«Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανόν καὶ τὴν γῆν» και: «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος»
Όποιος θυμάται το χρέος του και την αποστολική ρήση που λέει: «Μηδενὶ μηδὲν ὀφείλετε, εἰ μὴ τὸ ἀγαπᾶν ἀλλήλους» (Ρωμ. 13, 8), ο ίδιος αναγκαστικά πρέπει να το αποδώσει. Πράγματι, με όσο θόρυβο και αν ο φόβος των οφειλομένων πιέζει τους οφειλέτες, πολύ σφοδρότερα το απαιτεί η αγάπη, η οποία αφαιρεί από την επεξεργασία του θέματος το βάρος του φόβου και επιβάλλει μεγαλύτερη ντροπή.
Θυμάμαι να υποσχέθηκα στην αγάπη σας ότι δεν θα παραλείψω να απαντήσω στις ανόητες και ολέθριες κατηγορίες των μανιχαίων, με τις οποίες επιβουλεύονται την Παλαιά Διαθήκη, όσο καταξιωθεί ο Κύριος να χαρίσει.
Προσέχετε, λοιπόν, και βλέπετε τις οφιοειδείς παγίδες, απομακρυνθείτε από εκεί και θέσατε τους αυχένες κάτω από τον ζυγό του Χριστού. Τολμούν, μάλιστα, εκείνοι να προβάλλουν τέτοια τεχνάσματα στους αφύλακτους, ώστε να λένε ότι είναι αντίθετες μεταξύ τους η Καινή και η Παλαιά Διαθήκη, έτσι ώστε να μη είναι δυνατόν αμφότερες να διασώζουν την ενιαία πίστη. Μηχανεύονται να πείσουν ότι ακόμη και οι ίδιες οι αρχές του βιβλίου της Γενέσεως και του κατά Ιωάννην ευαγγελίου είναι αντίθετες μεταξύ τους, σαν να πράττουν κάτι αντίθετο ήδη από την αρχή.
2. Ισχυρίζονται ότι, όταν ο Μωυσής λέει: «Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν» (Γέν. 1, 1), δεν μνημονεύει τον Υιό, με τον οποίο έγιναν τα πάντα, ενώ ο Ιωάννης λέει: «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν. Πάντα δι’ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν» (Ιω 1, 13). Αυτό ακριβώς είναι αντίθετο ή μάλλον αντιλέγουν με τον εαυτό τους αυτοί, οι οποίοι προτίμησαν αυτά που δεν καταλαβαίνουν να κατηγορήσουν, επειδή είναι τυφλοί, παρά να τα εξετάσουν με ευλάβεια.
Τι θα πουν, δηλαδή, όταν θα απαντήσω ότι αυτή ακριβώς η “αρχή” είναι ο Υιός του Θεού, εν τω οποίω λέει η Γένεση ότι ο Θεός έκανε τον ουρανό και τη γη; Άραγε δεν θα μπορέσω να το αποδείξω, εφόσον γνωρίζω ότι έχω πρόχειρες τις μαρτυρίες από την ίδια την Καινή Διαθήκη, στην οποία υποτάσσονται εκόντες, άκοντες, διότι θραύεται ο υπερήφανος αυχένας τους;
Λέει, δηλαδή, ο Κύριος στους Ιουδαίους, που δεν πίστευαν: «Εἰ ἐπιστεύετε Μωυσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί˙ ἐκεῖνος γὰρ περὶ ἐμοῦ ἔγραψε» (Ιω. 5, 46). Γιατί, λοιπόν, να μη εννοήσω τον ίδιο τον Κύριο ως “αρχή”, εν τη οποία «αρχή» ο Θεός Πατήρ έκανε τον ουρανό και τη γη; Βεβαίως, ο Μωυσής έγραψε: «Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν»˙ και ο ίδιος ο Κύριος με τον λόγο του επιβεβαιώνει ότι ο Μωυσής έγραψε περί του Κυρίου. Ή μήπως ακόμη και ο ίδιος ο Κύριος δεν είναι η “αρχή”; Δεν πρέπει να αμφιβάλλουμε επ’ αυτού, διότι το ευαγγέλιο λέει ότι, όταν οι Ιουδαίοι τον ρώτησαν ποιος είναι, ο ίδιος απάντησε: «Τὴν ἀρχὴν ὅ τι καὶ λαλῶ ὑμῖν» (Ιω 8, 25).
