Απάνθισμα τροπαρίων της Υμνογραφίας
Εισαγωγικά
Στην λειτουργική μας ζωή συμβαίνει κάτι το παράξενο. Ενώ ξέρουμε κάποια τροπάρια, δεν ξέρουμε τους δημιουργούς τους, τους υμνογράφους τους. Αυτό συνέβαινε και παλιότερα στα κοσμικά τραγούδια. Τα τραγουδούσαμε και δεν ξέραμε ούτε τον συνθέτη ούτε τον στιχουργό. Τώρα γίνεται μια προσπάθεια να γνωστοποιούνται και οι στιχουργοί και οι συνθέτες. Αυτό είναι καλό. Το ίδιο καλό και ίσως καλύτερο είναι να γνωρίζουμε τους δημιουργούς των τροπαρίων, που συνεχώς είναι στο στόμα μας και τα ψέλνουμε όλο τον χρόνο.
Υπάρχει ένα πρόβλημα στην απόδοση κανόνων στους δημιουργούς τους, διότι πολλοί δεν υπογράφουν τα έργα τους, όπως οι μεγάλοι εικονογράφοι, από σεμνότητα κι έτσι συχνά υπάρχει διχογνωμία στην απόδοση των υμνογραφικών έργων στον πραγματικό τους δημιουργό π.χ. ο Ακάθιστος Ύμνος αποδίδεται στον Ρωμανό τον Μελωδό, τον Ιωάννη τον Δαμασκηνό και σε άλλους. Θα κάνουμε λοιπόν μια μικρή προσπάθεια να αναφέρουμε μερικά αντιπροσωπευτικά τροπάρια από γνωστούς ύμνους που δεν γνωρίζουμε τους δημιουργούς τους.
ΡΩΜΑΝΟΣ Ο ΜΕΛΩΔΟΣ (490-556)
Ο Άγιος Ρωμανός ο Μελωδός ήταν ένας από τους μεγαλύτερους υμνογράφους εκκλησιαστικής Υμνογραφίας, ονομαζόμενος και «ο Πίνδαρος της εκκλησιαστικής ποίησης». Άνθισε κατά τον 6ο αιώνα, ο οποίος θεωρείται ο «Χρυσός Αιώνας» της Βυζαντινής υμνογραφίας.
Λέγεται ότι συνέγραψε πάνω από 1.000 ύμνους, ή αλλιώς κοντάκια, για τον εορτασμό διαφόρων εορτών του εκκλησιαστικού έτους, βίους αγίων και για άλλα θέματα, από τα οποία σώζονται 60 με 80. Ένα πλήρες κοντάκιο ήταν μια ποιητική λειτουργία που αποτελούνταν από 18 με 30 τροπάρια ή αλλιώς οίκους, ο καθένας με ένα εφύμνιο στο τέλος του οίκου (τροπαρίου). Σήμερα, κατά τον όρθρο ψέλνεται μόνο η πρώτη στροφή από κάθε κοντάκιο, ενώ τα κοντάκια έχουν αντικατασταθεί από τους κανόνες, διότι οι κανόνες αποτελούνται από οκτώ Ωδές, που έχουν διαφορετική μουσική σύνθεση η κάθε μία, πράγμα που ήταν πιο ευχάριστο κι έτσι επικράτησαν.
Τα πιο γνωστά τροπάρια που αποτελούν το πρώτο τροπάριο (οίκο) ως προοίμιο των κοντακίων του Ρωμανού του Μελωδού είναι τα εξής:
1. «Ἡ Παρθένος σήμερον τὸν προαιώνιον Λόγον…» (Κοντάκιο των Χριστουγέννων).
2. Η Παρθένος σήμερον τον υπερούσιον τίκτει (Κοντάκιο των Χριστουγέννων).
3. «Τῇ ὑπερμάχῳ Στρατηγῷ…» (Ακάθιστος Ύμνος): Η πατρότητά του συζητείται, αλλά πολλοί ειδικοί αποδίδουν αυτό το αριστούργημα στον Ρωμανό.
