- Κορωνίδα των αρετών είναι για τους Θεοφόρους Πατέρες η αρετή της αγάπης
Ο άνθρωπος στην Ορθόδοξη Πατερική Θεολογία προβάλλει ως μια ενιαία ψυχοσωματική ολότητα, δηλαδή είναι σώμα και ψυχή. 0 άγιος Συμεών ο νέος Θεολόγος θα σημειώσει για αυτό: «0 άνθρωπος είναι θνητός, διότι έχει σώμα και διά του σώματος εποπτεύει τον κτιστό υλικό κόσμο, ενώ συνάμα, ως αθάνατη ύπαρξη, με την ψυχή του έχει γνώση του πνευματικού κόσμου». Υπό αυτή την έννοια, τόσο οι αρετές όσο και τα πάθη συνδέονται με τη σωματική και ψυχική υπόσταση του ανθρώπου. Έτσι λοιπόν, έχουμε τις σωματικές και ψυχικές αρετές, όπως έχουμε τα ψυχικά και σωματικά πάθη. Ψυχικές αρετές είναι η ταπείνωση, η αγάπη, η προσευχή, η πραότητα κλπ. Σωματικές αρετές είναι η εγκράτεια, η χαμαικοιτία, η ακτημοσύνη και ούτω καθεξής. Από την άλλη, σωματικά πάθη είναι η πορνεία, η γαστριμαργία, η φιλαργυρία κλπ. Ψυχικά πάθη πάλι, είναι η έπαρση, η φιλαυτία και ούτω καθεξής.
Ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής θα υπογραμμίσει πως «αρχή πάντων των παθών φιλαυτία εσπν, έσχατη δε η υπερηφάνεια», δηλαδή αρχή όλων των παθών είναι ο ατομικισμός και αποκορύφωμά τους η έπαρση.
Στην αντίπερα όχθη, ο μέγας Βασίλειος, αναλύοντας θεολογικά την έννοια της αρετής, αποφαίνεται: «Αρετή είναι η παρέκκλιση από το κακό και η πραγμάτωση του αγαθού». Εξάλλου ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς στον περίφημο αγιορείτικο τόμο του θα επισημάνει: «Αρετή εστι Θεού μίμησις προς θείαν ένωσιν», δηλαδή αρετή είναι ο τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος μιμείται τον Θεό και έτσι γίνεται θέσει και ενεργεία θεός, δηλαδή άγιος. Το ίδιο θα υπογραμμίσει και ο άγιος Συμεών ο νέος Θεολόγος: «Η αρετή χρήμα θερμόν εστι δεινόν του πτερώσαι νουν από γης εις ουρανόν και αποδείξαι τον άνθρωπον όλον θεόν». Δηλαδή, η αρετή είναι σπουδαίο πράγμα, διότι ανεβάζει τον άνθρωπο από τη γη εις τον ουρανό και τον καθιστά θέσει και ενεργεία θεό.
Κορωνίδα των αρετών είναι για τους θεοφόρους Πατέρες η αρετή της αγάπης. Η αγάπη, κατά τον άγιο Ιωάννη της Κλίμακος: «Κατά την ποιότητα οικείωσης και ομοίωσης ανθρώπου Θεού εστιν», δηλαδή η αγάπη είναι ο τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος εξοικειώνεται και μοιάζει με τον Θεό.
Αυτός λοιπόν είναι ο κόσμος των αρετών, που δίνουν στον άνθρωπο που τις βιώνει φτερά, κατά τον άγιο Γρηγόριο τον Νύσσης. Θα σημειώσει επί τούτου ο ιερός Πατήρ: «Κούφον και ανωφερές πράγμα η αρετή εστίν, πάντες δε οι κατά αυτή ζώντες, ωσεί νεφέλαι πέτονται».
Στην αντίπερα όχθη, έχουμε κατά τους θεοφόρους Πατέρες, τα πάθη. Τι είναι τα πάθη; Απονιά σε αυτό ο άγιος Ιωάννης ο Σιναΐτης στο έργο του Κλίμαξ: «Τα πάθη συμφαίνονται με το κακό. Δημιουργήθηκαν εξαιτίας του ότι ο άνθρωπος μεταπτωτικά διέστρεψε τις δυνάμεις που του έδωσε ο Θεός για να τις χρησιμοποιήσει για το καλό, και δυστυχώς τις έστρεψε προς το κακό. Έτσι ο Θεός έδωσε στον άνθρωπο τη δυνατότητα της σαρκικής σχέσης, εννοείται μέσα στο πλαίσιο του γάμου, με στόχο την τεκνογονία, αυτός όμως την διέστρεψε σιο πάθος της πορνείας. Του έδωσε τον θυμό και την οργή κατά του διαβόλου και όχι κατά του συνανθρώπου. Του έδωσε ακόμα τη ζήλια. Ποια ζήλια όμως; Τη ζήλια για την απόκτηση των αρετών. Ωστόσο, εμείς ζηλεύουμε για εφήμερα πράγματα. Ο Θεός επίσης έδωσε στον άνθρωπο την επιθυμία της δόξας. Ποιας δόξας όμως; Ασφαλώς όχι της ανθρώπινης, αλλά της ουράνιας. Τέλος, έδωσε στον άνθρωπο την υπερηφάνεια κατά του διαβόλου και όχι κατά του συνανθρώπου».
Αναφέραμε, λοιπόν, πως τα πάθη, κατά τη θεολογία των Πατέρων της Ανατολής, αποτελούν θλιβερή συνέπεια της έκπτωσης του ανθρώπινου προσώπου, εξαιτίας του προπατορικού αμαρτήματος, που κατά τη θεολογία του αγίου Ιουστίνου Πόποβιτς «δεν ήταν τίποτε άλλο, παρά η προσπάθεια του ανθρώπου να γίνει θεός χωρίς Θεόν και εναντίον του Θεού». Τα πάθη είναι κατά τη θεολογία του αγίου Ιωάννου της Κροστάνδης «ένας δήμιος και ένας βασανιστής στη ζωή του ανθρώπου». Η μητέρα μας η Ορθόδοξη Εκκλησία, δια της ασκητικής, λειτουργικής και μυστηριακής της οδού, μας δίνει τη δυνατότητα απόσεισης των παθών και βίωσης των αρετών, οι οποίες, κατά τη θεολογία του αγίου Νικήτα του Στηθάτου, μαθητού του αγίου Συμεών του νέου Θεολόγου, καταξιώνουν το ανθρώπινο πρόσωπο και του χαρίζουν ένθεη δόξα. «Οι τω ύψει των αρετών διαπρέποντες, ενθέου δόξης καταξιούνται».
