Ματθ. 5,4
Μακάριοι οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακλήθησονται.
Μετάφραση
Μακάριοι είναι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν.
Ερμηνεία
- Μακάριοι οἱ πενθοῦντες. Αυτό δεν είναι παράδοξο; Επειδή όλοι, σύμφωνα με τον Γρηγόριο Νύσσης θεωρούσαν μακάριους μεν αυτούς που βρίσκονται στη χαρά, ενώ άθλιους όσους είναι στη θλίψη, κόβει από τη ρίζα αυτήν την αντίληψη, υποδεικνύοντας το αντίθετο. Πενθούντες είναι όχι αυτοί που απλώς πενθούν, αλλά αυτοί που πενθούν για τα αμαρτήματά τους. Ο Παύλος δήλωνε λέγοντας, ότι «η μεν του κόσμου λύπη έχει ως αποτέλεσμα τον θάνατο, ενώ η κατά Θεόν λύπη έχει ως αποτέλεσμα την μετάνοια, η οποία οδηγεί σε σωτηρία και για την οποία δεν μετανιώνει αυτός που την έχει (Β Κορ. ζ 10)».
- ὅτι αὐτοὶ παρακλήθησονται. Πού θα παρηγορηθούν; Φυσικά και εδώ και εκεί. Εδώ μεν, με την ελπίδα της λύτρωσής τους, αλλά και με εσωτερική παρηγοριά από τον Παράκλητο, ενώ εκεί, όχι μόνο με την άφεση των αμαρτιών τους, αλλά και με τη μακαριότητα. Επομένως αν θέλουμε να παρηγορηθούμε, πρέπει να πενθούμε. Και αυτό δεν είναι αίνιγμα, διότι όταν ο Θεός παρηγορεί, ακόμη και αν πέσουν πάνω μας βροχή τα λυπηρά, θα είμαστε πάνω από όλα.
Συμπέρασμα
Δεν πρόκειται για μοιρολογίστρες, για ελεεινολογούντες και ταπεινολογούντες, αλλά για πενθούντες εν Χριστώ. Πρόκειται για το κατά Θεόν πένθος, το οποίο οι άγιοί μας το έζησαν ως χαροποιό πένθος. Πένθος για τις αμαρτίες τους, χαρά για τη λύτρωση που τους δίνει ο Θεός για τον αγώνα τους. Αυτό το πένθος φέρνει την παρηγοριά και την ανακούφιση, γιατί έρχονται πιο κοντά στον ελεήμονα Θεό.
Ματθ. 5,5
Μακάριοι οἱ πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσι τὴν γῆν.
Μετάφραση
Μακάριοι είναι οι πράοι και ειρηνικοί,
διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη.
Ερμηνεία
- Μακάριοι οἱ πραεῖς: Πραείς είναι αυτοί που έχουν συγκρατημένα τα ήθη τους και είναι απαλλαγμένοι από κάθε πάθος. Αυτοί ονομάζονται πράοι, επειδή δεν έχουν καμία ταραχή να κατοικεί μέσα στις ψυχές τους. Ο μακαρισμός επιβάλλει τη μετριοφροσύνη και την πραότητα, όχι την πλήρη απάθεια. Μακάριοι, λοιπόν, είναι όσοι δεν είναι ευερέθιστοι από τα εμπαθή σκιρτήματα της ψυχής αλλά είναι ήρεμοι με τη λογική. Σ’ αυτούς ο λογισμός, σαν άλλο χαλινάρι, ανακόπτει τις ορμές και δεν αφήνει την ψυχή να εκτρέπεται προς την αταξία. Το «πραείς» δηλώνει γλυκύτητα, είναι η στάση των πτωχών στο πνεύμα απέναντι στους άλλους, είναι οι αγαθοί, οι επιεικείς. Πράοι λέγονται όχι αυτοί που δεν οργίζονται καθόλου· διότι αυτοί είναι αναίσθητοι· αλλά αυτοί που έχουν μεν θυμό, αλλά τον συγκρατούν και οργίζονται γι αυτούς που πρέπει να οργιζόμαστε, δηλαδή τους δαίμονες. Στις άλλες περιπτώσεις ισχύει αυτό που είπε ο Δαβίδ, «οργίζεσθε και μη αμαρτάνετε». Βέβαια νομίζουμε ότι ο πράος χάνει όλα τα δικά του δικαιώματα. Το αντίθετο συμβαίνει. Ο πράος, αυτός δηλαδή που δεν είναι θρασύς ούτε αλαζόνας, είναι αυτός που με ασφάλεια κατέχει τα αγαθά του, ενώ ο θρασύς και αλαζόνας θα χάσει πολλές φορές και όσα κληρονόμησε από τον πατέρα του και την ίδια την ηρεμία του.
- ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσι τὴν γῆν. Ποιά γη; Αυτά τα λέει εννοώντας όχι μόνο τις παρούσες αμοιβές αλλά και τις μελλοντικές. Σε όλους αυτούς τους μακαρισμούς οι ουράνιες ευλογίες υπονοούν αμοιβαία και τις επίγειες. Ο ψαλμωδός (λστ 11) λέγοντας ότι «οι πράοι θα κληρονομήσουν τη γη»εννοεί τη γη του Ισραήλ, αλλά στο λόγο του Ιησού η γη αποτελεί σύμβολο. Δεν αναφέρεται στην Παλαιστίνη, η οποία ήταν τύπος και αρραβώνας της αληθινής, αλλά στην επουράνια Ιερουσαλήμ, την καινούργια γη, στην οποία και μόνη αναφέρεται εδώ η φράση του Σωτήρα. Διότι εκείνη η γη, η επουράνια Ιερουσαλήμ, δεν γίνεται λάφυρο αυτών που μάχονται, αλλά προβάλλεται ως κληρονομία μακρόθυμων και πράων ανδρών.
Συμπέρασμα
Η πραότητα είναι το κλειδί όχι μόνο της προσωπικής μας γαλήνης αλλά και της προσωπικής μας επιτυχίας στην αναγνώριση από όλους τους ανθρώπους αυτής της γης, όχι ως κατακτητές αλλά ως ειρηνευτές, αλλά και από τις ουράνιες δυνάμεις.
Ματθ. 5,6
Μακάριοι οἱ πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιοσύνην,
ὅτι αὐτοὶ χορτασθήσονται.
Μετάφραση
Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν να αποκτήσουν οι ίδιοι
αλλά και να επικρατήσει στον κόσμο η δικαιοσύνη και η αρετή,
διότι αυτοί θα ικανοποιηθούν.
Ερμηνεία
1.Μακάριοι οἱ πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιοσύνην. Δεν είπε «μακάριοι» αυτοί που προσηλώνονται στη δικαιοσύνη, αλλά μακάριοι αυτοί που πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, δηλαδή όχι απλώς να την ζητούνε, αλλά να την επιθυμούν. Είναι αξιοσημείωτο ότι μακαρίζεται η πείνα και η δίψα της δικαιοσύνης και όχι η κατοχή της. Το να πιστεύει κάποιος, ότι κατέκτησε τη δικαιοσύνη, όπως και ο Φαρισαίος της παραβολής, είναι ανεδαφικό. Αλλά ποια δικαιοσύνη; Προφανώς την αρετή συνολικά. Δικαιοσύνη εδώ δεν είναι ούτε η δικαιοσύνη του Θεού, της οποίας τον θρίαμβο θα εύχονταν οι μακαριζόμενοι, ούτε η δικαιοσύνη, την οποία θα ήταν αυτοί διατεθειμένοι να αποδίδουν στους άλλους, αλλά η τελειότητα, την οποία ο Θεός δίνει σε όλους εκείνους, οι οποίοι την επιθυμούν με όλη τους την ψυχή.
2.ὅτι αὐτοὶ χορτασθήσονται: Ο χορτασμός αναφέρεται στο μέλλον. Διότι ο πόθος της δικαιοσύνης και τελειότητας είναι πόθος του Θεού και η πείνα λοιπόν και δίψα της δικαιοσύνης θα χορταστεί με την κατοχή του Θεού. Σύμφωνα με αυτήν την εκδοχή, θα χορτάσουν δικαιοσύνη, διότι θα δουν τέτοια άκρα δικαιοσύνη να απονέμεται στον καθένα στη βασιλεία του Θεού, ώστε το ζωηρότατο μέσα τους αίσθημα του δικαίου θα ικανοποιηθεί πληρέστατα. ( Ρωμ. ιδ 17).
