Ο δρ. Ανδρέας Νικολάου εξέδωσε πρόσφατα το βιβλίο με τίτλο «Η εκπαιδευτική διοίκηση – Ηγεσία» και υπότιτλο, «Εξέλιξη διοικητικής σκέψης – Ηγετικής συμπεριφοράς, Εκπαιδευτική διοίκηση / Διαχείριση, Ηγεσία – Εποπτεία» (έκδοση Τυπογραφείο Star Press).
Πρόκειται για μια ιδιαίτερη επιστημονική συμβολή στον τομέα αυτό και γι’ αυτό επιλέξαμε την εισαγωγή του βιβλίου ως πρώτη γνωριμία με την εργασία αυτή που έχει πολλά να προσφέρει στην εκπαιδευτική διοίκηση.
Όπως αναφέρει ο συγγραφέας: Αναπτύσσοντας τόσο το θεωρητικό υπόβαθρο όσο και τις πρακτικές εφαρμογές της διοίκησης και ηγεσίας στην εκπαίδευση, το βιβλίο φιλοδοξεί να προσφέρει μια ολοκληρωμένη κατανόηση των βασικών εννοιών, προσεγγίσεων και σύγχρονων προβληματισμών που διαμορφώνουν το πεδίο.
Εισαγωγή
Η αποτελεσματική εκπαιδευτική διοίκηση και ηγεσία αναγνωρίζονται ως καθοριστικοί παράγοντες που, έμμεσα αλλά ουσιαστικά, συμβάλλουν στη βελτίωση της ακαδημαϊκής επίδοσης των μαθητών. Παρότι η επίδρασή τους δεν ασκείται άμεσα στη διδακτική πράξη, επηρεάζουν ουσιαστικές διαστάσεις της σχολικής ζωής, καθώς ο/η εκπαιδευτικός ηγέτης, σε συνεργασία με όλα τα μέλη της σχολικής κοινότητας, διαμορφώνει και υλοποιεί το όραμα και τους στόχους της σχολικής μονάδας με σκοπό την ολόπλευρη ανάπτυξη όλων των μαθητών.
Παράλληλα, η εκπαιδευτική ηγεσία συμβάλλει καθοριστικά στη διαμόρφωση της οργανωτικής δομής του σχολείου, στην αποτελεσματική αξιοποίηση των υποδομών και στην ορθολογική διαχείριση των διαθέσιμων πόρων, ώστε να διασφαλίζεται ένα ασφαλές, λειτουργικό και υποστηρικτικό μαθησιακό περιβάλλον.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται, επίσης, στην επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών μέσω της καλλιέργειας κουλτούρας συνεργασίας, αναστοχασμού και διαρκούς επιμόρφωσης, με τελικό στόχο τη συνεχή αναβάθμιση της ποιότητας της διδασκαλίας και της μάθησης.
Στο πλαίσιο της σύγχρονης αντίληψης των οργανισμών, τα σχολεία προσεγγίζονται ως ανοικτά συστήματα που αλληλεπιδρούν με το κοινωνικό, πολιτισμικό, τεχνολογικό και οικονομικό περιβάλλον, προσαρμόζοντας τη λειτουργία και τις πρακτικές τους στις διαρκώς μεταβαλλόμενες συνθήκες.
Το παρόν βιβλίο οργανώνεται σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος επικεντρώνεται στην εξέλιξη της διοικητικής σκέψης και των θεωριών ηγεσίας, παρουσιάζοντας βασικά θεωρητικά ρεύματα και μοντέλα που διαμόρφωσαν το πεδίο της διοίκησης και της ηγεσίας. Το δεύτερο μέρος εστιάζει στην εφαρμογή αυτών των θεωρητικών αρχών στον χώρο της εκπαίδευσης, εξετάζοντας την εκπαιδευτική διοίκηση και διαχείριση, την ηγεσία, καθώς και την εποπτεία στους σύγχρονους σχολικούς οργανισμούς.