4. Κοντάκιο εις την Σταύρωσιν («Ὁ ὑψωθεὶς ἐν τῷ Σταυρῷ ἑκουσίως»)
5. Κοντάκιο εις την Ανάστασιν («Εἰ καὶ ἐν μνήματι κατῆλθες, ἀθάνατε
6. Κοντάκιο της Μεταμορφώσεως («Ἐπὶ τοῦ ὄρους μετεμορφώθης»).
Ας πάρουμε τώρα την αρχή ενός κοντακίου της Μ. Τεσσαρακοστής.
Ψυχή μου, ψυχή μου, ἀνάστα, τί καθεύδεις…»
Ρωμανού του Μελωδού που ψέλνεται ενδιάμεσα του Μεγάλου Κανόνος του Ανδρέου Κρήτης κατά την ε΄ εβδομάδα των νηστειών
της Μεγάλης Τεσσαρακοστής
«Ψυχή μου, ψυχή μου, ἀνάστα, τί καθεύδεις
τό τέλος ἐγγίζει καί μέλλεις θορυβεῖσθαι·
ἀνάνηψον οὖν, ἵνα φείσηταί σου Χριστός ὁ Θεός,
ὁ πανταχοῦ παρών καί τά πάντα πληρῶν».
Σχολιασμός
Το τροπάριο αυτό είναι από τα ωραιότερα και κατανυκτικότερα και για την μουσική του και για τον στίχο του. Κινείται μέσα στο κλίμα της επαγρύπνησης, το οποίο κορυφώνεται την Μ. Τρίτη με την παραβολή των δέκα παρθένων, όπου τονίζεται η πνευματική εγρήγορση του χριστιανού για την μελλοντική αναχώρηση από αυτόν τον κόσμο: «Ιδού ο Νυμφίος έρχεται εν τω μέσω της νυκτός και μακάριος ο δούλος, ον ευρίσκει γρηγορούντα…» Το τέλος του κάθε ανθρώπου δεν είναι ο θάνατος. Ο θάνατος είναι το τέλος της βιολογικής του ύπαρξης. Για τους πιστούς ο θάνατος δεν είναι ένα τέλος αλλά μια αρχή.
Η ψυχή, όταν απορροφηθεί από τα υλικά γίνεται «υλόφρων» και εγκαταλείπει τα πνευματικά. Η ψυχή πέφτει σε λήθαργο, κοιμάται και μαζί κοιμούνται και όλες οι αντιστάσεις του ανθρώπου. Κλασικό παράδειγμα είναι η κραυγή του πλούσιου, που γέμισε τις αποθήκες του και νόμιζε ότι θα ζήσει για πάντα εδώ στη γη: «Ψυχή μου έχεις πολλά αγαθά, φάε, πίε και ευφραίνου» Όμως ο Θεός είχε άλλα σχέδια γι’ αυτόν και στέλνει τον άγγελο και του λέγει: «άφρον, άφρον , ταύτη τη νυκτί την ψυχή σου απαιτούσιν από σε, α δε ητοίμασας τίνι έσται;».
ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΣ – ΚΟΣΜΑΣ Ο ΜΕΛΩΔΟΣ
Αυτοί οι δύο άγιοι υμνογράφοι ήταν θετά αδέλφια αλλά και εν Χριστώ αδελφοί, γιατί μαζί μεγάλωσαν, μαζί μορφώθηκαν και μαζί μεγαλούργησαν. Ο Κοσμάς ήταν ορφανός από μητέρα και πατέρα και τον υιοθέτησε ο πατέρας του Δαμασκηνού, ο Σέργιος, ο οποίος πήρε για δάσκαλο αυτών των παιδιών τον σοφό μοναχό Κοσμά από την Ιταλία, ο οποίος τους δίδαξε όλες τις τότε γνωστές επιστήμες. Στη συνέχεια μόνασαν στη μονή του Αγίου Σάββα, όπου ασχολήθηκαν με την υμνογραφία «εν νηστεία και προσευχή» και την αντιμετώπιση των αιρέσεων της εποχής τους.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός είναι ένας από τους μέγιστους Πατέρες και θεολόγους της Ορθόδοξης Εκκλησίας, της οποίας θεωρείται «μέγας διδάσκαλος». Ο Δαμασκηνός αποτελεί έναν από τους πρώτους συστηματικούς δογματικούς θεολόγους της Ορθόδοξης παράδοσης με το έργο του «η Πηγή της Γνώσεως» το οποίο θεωρείται σχεδόν το πρώτο εγχειρίδιο ελληνικής δογματικής θεολογίας. Ασχολήθηκε επίσης με την ηθική, τη φιλοσοφία, την πολιτική θεολογία και την απολογητική, αντιμετωπίζοντας, μεταξύ άλλων, τον Ισλαμισμό και την εικονομαχία.