Ιδού εν ποία αρχή έκανε ο Θεός τον ουρανό και τη γη. Επομένως ο Θεός έκανε τον ουρανό και τη γη εν τω Υιώ, δια του οποίου έγιναν τα πάντα και άνευ του οποίου δεν έγινε τίποτε˙ με αποτέλεσμα, εφόσον και το ευαγγέλιο συμφωνεί με τη Γένεση, ας διαφυλάξουμε την κληρονομία, κατά την αρμονία αμφοτέρων των Διαθηκών και ας εγκαταλείψουμε στους απόκληρους αιρετικούς τις εριστικές κατηγορίες.
3. Όμως δεν πρέπει καθόλου να προκαλεί αμηχανία στη φρόνηση σας το ότι, ενώ ο ευαγγελιστής Ιωάννης δεν είπε: “Πάντα ἐν αὐτῷ ἐγένετο”, αλλά: «Πάντα δι’ αὐτοῦ ἐγένετο», δεν διαβάζουμε στη Γένεση: “ Διὰ τῆς ἀρχῆς ὁ Θεὸς ἔκανε τὸν οὐρανὸ καὶ τὴ γῆ”, αλλά: «Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν».
Λέει, δηλαδή, ο απόστολος: «Ἵνα ἐνδείξηται ἡμῖν τὸ μυστήριον τοῦ θελήματος αὐτοῦ κατὰ τὴν εὐδοκίαν αὐτοῦ, ἣν προέθετο ἐν αὐτῷ εἰς οἰκονομίαν τοῦ πληρώματος τῶν καιρῶν, ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ, τὰ ἐπὶ τοῖς οὐρανοῖς, τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, ἐν αὐτῷ» (Εφ. 1, 9-10).
Επομένως, όπως εδώ ακούς αυτό που λέει: «Ἐν αὐτῷ», ώστε να το εννοείς και “δι’ αὐτοῦ”, έτσι σε αυτό που λέει ο Ιωάννης: «Πάντα δι’ αὐτοῦ», θα αναγκασθείς να εννοήσεις και “ἐν αὐτῷ”. Και όπως εδώ αντιλαμβάνομαι το νόημα, με το οποίο κατανοώ ότι εν αυτώ έγιναν τα πάντα, ενώ διαβάζω: «δι’ αὐτοῦ», έτσι στη Γένεση, όταν διαβάζω ότι εν αυτώ έγινε ο ουρανός και η γη, ποιος με εμποδίζει να εννοήσω και “δι’ αὐτοῦ”;
Εκτός και αν ίσως οι μανιχαίοι μεταφέρουν από τις δύο Διαθήκες την αμφισβήτηση και την καθιστούν ανάμεσα στους μακαριώτατους μάρτυρες της Καινής Διαθήκης, τ. έ. ανάμεσα στον Παύλο και στον Ιωάννη˙ επειδή ο ένας λέει: «ἐν αὐτῷ» και ο άλλος: «δι’ αὐτοῦ». Αλλ’ εμείς, όπως δεν πιστεύουμε ότι είναι αντίθετοι μεταξύ τους ο Παύλος και ο Ιωάννης, έτσι αναγκαζόμαστε να παραδεχθούμε σχετικά με τον Μωυσή και τον Παύλο, ότι και αυτοί συμφωνούν.
Συνεχίζεται
Ο Άγιος Αυγουστίνος τιμάται στις 15 Ιουνίου.
Από το βιβλίο του Αρχιμανδρίτη Ειρηναίου Ι. Χατζηεφραιμίδη, «Ιερού Αυγουστίνου: Ομιλίες στην Παλαιά Διαθήκη» (εκδόσεις Κ. και Μ. Σταμούλη).