Το Μέρος Ι περιλαμβάνει τρία κεφάλαια. Το πρώτο κεφάλαιο εξετάζει την ιστορική εξέλιξη της διοικητικής σκέψης μέσα από τρεις διακριτές περιόδους: την κλασική οργανωτική θεωρία, την προσέγγιση των ανθρώπινων σχέσεων και την επιστήμη της συμπεριφοράς. Οι προσεγγίσεις αυτές αντιστοιχούν, αντίστοιχα, στις θεωρήσεις των λογικών, φυσικών και ανοικτών συστημάτων, αποτυπώνοντας διαφορετικές αντιλήψεις για τον οργανισμό: από την έμφαση στην ιεραρχία και την αποτελεσματικότητα, έως την ανθρώπινη αλληλεπίδραση και τη δυναμική προσαρμογή στο περιβάλλον.
Το δεύτερο κεφάλαιο εστιάζει στην εξέλιξη της ηγετικής συμπεριφοράς κατά την επιστημονική περίοδο, μέσα από τρεις βασικές θεωρητικές προσεγγίσεις: την προσέγγιση των χαρακτηριστικών, η οποία εστιάζει στα γνωρίσματα του ηγέτη την προσέγγιση της συμπεριφοράς, που αναδεικνύει τον τρόπο άσκησης της ηγεσίας· και την περιπτωσιακή προσέγγιση, σύμφωνα με την οποία η αποτελεσματικότητα της ηγεσίας εξαρτάται από το εκάστοτε πλαίσιο. Παράλληλα, εξετάζεται η σχέση επίσημης εξουσίας και επιρροής, καθώς και η αλληλεπίδραση προσωπικών και θεσμικών διαστάσεων της ηγεσίας.
Το τρίτο κεφάλαιο αναφέρεται στη μετεπιστημονική περίοδο, κατά την οποία η ηγεσία προσλαμβάνει έντονο αξιακό και ηθικό χαρακτήρα. Η άσκηση ηγεσίας συνδέεται πλέον με αρχές όπως η δικαιοσύνη, η ισότητα και η δημοκρατία, ενώ εστιάζει στην ποιότητα, την επίδοση και την αριστεία στην εκπαίδευση. Η αυξανόμενη έμφαση στη λογοδοσία, στα μαθησιακά αποτελέσματα και στη δημιουργία κοινωνικά δίκαιων και συμπεριληπτικών σχολείων αναδεικνύει σύγχρονες μορφές ηγεσίας, όπως η μετασχηματιστική, η ηθική και η συμμετοχική ηγεσία, οι οποίες δίνουν έμφαση όχι μόνο στις πρακτικές της ηγεσίας, αλλά και στον σκοπό που αυτή υπηρετεί.
Το Μέρος ΙΙ περιλαμβάνει επίσης τρία κεφάλαια και πραγματεύεται ζητήματα διοίκησης, ηγεσίας και εποπτείας στην εκπαίδευση. Το τέταρτο κεφάλαιο επικεντρώνεται στις θεμελιώδεις αρχές της εκπαιδευτικής διοίκησης και διαχείρισης, αναλύοντας τον ορισμό, τις λειτουργίες, τα χαρακτηριστικά, τις διαδικασίες και τις προϋποθέσεις αποτελεσματικής εφαρμογής της.
Το πέμπτο κεφάλαιο εξετάζει την έννοια της ηγεσίας ως διαδραστικής διαδικασίας, παρουσιάζει δείκτες αξιολόγησης της αποτελεσματικής ηγεσίας και προσεγγίζει το διαχρονικά επίκαιρο ζήτημα της διάκρισης μεταξύ ηγεσίας και διοίκησης.
Τέλος, το έκτο κεφάλαιο εστιάζει στην επιθεώρηση και εποπτεία του εκπαιδευτικού έργου. Ξεκινά με σύντομη ιστορική ανασκόπηση και προχωρά στην ανάλυση της επιθεώρησης, της αναγκαιότητας και των στόχων της εποπτείας στο σχολικό πλαίσιο. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αξιολόγηση, τη σύνδεσή της με την επίδοση και τη λογοδοσία, καθώς και στις προκλήσεις που ανακύπτουν κατά την εφαρμογή αποτελεσματικών διαδικασιών αξιολόγησης των εκπαιδευτικών.
Αναπτύσσοντας τόσο το θεωρητικό υπόβαθρο όσο και τις πρακτικές εφαρμογές της διοίκησης και ηγεσίας στην εκπαίδευση, το βιβλίο φιλοδοξεί να προσφέρει μια ολοκληρωμένη κατανόηση των βασικών εννοιών, προσεγγίσεων και σύγχρονων προβληματισμών που διαμορφώνουν το πεδίο.
