(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)
Άγιος Διάδοχος Φωτικής
Οράσεις
[Συνομιλία με τον Άγιο Ιωάννη Πρόδρομο]
Συνέχεια από εδώ: https://www.pemptousia.gr/2026/03/agios-diadochos-fotikis-otan-i-psychi-fronei-kala-einai-olokliri-perilabri-kai-perivlepti-otan-omos-fronei-kaka-einai-skoteini/
25
Ερώτ. Είναι φανερό, είπα. Αλλ’ ίσως πουν μερικοί ότι η εξήγηση για τη φωνή των αγγέλων, πρέπει να θεωρηθεί σύμφωνα με την εξήγηση που δόθηκε στη θεία φωνή1.
Απόκρ. Ο Θεός όμως, είπε, επειδή έχει στη δύναμή του τα πάντα, γι’ αυτό, όταν θέλει, φαίνεται να μιλάει, αν και μένει επάνω από αυτά, ως αποκλειστικά άυλος. Οι άγγελοι όμως είναι αδύνατο να κάνουν τούτο γιατί, αν μπορούσαν να δείχνονται ότι μιλούν, όταν θέλουν, χωρίς να μιλούν, θα μπορούσαν να κάνουν και ό,τι θα ήθελαν εκ των μη όντων.
26
Ερώτ. Πολύ καλά. Τι πρέπει όμως να σκεφθούμε και περί της ψυχής που χωρίζεται από το σώμα;
Απόκρ. Η ψυχή, είπε, όταν χωρισθεί από το σώμα και έως ότου ξαναπάρει το σώμα δια της αναστάσεως, υμνεί τον Θεό με ενδιάθετο λόγο, όπως συμφωνούν όλοι, επειδή κατ’ αρχήν πήρε την ομιλία μέσα στο σώμα.
Οι άγγελοι όμως, επειδή είναι δημιουργημένοι σε απλή και φιλόηχη φύση, χρησιμοποιούν, όπως γνωρίζουμε, ακατάπαυστες φωνές, όχι με την έννοια ότι εκφράζονται με κάποιο σωματικό όργανο, αλλά σαν να έχουν την αεικινησία τους εξαίσια αιτία ήχου. Γιατί το αερώδες χαρακτηριστικό της φύσεως τους, όντας πολύ φιλόμουσο, τους παρακινεί πάντοτε σε άπαυστη και δυνατή βοή.
27
Ερώτ. Σαφώς. Με ποιον τρόπο όμως, είπα, πρέπει να εννοήσουμε ότι αυτοί μεταβάλλονται σε είδος, όταν αποστέλλονται από τον Θεό προς κάποιον άγιο;
Απόκρ. Παράξενο, είπε, είναι το ερώτημα στην ακοή και γι’ αυτό είναι άστοχο γι’ απάντηση. Πάντως πρέπει να εκλαμβάνουμε τα πράγματα έτσι· όταν έπειτα από εντολή του Θεού σκεφθούν να έλθουν σε κάποια μορφή, έρχονται σ’ αυτήν με τη φαντασία αμέσως, γιατί η φύση τους υπηρετεί εύκολα τη θέληση από την πολλή αραιότητα της.
Πραγματικά, καθώς η φύση πυκνώνεται με τη δύναμη της θελήσεως τους, έρχονται ανεμπόδιστα με τη φαντασία από το μη φαινόμενο, σε οποιοδήποτε σχήμα θέλουν, όπως είπα, να φανούν στην καθαρή ψυχή γιατί μόνο στην καθαρή ψυχή, στην πνευματική, ανήκει ή δυνατότητα να δει γνωστικά τη μορφή της φαντασίας.
Πραγματικά, αν το καλούμενο προς φαντασία δεν συντρέχει με τη διάθεση εκείνου που φαντάζεται, δεν μπορεί καθόλου να πραγματοποιηθεί φανερά επαφή αγγέλου και ανθρώπου. Γι’ αυτό τότε χρησιμοποιούν και αισθητή φωνή, καθώς, μου φαίνεται, και η φωνή μιμείται το σχήμα της φαντασίας για την ίδια αιτία.