Αρχικά υπηρέτησε με κοσμικές υπηρεσίες, αλλά τελικά παραιτήθηκε, κατέφυγε στη μονή του Αγίου Σάββα κοντά στα Ιεροσόλυμα, και εκεί έζησε ως μοναχός και ως ιερέας μελετώντας και γράφοντας.
Ο Κοσμάς ο Μελωδός μετά από πολλές πιέσεις από τη Σύνοδο των Ιεροσολύμων, έγινε Επίσκοπος Μαϊουμά, πόλη παραθαλάσσια της Παλαιστίνης, επίνειο της Γάζας. Διεξήγαγε με πολλή επιμέλεια και ευσυνειδησία τα ποιμαντορικά του καθήκοντα και ποτέ δεν ξεχνούσε να ασχολείται με την εκκλησιαστική ποίηση. Κύριο χαρακτηριστικό της ποίησής του είναι ο ρυθμός. Ο ρυθμός τον αναδείχνει υμνογράφο και μελωδό, διότι δε συνθέτει μόνο τα ποιήματά του, αλλά και τα μελοποιεί. Έχει συντάξει πολλούς ύμνους σε Δεσποτικές και Θεομητορικές εορτές, καθώς και σε μνήμες αγίων. Εκείνο, όμως, που τον ξεχωρίζει, είναι οι Κανόνες του. Είναι από τους πρώτους που εισηγήθηκαν αυτό το υμνολογικό είδος και από τους κυριότερους συντάκτες του βιβλίου του Τριωδίου.
Ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός έγραψε πολλά έργα, που συνηθίζεται να διακρίνονται σε δογματικά, αντιαιρετικά, απολογητικά, ηθικά, ερμηνευτικά, αγιολογικά και υμνογραφικά.
Τα πιο γνωστά έργα του Ιωάννου Δαμασκηνού (676-756)
1. Η Οκτώηχος, αναστάσιμοι Κανόνες όλων των ήχων, όπως «Σου η τροπαιούχος δεξιά (ήχος α΄), «Εν βυθώ κατέστρεψε ποτέ.. (ήχος β΄), « τα ύδατα πάλαι νεύματι θείω (ήχος γ΄), «Ίππον και αναβάτην εις θάλασσαν Ερυθράν (ήχος πλάγ. α΄) κλπ.
2. Τα Αναστάσιμα Απολυτίκια των Οκτώ Ήχων: όπως το «Του λίθου σφραγισθέντος…» (Ήχος α’) ή το «Ότε κατήλθες προς τον θάνατον…» (Ήχος β’).
3. ΕΙς την Χριστού Γέννησιν «Έσωσε λαόν θαυματουργών Δεσπότης»,
4. Εις τα Θεοφάνεια «Στείβει θαλάσσης κυματούμενον σάλω».
5. Εις την Πεντηκοστήν «Θείω καλυφθείς ο βραδύγλωσσος γνόφω», σε ιαμβικούς τριμέτρους, κατ’ απομίμηση Γρηγορίου του Ναζιανζηνού, τον είχε και αυτός πρότυπο, όπως και ο Κοσμάς ο Μελωδός.
