(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)
Άγιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης
137 ωφέλιμα κεφάλαια
Συνέχεια από εδώ: https://www.pemptousia.gr/2026/06/agios-grigorios-o-sinaitis-gia-tis-tesseris-genikes-theikes-aretes-tis-ypervoles-kai-tis-elleipseis-tous/
88. Από τις αρετές, άλλες είναι πρακτικές, άλλες φυσικές και άλλες θεϊκές και δώρα του Πνεύματος. Οι πρακτικές προέρχονται από την προαίρεση, οι φυσικές από τη διάπλαση και οι θεϊκές από τη χάρη.
89. Όπως η ψυχή μας γεννά τις αρετές, έτσι γεννά και τα πάθη. Τις αρετές σύμφωνα με τη φύση της, τα πάθη, παρά τη φύση της.
Η ψυχή δηλαδή, έχει αιτία της γενέσεως του καλού ή του κακού τη ροπή της θελήσεώς της σαν κέντρο προς ακτίνες ή όπως το βαρίδι της ζυγαριάς· σ’ όποια πλευρά γείρει, αυτή παίρνει για συνεργό και ενεργεί.
Η πρόθεση του ανθρώπου υπόκειται και στις δύο ενέργειες, επειδή αυτός έχει μέσα του και τις αρετές και τις κακίες. Τις αρετές με τη γένεση, τις κακίες με την αυθαίρετη ροπή της θελήσεως.
90. Η Γραφή ονομάζει τις αρετές νεάνιδες, εξαιτίας της συνάφειας που τις συνδέει με την ψυχή και τις κάνει να θεωρούνται ένα πνεύμα κι ένα σώμα μ’ αυτή. Γιατί η μορφή της νέας είναι σύμβολο της αγάπης, και το σχήμα των ιερών αυτών παρθένων είναι τεκμήριο αγνείας και καθαρότητας.
Είναι συνήθεια της χάρης να αποδίδει στα θεία μορφή σχετική με την ποιότητά τους και να τα μορφοποιεί χωρίς πλάνη ανάλογα με ό,τι συγγενεύουν, γι’ αυτούς που είναι δεκτικοί.
91. Είναι λοιπόν οκτώ οι αρχηγοί των παθών· τρεις, τα μεγάλα πάθη, γαστριμαργία, φιλαργυρία, κενοδοξία, και πέντε τα ακόλουθά τους, δηλαδή πορνεία, οργή, λύπη, ακηδία και υπερηφάνεια.
Και υπάρχει αντιστοιχία με τις αντίπαλες σ’ αυτά αρετές: είναι οι τρεις περιεκτικές αρετές ακτημοσύνη, εγκράτεια και ταπείνωση, και μαζί οι ακόλουθές τους, αγνεία, πραότητα, χαρά, ανδρεία και εξουδένωση -κι έπειτα όλες οι άλλες αρετές.
Δεν μπορεί όμως ο καθένας που θέλει, να μάθει και να γνωρίσει τη δύναμη, την ενέργεια και την ιδιαίτερη οσμή καθεμιάς αρετής ή κακίας, αλλά μόνο εκείνος που τις πράττει ή τις «πάσχει» με το έργο και το λόγο και που έλαβε από το Πνεύμα τα χαρίσματα της γνώσεως και της διακρίσεως.
92. Άλλες αρετές ενεργούν σ’ εμάς, κι άλλες ενεργούνται από εμάς. Ενεργούν σ’ εμάς οι αρετές, ερχόμενες σ’ εμάς όταν πρέπει, και όταν και όσο και όπως θέλουν.
Και τις ενεργούμε εμείς, σύμφωνα με την προαίρεσή μας και την ηθική έξη της ικανότητάς μας.
Οι αρετές όμως ενεργούν σ’ εμάς ουσιαστικά, ενώ εμείς τις ενεργούμε τυπικά διαμορφώνοντας το ήθος μας -αφού βέβαια όλες οι ενάρετες εργασίες μας είναι τύπος σε σχέση με τα ουράνια αρχέτυπα των αρετών, και από πολύ λίγους μετέχονται κατ’ ουσίαν τα νοητά πριν από την άφθαρτη μέλλουσα απόλαυση.
Εδώ ενεργούμε και απολαμβάνομε τους κόπους και τους τύπους των αρετών και όχι τις κυρίως αρετές.
Ο Άγιος Γρηγόριος Σιναΐτης τιμάται στις 6 Απριλίου.
Από την «Φιλοκαλία των Ιερών Νηπτικών», τόμος δ’, μετάφραση Αντώνιος Γαλίτης, των εκδόσεων το Περιβόλι της Παναγίας.
