική κρίση, με αποτέλεσμα πολλοί νέοι, ιδιαίτερα επιστήμονες, να γίνονται οικονομικοί μετανάστες. Η ισχυρή κοινωνία πολιτών αποσυντίθεται, την θέση της παίρνει ο ατομικισμός, και μειώνεται η κοινωνική ευθύνη. Η τεχνολογία αυξάνει με γοργούς ρυθμούς στις ισχυρά οικονομικές χώρες, ενώ στην Ελλάδα δημιουργούνται ελλείμματα στην παιδεία για την κατάκτηση της γνώσης. Πολλοί νέοι εγκαταλείπουν την χώρα για να σπουδάσουν και να συνεχίσουν τις ειδικεύσεις τους σε άλλες χώρες. Αυτοί οι νέοι χάνονται από το επιστημονικό δυναμικό της ξένης χώρας, διότι δεν υπάρχουν προοπτικές για εργασία στην πατρίδα τους. Πέραν τούτων έχουμε κρίση ηθικών αξιών, φτώχεια, πείνα και εξαθλίωση. Στην Ελλάδα μετά το 1974 επικράτησε η δημοκρατία, αλλά αυτό από μόνο του δεν λέει τίποτε, χωρίς ισχυρή οικονομία.
Αρχή φόρμας
Απόδημος Ελληνισμός, μια αναξιοποίητη δύναμη του έθνους
Η αξιοποίηση του Απόδημου Ελληνισμού είναι μια αποστολή που το ελληνικό κράτος δεν κατάφερε να φέρει σε πέρας. Αναμφίβολα, πολλοί προσπάθησαν, όμως αυτή η τεράστια δύναμη παραμένει ακόμα αναξιοποίητη. Ο κορμός της πατρίδας δεν μπολιάζεται από τις δυνάμεις, την εμπειρία και την εφευρετικότητα των Ελλήνων της Διασποράς, οι οποίοι αγωνίζονται, διακρίνονται και τιμούν την καταγωγή τους.
Δεκαετίες τώρα, θυμόμαστε τους αποδήμους μόνο όταν χρειαζόμαστε υποστήριξη στα εθνικά μας θέματα για την προσέλκυση επενδύσεων ή για την προβολή του τουρισμού μας. Χρόνια τώρα, περιοριζόμαστε σε εθιμοτυπικές και τελετουργικές διαδικασίες που εξαντλούνται στη διάρκεια μιας ημέρας με πρόσκαιρα αποτελέσματα, χωρίς στρατηγική και συνέχεια.
Ενέργειες για αξιοποίηση του απόδημου Ελληνισμού
Ο Απόδημος Ελληνισμός αποτελεί τη συνέχεια της πατρίδας μας. Δεν αποτελεί μόνο στρατηγική επιλογή, αλλά και εθνική αποστολή.
Ο Απόδημος Ελληνισμός, οργανώνοντας κοινότητες και επιστημονικές ενώσεις, κτίζοντας σχολεία, εκκλησίες και πολιτιστικά κέντρα, δεν επιβίωσε απλώς, αλλά μεγαλούργησε. Μέσα από τις δημιουργικές του δυνάμεις, που καθήκον μας είναι να τους δώσουμε ευκαιρίες και δυνατότητες έκφρασης. Κάθε χρόνο, με αφορμή την 25η Μαρτίου, δρόμοι και λεωφόροι σε κάθε γωνιά της γης κατακλύζονται από ελληνικές σημαίες και νέα παιδιά, και εμείς αρκούμαστε σε κάποια στιγμιότυπα στα βραδινά δελτία.
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μία κίνηση αξιοποίησης του απόδημου Ελληνισμού. Η Γενική Γραμματεία Απόδημου Ελληνισμού και Δημόσιας Διπλωματίας (ΓΓΑΕΔΔ) έχει το θεσμικό ρόλο της «γέφυρας επικοινωνίας» με τους Έλληνες της Διασποράς, ως φορέας κατανόησης και διαμεσολάβησης με την Ελληνική Πολιτεία. Σταθερή επιδίωξή των δράσεών της είναι η διατήρηση και ενίσχυση των δεσμών με την Ομογένεια σε ολόκληρο τον κόσμο. Ορισμένες από τις δράσεις της είναι:
1.Η πολύπλευρη και έμπρακτη στήριξη των ομογενειακών Οργανώσεων και των δράσεών τους,
2.Η υποστήριξη της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης στο εξωτερικό σε όλες τις βαθμίδες, συμπεριλαμβανομένων των Εδρών Νεοελληνικών Σπουδών και του Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών στη Βενετία.
3.Η διοργάνωση θερινών προγραμμάτων εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας σε συνεργασία με Πανεπιστημιακά Ιδρύματα,
4.Η χορήγηση υποτροφιών, η διοργάνωση διαγωνισμών για θεματικές ελληνικού πολιτισμού και ιστορίας,
5.Η τιμητική βράβευση Ομογενών, η διοργάνωση επιστημονικών Συνεδρίων, Ημερίδων και άλλων εκδηλώσεων εμβέλειας.
- Η κατάρτιση προγραμμάτων φιλοξενίας για νέους ομογενείς που αποσκοπούν στη γνωριμία, επανασύνδεση και εξοικείωσή τους με τον τόπο καταγωγής των προγόνων τους, με τις ρίζες τους και την ενίσχυση της εθνικής τους ταυτότητας.
- Η δημιουργία της ψηφιακής πλατφόρμας Staellinika.com αποτελεί πράγματι ένα σημαντικό εργαλείο για την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας.
Μακάρι όλα αυτά τα προγράμματα να υλοποιηθούν και έτσι να έχουμε μια πιο θετική εικόνα για τον απόδημο Ελληνισμό.
Συμπέρασμα
Ο Απόδημος Ελληνισμός είναι μια άλλη Ελλάδα και μάλιστα με αναπτυγμένο το εθνικό φρόνημα και το αίσθημα της εθνικής προσφοράς. Πρέπει να το αξιοποιήσουμε με κάθε τρόπο. Ο Απόδημος Ελληνισμός ιδιαίτερα στις ΗΠΑ, όπου από το Κογκρέσο λαμβάνονται αποφάσεις για όλο τον κόσμο, το Ελληνικό Λόμπυ μαζί με το Εβραϊκό και το Αρμένικο προωθούν τα εθνικά μας συμφέροντα αλλά κι εμείς πρέπει να είμαστε στενά συνδεδεμένοι μαζί τους και να συνεργαζόμαστε αποτελεσματικά. Η Ελληνική ναυτιλιακή ιδιοκτησία είναι πρώτη στον κόσμο. Είναι κρίμα να καταφεύγουν σε άλλα κράτη για να έχουν μειωμένους φόρους και εμείς να μην τους αξιοποιούμε. Αν στην περίοδο της οικονομικής κρίσης εκδίδαμε ένα ομολογιακό δάνειο αξιοποιώντας τους εφοπλιστές, τους μεγάλους πλοιοκτήτες και τους μεγάλους επιχειρηματίες, θα βγαίναμε από την κρίση πολύ πιο εύκολα και γρήγορα. Η προώθηση ακόμη του πολιτιστικού κεφαλαίου με την μακροχρόνια ιστορία μας θα συνέβαλλε στην παγκόσμια αναβάθμιση της χώρας. Μένουν ακόμη πολλά βήματα που πρέπει να κάνουμε για να είμαστε σε ένα ικανοποιητικό επίπεδο στα θέματα του Απόδημου Ελληνισμού.