6. Κανόνα της εορτής του Ευαγγελισμού κατ’ αλφάβητο: «Ανοίξω το στόμα μου», και συνέθεσε για την Δ’ ωδή δύο Ειρμούς «Την ανεξιχνίαστον θείαν βουλήν» και «Ο καθήμενος εν δόξη»·
7. Εις την Koίμησην της Θεοτόκου «Παρθένοι νεάνιδες συν Μαριάμ τη Προφήτιδι»,
8. εις την Ανάληψιν «Τώ Σωτήρι Θεώ τω εν θαλάσση λαόν»,
9. Αναστάσιμα Ευλογητάρια («Των Αγγέλων ο δήμος…»).
Τα πιο γνωστά έργα του Κοσμά του Μελωδού (685-750)
1. Στην Γέννηση του Xριστoύ «Χριστός γεννάται δοξάσατε (α΄ήχος)
2. Στα Θεοφάνεια «Βυθού ανακάλυψε πυθμένα ( β΄ ήχος)
3. Στην Υπαπαντή «Χέρσον αβυσσοτόκον πέδον ήλιος (γ΄ ήχος)
4. Στην Κυριακή των Βαΐων «Ὤφθησαν, αἱ πηγαὶ τῆς ἀβύσσου ( δ΄ ήχος)
5. Στην Μ. Εβδομάδα παραλείπει τον πλ. α΄ ήχο ως πανηγυρικό, και συνθέτει σε πένθιμους ήχους στον β΄ και πλ. β΄.
6. Στην εορτή της Πεντηκοστής «Πόντῳ ἐκάλυψε Φαραὼ σὺν ἅρμασιν». ( Βαρύς ήχος).
7. Στην Ύψωση του Σταυρού (πλ. δ΄) «Σταυρόν χαράξας Μωσής επ’ ευθείας ράβδω).
8.Στην εορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος «Χοροί Ισραήλ ανίκμοις ποσί».
9. Στην Κοίμηση της Θεοτόκου «Πεποικιλμένη τη θεία δόξη».
Ο Αναστάσιμος Κανόνας έχει μια πολύ ενδιαφέρουσα προϊστορία για την δημιουργία του. Οι δυο υμνογράφοι αποφάσισαν να γράψει ο καθένας και έναν Αναστάσιμο Κανόνα. Όταν ο Κοσμάς διάβασε τον δικό του ο Δαμασκηνός χάρηκε, όταν όμως ο Δαμασκηνός διάβασε τον δικό του ο Κοσμάς παραδέχτηκε ότι ο κανόνας του Δαμασκηνού είναι γεμάτος φως και χαρά και πρότεινε αυτός να ψέλνεται στις εκκλησίες, κι έτσι από τότε καθιερώθηκε ο Αναστάσιμος Κανόνας του Πάσχα («Αναστάσεως ημέρα λαμπρυνθώμεν λαοί…»):
Ας δούμε τώρα την συνύπαρξη των δύο κορυφαίων υμνογράφων σε μεγάλες δεσποτικές εορτές, Χριστούγεννα, Θεοφάνεια και Πεντηκοστή.
ΑΣΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΝΩΝ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ
ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΟΣΜΑ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΟΥ
ᾨδὴ α΄ Ειρμός (Καταβασία), ήχος α΄
«Χριστὸς γεννᾶται, δοξάσατε.
Χριστὸς ἐξ οὐρανῶν ἀπαντήσατε.
Χριστὸς ἐπὶ γῆς, ὑψώθητε.
ᾌσατε τῷ Κυρίῳ πᾶσα ἡ γῆ καὶ ἐν εὐφροσύνῃ,
ἀνυμνήσατε λαοί, ὅτι δεδόξασται».
Μετάφραση
Ο Χριστός γεννιέται, δοξάστε τον.
Ο Χριστός κατεβαίνει από τούς ουρανούς, προϋπαντήστε τον!
Ὁ Χριστός φανερώνεται πάνω στη γη, υψωθείτε πάνω από τα γήινα!
Δοξολογήστε τον Κύριο όλοι οι κάτοικοι της γης
και ανυμνήστε τον με χαρά όλοι οι λαοί, γιατί είναι δοξασμένος.
