(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)
Αγίου Γρηγορίου Παλαμά
Ομιλία 19
Επί του Ευαγγελίου του Χριστού περί της Σαμαρείτιδος
Και ότι πρέπει να καταφρονούμε τα παρόντα
1 Όλην αυτήν την περίοδο που διανύομε τώρα, επεκτεινομένη σε πενήντα ημέρες, εορτάζομε την από τους νεκρούς ανάστασι του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος μας Ιησού Χριστού, δεικνύοντας με αυτή την παράτασι την υπεροχή της απέναντι στις άλλες εορτές.
Αν και βέβαια αυτή η περίοδος των ημερών περιλαμβάνει και την επέτειο μνήμη της επανόδου στους ουρανούς, αλλά και αυτή δεικνύει τη διαφορά του αναστάντος Δεσπότου προς τους ανθρώπους εκείνους που κατά καιρούς έχουν αναβιώσει.
Πραγματικά όλοι όσοι αναστήθηκαν από τους νεκρούς αναστήθηκαν από άλλους και, αφού απέθαναν πάλι, επέστρεψαν στη γη· ο δε Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν κυριεύεται πλέον καθόλου από τον θάνατο· διότι μόνο αυτός, αφού ανέστησε τον εαυτό του την τρίτη ημέρα, δεν επέστρεψε πάλι στη γη, αλλά ανέβηκε στον ουρανό, καθιστώντας το φύραμά μας που είχε λάβει ομόθρονο με τον Πατέρα ως ομόθεο.
Γι’ αυτό είναι ο μόνος που έγινε αρχή της μελλοντικής αναστάσεως όλων και ο μόνος που κατέστη απαρχή των νεκρών και πρωτότοκος από τους νεκρούς και πατέρας του μέλλοντος αιώνος.
Και όπως όλοι, αμαρτωλοί και δίκαιοι, αποθαίνουν στον Αδάμ, έτσι στον Χριστό θα ζωοποιηθούν όλοι, αμαρτωλοί και δίκαιοι, αλλ’ ο καθένας στην τάξι του· απαρχή είναι ο Χριστός, έπειτα οι οπαδοί του Χριστού κατά την παρουσία του, έπειτα οι τελευταίοι, όταν καταργήση κάθε αρχή και εξουσία και δύναμι και θέση όλους τους εχθρούς του κάτω από τα πόδια του.
Τελευταίος εχθρός που θα καταργηθή είναι ο θάνατος, κατά την κοινή ανάστασι, με την εσχάτη σάλπιγγα· διότι πρέπει το φθαρτό τούτο στοιχείο να ενδυθή αφθαρσία και το θνητό τούτο να ενδυθή αθανασία.
2 Τέτοια δωρεά μας προσφέρει η ανάστασις του Κυρίου, και γι’ αυτό μόνο αυτήν εορτάζομε με τόση διάρκεια σαν αθάνατη και ανώλεθρη και αΐδια, προεικονίζοντας με αυτά και την μέλλουσα μακαριότητα των αγίων, από την οποία έχει εξαφανισθή κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός· υπάρχει δε σ’ αυτήν ευφροσύνη και πανήγυρις ενθουσιώδης και αναλλοίωτη· διότι εκεί είναι πραγματικά η κατοικία των ευφραινομένων.
Γι’ αυτό η χάρις του Πνεύματος ενομοθέτησε πριν από τις ημέρες αυτές να τελούμε την ιερά τεσσαρακοστή με νηστεία και αγρυπνία και με προσευχή και κάθε είδος ασκήσεως των αρετών. Με την τεσσαρακοντάδα των ημερών δεικνύει ότι σ’ αυτόν τον αιώνα η ζωή των σωζομένων δεν είναι τίποτε άλλο παρά μετάνοια και θεοφιλής βίος· με την πεντηκοστή δε αυτή, που διανύομε τώρα, επιδεικνύει την άνεσι και απόλαυσι που θα υποδεχθή αυτούς που έζησαν εδώ εναγωνίως για τον Θεό.
3 Γι’ αυτό εκείνη μεν είναι τεσσαρακοστή, έχει συνακόλουθη την μνήμη των σωτηρίων παθών και μετά την εβδόμη εβδομάδα λαμβάνει την λύσι της νηστείας· αυτή δε σαν πεντηκοστή συμπεριλαμβάνει και την από τη γη μετάθεσι στον ουρανό και την κατάβασι και διάδοσι του θείου Πνεύματος.
Διότι αυτός εδώ ο αιών είναι εβδοματικός και συνίσταται από τέσσερις εποχές και μέρη και στοιχεία και γι’ αυτούς που σ’ αυτόν καθιστούν τους εαυτούς των κοινωνούς των παθημάτων του Χριστού επιφέρει την εορτή της Πεντηκοστής, που αρχίζει από την ογδόη και καταλήγει στην ογδόη και αφού ξεπεράση την εβδομάδα και την τετρακτύ, διά της αναστάσεως του Κυρίου και της έπειτα από αυτήν αναλήψεως παριστάνει την μέλλουσα ανάστασι του ανθρωπίνου γένους και την κατ’ αυτήν ανύψωσι των αξίων στα σύννεφα προς την θεία συνάντησι και στην συνέχεια την συνύπαρξι και ανάπαυσι με τον Θεό στους αιώνες.
4 Αυτή λοιπόν θα έλθη στον καιρό της. Ο δε Κύριος κηρύττοντας το ευαγγέλιο της βασιλείας πριν από το πάθος και δεικνύοντας στους μαθητάς ότι δεν θα γίνη μόνο ανάμεσα στους Ιουδαίους η εκλογή των αξίων της πίστεως και της από αυτόν προτεινομένης αΐδιας κληρονομίας αλλά και ανάμεσα στους Εθνικούς, κατά την σήμερα αναγινωσκομένη στην εκκλησία περικοπή του ευαγγελίου «έρχεται σε μια πόλι της Σαμαρείας, που λέγεται Σιχάρ, πλησίον του τόπου που έδωσε ο Ιακώβ στον υιό του Ιωσήφ.
Εκεί ήταν η πηγή του Ιακώβ». Πηγή φυσικά ονομάζει το φρέαρ, διότι είχε ύδωρ πηγαίο, όπως θα φανή από την συνέχεια του λόγου· ήταν δε του Ιακώβ, επειδή εκείνος το είχε ανοίξει. Ο δε τόπος που έδωσε ο Ιακώβ στον Ιωσήφ είναι τα Σίκημα.
Διότι είπε προς αυτόν, όταν έπνεε τα έσχατα στην Αίγυπτο και έκαμε διαθήκη· «Ιδού εγώ πεθαίνω, ενώ εσάς θα σας επαναφέρη ο Θεός από αυτή τη γη στη γη των πατέρων μας. Εγώ δίδω τα Σίκημα κατ’ εξαίρεσι από τους αδελφούς σου σε σένα, τα οποία έλαβα από τους Αμορραίους με το ξίφος και το τόξο μου». Γι’ αυτό τα μεν Σίκημα κατοικούνταν ύστερα από την φυλή του Εφραίμ, ο οποίος ήταν πρωτότοκος υιός του Ιωσήφ, τον δε τόπο γύρω από αυτά κατοικούσαν οι δέκα φυλές του Ισραήλ, τις οποίες εκυβέρνησε ο αποστάτης Ιεροβοάμ.
Συνεχίζεται
Από τον τόμο «Γρηγορίου Παλαμά, έργα 9» των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς». Εισαγωγή, κείμενο, μετάφραση, σχόλια Παναγιώτης Κ. Χρήστου.