Συμπέρασμα
Δεν πρόκειται για ανθρώπους που απλώς είναι δίκαιοι, αλλά για ανθρώπους που πεινούν και διψούν για δικαιοσύνη, πράγμα που είναι πιο σημαντικό. Αυτοί που είναι δίκαιοι, ή αυτοί που νομίζουν ότι είναι δίκαιοι, νομίζουν ότι έχουν φτάσει στο τέρμα του δρόμου της δικαιοσύνης και δεν χρειάζεται να αγωνιστούν περισσότερο. Η δικαιοσύνη και μάλιστα η δικαιοσύνη του Θεού είναι ένας δρόμος ατελείωτος, που οδηγεί στην τελείωση αλλά δεν έχει τέρμα. Πρόκειται για ανήσυχους ανθρώπους, για υποψιασμένους και προπαντός ευσεβείς, που αναγνωρίζουν τον ατέλειωτο δρόμο της δικαιοσύνης του Θεού και δεν σταματά ποτέ και πουθενά. Εξάλλου το πεπερασμένο της ανθρώπινης πραγματικότητας δεν συμβιβάζεται ευτυχώς με εφησυχασμό και παραίτηση.
Ματθ. 5,7
Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται.
Μετάφραση
Μακάριοι οι ευσπλαγχνικοί, διότι αυτοί θα ελεηθούν.
Ερμηνεία
Εδώ εννοεί όχι μόνο αυτούς που ελεούν με χρήματα αλλά και με διάφορους άλλους τρόπους. Διότι είναι ποικίλος ο τρόπος της ελεημοσύνης και πλατιά αυτή η εντολή. Η λέξη ελεήμων συχνά αποδίδεται στην Π.Δ. στο Θεό, συνδυασμένη μάλιστα με τη λέξη οικτίρμων «οικτίρμων και ελεήμων ο Κύριος…». Οσοδήποτε μεγάλος και αν είναι ο ζήλος μας για τη δικαιοσύνη, δεν πρέπει να στερείται του στοιχείου του ελέους. Ο Θεός είναι συγχρόνως και δίκαιος και ελεήμων. Ο ψαλμωδός περιγράφοντας τον τέλειο άνθρωπο αποδίδει σε αυτόν ακριβώς τον συνδυασμό του ελέους και της δικαιοσύνης (Ψαλμ. ρια 5).
Ο άνθρωπος έχει ανάγκη του θείου ελέους. Οφείλει λοιπόν να συγχωρεί και γενικώς να δείχνει συμπάθεια στις δυστυχίες και τα δεινά των άλλων. Δεν είναι όμως ίσο το ανθρώπινο έλεος και το θείο έλεος, αλλά όση είναι η απόσταση μεταξύ πονηρίας και αγαθότητας, τόσο διαφέρει αυτό από εκείνο.
Συμπέρασμα
Το έλεος του Θεού είναι αμέτρητο, αλλά για τύχουμε το έλεος του Θεού, πρέπει κι εμείς να δείξουμε σημεία γραφής ότι βρισκόμαστε προς αυτήν την κατεύθυνση. Ο Θεός σεβόμενος απεριόριστα την ελευθερία του ανθρώπου περιμένει την δικιά μας συναίσθηση του μεγάλου χρέους προς Αυτόν, από την οποία απορρέει «η οικτίρμων διάθεση προς τον πλησίον». Αυτή ακριβώς η διάθεση είναι το κάλεσμα που κάνουμε στο Θεό, για να δείξει το απέραντο έλεος σε μας τους αμαρτωλούς. Δείχνοντας έλεος προς τους συνανθρώπους μας είμαστε στην ίδια γραμμή, ευθυγραμμιζόμαστε με την φιλοικτήρμονα διάθεση του Θεού με όλα τα αγαθά αποτελέσματα αυτής της σωτήριας επιλογής μας.
Ματθ. 5,8
Μακάριοι οἱ καθαροί τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται.
Μετάφραση
Μακάριοι όσοι έχουν καθαρή την καρδιά, γιατί αυτοί θα δουν τον Θεό.