ΙΑΜΒΙΚΟΣ ΚΑΝΩΝ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ
ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΥ
ᾨδὴ α’ Ὁ Εἱρμὸς, ήχος α΄
«Ἔσωσε λαόν, θαυματουργῶν Δεσπότης,
Ὑγρὸν θαλάσσης κῦμα χερσώσας πάλαι·
Ἑκὼν δὲ τεχθεὶς ἐκ Κόρης, τρίβον βατήν,
Πόλου τίθησιν ἡμῖν· ὃν κατ οὐσίαν,
Ἶσόν τε Πατρί, καὶ βροτοῖς δοξάζομεν».
Μετάφραση
Ο Δεσπότης Χριστός τότε έσωσε τον Ισραηλιτικό λαό με θαύμα,
αφού μετέβαλε σε ξηρά το υγρό κύμα της Ερυθράς Θάλασσας.
Τώρα όμως, αφού γεννήθηκε με την θέλησή Του από Κόρη Παρθένο, έκανε ευκολοδιάβατο τον δρόμο από την γη στον ουρανό.
Αυτόν, πού είναι ως Θεός ομοούσιος με τον Πατέρα
και ως άνθρωπος ομοούσιος με μας τους ανθρώπους,
αυτόν δοξάζουμε.
ΑΣΜΑΤΙΚΟΣ KANΩΝ ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΗΣ
Ποίημα Κυρίου Κοσμᾶ του Μελωδοῡ
ᾨδὴ α’ Ἦχος δ’ Ὁ Εἱρμὸς, ήχος βαρύς
«Πόντῳ ἐκάλυψε Φαραὼ σὺν ἅρμασιν,
ὁ συντρίβων πολέμους ἐν ὑψηλῷ βραχίονι,
ᾄσωμεν αὐτῷ, ὅτι δεδόξασται».
Μετάφραση
«Καταπόντισε τον Φαραώ με τα πολεμικά άρματά του ο Κύριος,
που συντρίβει τους εχθρούς με το δυνατό του βραχίονα.
Αυτόν ας υμνήσουμε, γιατί η δόξα Του είναι μεγάλη».
ΙΑΜΒΙΚΟΣ KANΩΝ ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΗΣ
Ποίημα Κυρίου Ἰωάννου τοῦ Ἀρκλᾶ (Δαμασκηνού)
ᾨδὴ α’ Ἦχος δ’ Ὁ Εἱρμὸς, ήχος δ΄
«Θείῳ καλυφθεὶς ὁ βραδύγλωσσος γνόφῳ.
Ἐρρητόρευσε τὸν θεόγραφον νόμον·
Ἰλὺν γὰρ ἐκτινάξας ὄμματος νόου,
Ὁρᾷ τὸν ὄντα, καὶ μυεῖται Πνεύματος
Γνῶσιν, γεραίρων ἐνθέοις τοῖς ᾄσμασιν».
Μετάφραση
«Αφού καλύφτηκε με θεία σκοτεινή νεφέλη ο βραδύγλωσσος (Μωυσής),
κήρυξε σαν ρήτορας το Νόμο που του έγραψε ο Θεός.
Γιατί, αφού τίναξε το βούρκο από τα πνευματικά του μάτια,
βλέπει καθαρά τον Θεό, που υπάρχει πάντα
και μυείται στη γνώση του Αγίου Πνεύματος
δοξολογώντας τον Θεό με άσματα θεόπνευστα».
ΚΑΝΩΝ ΤΟΥ ΙΩΣΗΦ ΤΟΥ ΥΜΝΟΓΡΑΦΟΥ
ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΓΕΩΡΓΙΟ
Σύντομος βίος του Ιωσήφ του Υμνογράφου
Ο Όσιος Ιωσήφ γεννήθηκε στην Πάνορμο (Palermo) της Σικελίας, το έτος 816, από ενάρετους και ευσεβείς γονείς, Ο Όσιος αναγκάσθηκε να φύγει από την γενέτειρά του με την μητέρα του και τον αδελφό του, λόγω των Αραβικών επιδρομών και σφαγών και να μεταναστεύσει στην Πελοπόννησο, πιθανόν στην Πάτρα. Έπειτα, αποχωρίσθηκε την οικογένεια του και τον Οκτώβριο του 831 μετέβη στην Θεσσαλονίκη στην περίφημη μονή του Σωτήρος, η οποία αργότερα ονομάστηκε Λατόμου, όπου λειτουργούσε σχολή, στην οποία συνέχισε και τελειοποίησε τις σπουδές του. Αργότερα ο Ιωσήφ έγινε μοναχός, ασκώντας το έργο του οξυγράφου δηλ. καλλιγράφου.