28
Ερώτ. Πιθανώς. Σε παρακαλώ, είπα, ω διδάσκαλε Λόγε2, πριν ξημερώσει (γιατί γνωρίζω μόλις φανεί η ημέρα αμέσως θ’ απομακρυνθείς, αφού δε δέχεσαι πια να είσαι εμπρός από μια ψυχή, για να μη ομιλείς και να βλέπεις τα σχήματα του βίου που φτεροκοπούν), εξήγησε μου αυτό ακόμα· οι άγγελοι που αποστέλλονται από τον Θεό στη γη, όσο χρόνο βρίσκονται στον κόσμο, δεν εγκαταλείπουν την ουράνια κατοικία τους;
Απόκρ. Είναι φυσικά αδύνατο, όσο χρόνο βρίσκονται στον κόσμο, να είναι κατά τον ίδιο τρόπο επάνω στον ουρανό. Γιατί αυτό είναι γνώρισμα μόνο του ενανθρωπήσαντος Θεού Λόγου, ο οποίος και σ’ αυτή τη γη εμφανίζεται, όχι φανταστικά, και τα επουράνια δεν εγκαταλείπει, αλλά περιλαμβάνει τα πάντα εξ αιτίας του απερίγραπτου της φύσεως του.
Πρέπει όμως να γνωρίζουμε ότι, παντού όπου βρίσκονται όλες εκείνες οι αγγελικές δυνάμεις, ενορούν όλα τα επουράνια και τα εγκόσμια πράγματα κατά τέτοιον τρόπο, σαν να βρίσκονται με τη χάρη του αγίου Πνεύματος εντελώς γύρω τους. Γιατί η διαύγεια της φύσεως τους και το γεγονός ότι η φύση τους έχει από παντού όψη τις καθιστά ικανές να βλέπουν τα πάντα με αυτόν τον τρόπο.
Μόνο ο Θεός πάντως βλέπει και τα μελλοντικά σαν κοντινά, αφού είναι επάνω από τα πάντα και περιβάλλει με δόξα σαν παρόντα κιόλας, όχι μόνο τα όντα, αλλά κι εκείνα που πρόκειται να γίνουν μελλοντικά σε οποιοδήποτε χρόνο. Γι’ αυτό μόνο αυτός γνωρίζει τις βουλές των καρδιών.
29
Ερώτ. Επομένως, είπα, αυτά σημαίνουν ότι και η ψυχή, όταν χωρισθεί από το σώμα, σύμφωνα με την εξήγηση περί των αγγέλων, όχι μόνο τον τόπο των ασωμάτων δυνάμεων αντικρύζει, αλλά βλέπει και παρόμοια όλα τα πράγματα που υπάρχουν στον κόσμο;
Απόκρ. Καθόλου, απάντησε. Γιατί οι άγγελοι, επειδή δημιουργήθηκαν εφ’ άπαξ με απλή φύση, μπορούν να βλέπουν οπωσδήποτε, όχι μόνο τα υπεράνω του τόπου, αλλά και τα μέσα στον τόπο βρισκόμενα. Γιατί είναι ιδιότητα της αραιάς φύσεως το να μη βλέπεται από τα όντα που έχουν πυκνή φύση, αλλά να βλέπει κάθε τέτοια φύση.
Η ψυχή όμως, όταν χωρισθεί από το σώμα, δεν μπορεί πια να βλέπει τα βρισκόμενα σε τόπο γιατί, λέει ο Ψαλμωδός, «το πνεύμα πέρασε εκεί, δε θα υπάρχει πια και δε θα γνωρίζει πια τον τόπο του» (Ψαλμ. 102, 16). Αφού εισέρχεται στο χώρο κατόπιν της συγκράσεως με το σώμα, αναγκαστικά, όταν χωρισθεί από το σώμα, δε θα βλέπει πια εκείνα που έβλεπε δια του σώματος· γιατί ο άνθρωπος βέβαια έχει την ολοκλήρωση του μέσα στη σύγκραση των δύο στοιχείων, ενώ οι άγγελοι την έχουν μέσα στην απλότητα της φύσεως τους.
Μόνο αυτά ή και λίγα μόνο άλλα μου φανέρωσε ο λόγος, υπαγορεύοντας μου τη σοφία του Ιωάννη, ω πολυστέφανε και φωτοφόρε βασιλιά3. Όταν ξημέρωσε, πέταξε, αφήνοντας με πάλι διψασμένο από την αγάπη του.
1 Βλ. παραπάνω απόκριση 11.
2 Απευθύνεται πάλι στο Λόγο του Θεού, ο οποίος πραγματικά ομιλεί δια μέσου του Ιωάννη.
3 Ο βασιλιάς, στον οποίο φαίνεται ν’ αφιερώθηκε τούτο το έργο πρέπει να ήταν ο Μαρκιανός (450-457).
Ο Άγιος Διάδοχος Επίσκοπος Φωτικής Ηπείρου τιμάται στις 29 Μαρτίου.
Απόσπασμα από τον τόμο, «Φιλοκαλία των Νηπτικών και ασκητικών, 9», των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς».