Ερμηνεία
1.Μακάριοι οἱ καθαροί τῇ καρδίᾳ. Καθαρούς εδώ ονομάζει ή εκείνους που έχουν την συνολική αρετή και η συνείδησή τους δεν τους ελέγχει για κανένα πονηρό ή αυτούς που ζουν με αγνότητα. Αυτοί που με την ένωσή τους με το Θεό που γίνεται μέσω του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, έφυγαν από κάθε αγάπη για τη σάρκα και απομακρύνθηκαν τελείως από την κοσμική ηδονή. Καθαρός επίσης είναι ο άνθρωπος που είναι αθώος στα χέρια και καθαρός στην καρδιά. (Ψαλμ. κγ 4) Αυτός είναι αθώος από κάθε κακό, όχι μόνο στα έργα, αλλά και στην πρόθεση. Το μάτι του είναι απλό (Ματθ. στ 22) και δεν εισχωρεί σε αυτόν η επιθυμία να προσβάλλει το Θεό ή τον πλησίον. Καθαρότητα διάνοιας και ειλικρίνεια προθέσεων είναι τα χαρακτηριστικά του. Καθαροί στην καρδιά είναι εκείνοι, τους οποίους δεν τύπτει η συνείδηση για κανένα αμάρτημα.
2.ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται. Αυτός που καθάρισε τελείως την καρδιά του από κάθε εμπαθή διάθεση, μέσα στη δική του καθαρότητα βλέπει την εικόνα του Πανάγιου Θεού, διότι είναι ικανή η καθαρότητα της ψυχής να καθρεπτίζει τον Θεό μέσα από τον εαυτό της. Η καθαρή καρδιά μοιάζει με τον καθαρό καθρέπτη και όπως ο καθαρός καθρέπτης απεικονίζει την όψη των πραγμάτων, έτσι και η καθαρή ψυχή απεικονίζει την όψη του Θεού. Θα δουν όμως το Θεό οι άνθρωποι, όσο είναι δυνατόν στην ανθρώπινη φύση, διότι την θεϊκή όψη δεν μπορούν να την αντέξουν τα ανθρώπινα μάτια, όπως έγινε και με τους μαθητές κατά την Μεταμόρφωση του Χριστού στο όρος Θαβώρ. Όταν λοιπόν η σκέψη μέσα σου είναι ανόθευτη από κάθε κακία, ελεύθερη από πάθη και απαλλαγμένη από κάθε μολυσμό, είσαι μακάριος, επειδή είσαι καθαρός και με την οξύτητα της όρασης βλέπεις το αθέατο για τους ακάθαρτους. Και επειδή έχει αφαιρεθεί από τα μάτια της ψυχής η υλική λάσπη, μέσα στον καθαρό ουρανό της καρδιάς βλέπεις καθαρά το μακάριο θέαμα. Σαφής γνώση του Θεού θα ακολουθήσει και τώρα σε αυτήν τη ζωή, αλλά θα ολοκληρωθεί στη μέλλουσα ζωή. (Α΄Ιω. γ 2,3,6).
Συμπέρασμα
«Θεόν ουδείς εώρακε πώποτε», γιατί τα μάτια του σώματός μας αδυνατούν να δουν στην λαμπρότητα του Θεού. Το είδαμε στον Μωυσή με την φλεγόμενη βάτο, το είδαμε στην Μεταμόρφωση του Χριστού στο όρος Θαβώρ, όπου οι μαθητές «εώρων τον Κύριον, καθώς ηδύναντο». Με τα μάτια όμως της ψυχής, που διαθέτουν οι άγιοι και εδώ στη γη αλλά προπάντων στον ουρανό, είναι δυνατή η Θέα του Θεού, η οποία αποτελεί την μεγαλύτερη χαρά και αγαλλίαση για την ανθρώπινη ύπαρξη. Επειδή όμως ο Πανάγαθος Θεός δεν μπορεί να φιλοξενηθεί σε βρώμικες καρδιές, πρέπει να τις καθαρίζουμε τις καρδιές μας και τότε έχουμε την ελπίδα να θεωθούμε και συνέχεια να θεαθούμε τον Πανάγιο Θεό. Η καθαρότητα της καρδιάς είναι το εισιτήριο για τις αυλές του Κυρίου. Μακάρι να αξιωθούμε αυτήν την μεγάλη χάρη.
Συνεχίζεται…