Έμεινε στη Θεσσαλονίκη έως ότου το 838-840 έφυγε για την Κωνσταντινούπολη μαζί με τον δάσκαλό του Γρηγόριο το Δεκαπολίτη όπου εγκαταστάθηκαν στην φημισμένη Ιερά Μονή του Αγίου Ιερομάρτυρα Αντύπα. Έζησε επί δύο χρόνια ως έγκλειστος στη μονή του Αγίου Αντίπα. Έπειτα έζησε στα κτήρια του ναού του ιερού Χρυσοστόμου επί πενταετία, όπου ίδρυσε δική του μονή, το 851, προς τιμήν του αγίου Βαρθολομαίου, όπου απέθεσε και τα λείψανα του Αποστόλου που είχε φέρει από την Θεσσαλονίκη, καθώς επίσης και τα σκηνώματα του πνευματικού του οδηγού Αγίου Γρηγορίου του Δεκαπολίτου .
Το υμνογραφικό έργο του Ιωσήφ
1. Συμπλήρωσε την Οκτώηχο δηλ. την «Παρακλητική», συνθέτοντας τους ύμνους της εβδομάδος, εκτός της Κυριακής.
2. Συνέθεσε Κανόνες και ύμνους στους Αγίους, συμπληρώνοντας τα Μηναία της Εκκλησίας μας.
3. Έγραψε θαυμάσιους Κανόνες και άλλους ύμνους, στη Θεοτόκο, στον άγιο Νικόλαο, στον άγιο Βαρθολομαίο, στον Άγιο Γεώργιο, στους Αρχαγγέλους κλπ.
4. Συνέθεσε οκτώηχους Κανόνες για να τιμήσει την Θεοτόκο, τον Άγιο Νικόλαο, τον Άγιο Γεώργιο, τον Θεολόγο Ιωάννη, τον Αρχάγγελο Μιχαήλ, τον Άγιο Στέφανο τον Πρωτομάρτυρα, τον Άγιο Παντελεήμονα και πολλούς άλλους Αγίους, οι οποίοι και σώζονται στο Άγιο Όρος σε χειρόγραφα.
Ας δούμε τώρα έναν Κανόνα του Ιωσήφ του Υμνογράφου
Κανών α’, ᾨδὴ α’, τοῦ Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου
Ἦχος α’ Ἀναστάσεως ἡμέρα
Ὑπὲρ ἥλιον ἐξήστραψεν ἡ μνήμη σου νῦν, Μάρτυς Χριστοῦ ὁπλῖτα·
τὰς γὰρ ἀκτῖνας παμφαεῖς, τῶν θαυμάτων τὰς αὐγάς,
εἰς πᾶσαν τὴν γῆν, λαμπρῶς ἐξεδίσκευσε, φωτοφόρε Γεώργιε.
Σχολιασμός
Ο υμνογράφος συγκρίνει τον ήλιο με τον Άγιο Γεώργιο και βρίσκει ότι ο Άγιος Γεώργιος είναι ανώτερος από τον ήλιο. Υπόψη ότι τον Απρίλιο 23 του μηνός έχουμε την μνήμη του Αγίου. Τον μήνα αυτό ο ήλιος ανατέλλει λαμπρός ύστερα απόν την χειμερία νάρκη του. Ο ήλιος απλώνει παντού τις ακτίνες του αλλά η λάμψη των θαυμάτων του Αγίου Γεωργίου είναι λαμπρότερη, αφού τα θαύματά του είναι γνωστά σε όλον τον κόσμο ακόμη και στους Μουσουλμάνους και πολλοί τον έχουν για προστάτη τους, όπως η Αγγλία, αλλά και το δικό μας πεζικό. Ο στρατιώτης Γεώργιος εκτόξευσε τα λαμπρά του έργα σαν τις φωτεινές ακτίνες του ήλιου σε όλη την οικουμένη ως φωτοφόρος άγιος.
Κανών α’, ᾨδὴ θ’, τοῦ Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου
Ἦχος α’ Φωτίζου, φωτίζου
Γλυκύτατον δρόσον, ὄρη σταλάξατε, καὶ σύ, κατ’ ἐξαίρετον σκίρτα,
τὸ ὄρος τὸ Ἅγιον, χόρευε νῦν, καὶ ἀγάλλου φαιδρῶς·
εὗρες καὶ γάρ, κράτιστον τὸν μέγαν, Γεώργιον ὀροφύλακα.
Σχολιασμός
Τώρα απευθύνεται και στην άψυχη φύση, τα μεγαλειώδη βουνά, και τα προσκαλεί να σταλάξουν την δροσιά τους και να δροσίσουν τους ανθρώπους. Ιδιαίτερα το όρος το Άγιον δικαιούται να χορεύει και να αγάλλεται με φαιδρότητα αγγελική, διότι βρέθηκε ο καλύτερος και δυνατότερος θεματοφύλακας των πατρικών παραδόσεων, που είναι ο Γεώργιος.
ΚΑΝΟΝΑΣ ΤΡΙΩΝ ΥΜΝΟΓΡΑΦΩΝ
ΚΑΤΑΒΑΣΙΑ Μ. ΣΑΒΒΑΤΟΥ «κύματι θαλάσσης».
Ο περίφημος αυτός ύμνος (κανόνας) του Μεγάλου Σαββάτου είναι έργο τριών διαφορετικών υμνογράφων και μελωδών:
1. Κασσιανή η Μοναχή: σύνθεση των Ωδών α΄, γ΄, δ΄, ε΄.
2. Μάρκος Μοναχός: Μελοποίηση των τροπαρίων των ειρμών.
3. Κοσμάς ο Μελωδός: Ολοκλήρωση των Ωδών στ΄, ζ΄, η΄, θ΄.
α΄ Ωδή (Κασσιανής, Μάρκου)
«Κύματι θαλάσσης, τὸν κρύψαντα πάλαι, διώκτην τύραννον,
ὑπὸ γῆς ἔκρυψαν, τῶν σεσωσμένων οἱ Παῖδες· ἀλλ’ ἡμεῖς
ὡς αἱ Νεάνιδες, τῷ Κυρίῳ ᾄσωμεν· Ἐνδόξως γάρ δεδόξασται».
Μετάφραση
Τα παιδιά των σωσμένων Εβραίων έκρυψαν κάτω από τη γη
αυτόν που παλιά έκρυψαν στο κύμα της θάλασσας,
τον τύραννο (Φαραώ) που τους καταδίωκαν,
εμείς όμως σαν τις νέες κοπέλες ας ψάλλουμε στον Κύριο
γιατί έχει δοξαστεί με ένδοξο τρόπο.
η΄ Ωδή (Κοσμά Μελωδού)
«Ἔκστηθι φρίττων οὐρανέ, καὶ σαλευθήτωσαν τὰ θεμέλια τῆς γῆς· ἰδοὺ γὰρ ἐν νεκροῖς λογίζεται, ὁ ἐν ὑψίστοις οἰκῶν,
καὶ τάφῳ σμικρῷ ξενοδοχεῖται· ὃν Παῖδες εὐλογεῖτε,
Ἱερεῖς ἀνυμνεῖτε, λαὸς ὑπερυψοῦτε, εἰς πάντας τοὺς αἰῶνας».
Μετάφραση
Μείνε κατάπληκτος και με φρίκη Ουρανέ
και ας σαλευθούν τα θεμέλια της γης,
γιατί να! αυτός που κατοικεί στου ύψιστους ουρανούς
θεωρείται νεκρός και φιλοξενείται σε ένα πικρό τάφο
αντί για ξενοδοχείο. Αυτόν Παίδες ευλογείτε, ιερείς ανυμνείτε,
ο λαός υπερυψούτε σε όλους τους αιώνες.
