Κάθε δεύτερη μέρα του Πάσχα στην πρωτεύουσα της αγιορείτικης πολιτείας, στις Καρυές, πραγματοποιείται η λιτανεία της εικόνας του Άξιον εστί. Μετά τις πρωινές αναστάσιμες ακολουθίες του όρθρου και της Θείας Λειτουργίας που τελούνται στον εξαιρετικό ναό του Πρωτάτου με τις περίφημες τοιχογραφίες του δίκην σελήνης διαλάμψαντος Πανσελήνου πραγματοποιείται η μεγαλειώδης λιτανεία της θαυματουργής εικόνας του «Άξιον εστί».
Της λιτανείας προηγείται η ελληνική σημαία και ακολουθούν οι ιερομόναχοι και οι διάκοι οι οποίοι με τους θυμιατούς τους θυμιατίζουν την εικόνα. Την εικόνα της μεγάλης αρχόντισσας του Αγίου Όρους προστατεύει από τις καιρικές συνθήκες μια μεγάλη ομπρέλα, πράγμα που αποτελεί και ένδειξη πως πρόκειται για ένα αξιοσέβαστο πρόσωπο.
Στην όλη πομπή συμμετέχουν και οι ψάλτες του Πρωτάτου που ψέλνουν καθ’ όλη τη διάρκεια της περιφοράς αναστάσιμους ύμνους.
Την εικόνα την κρατούν αρχικά ιερομόναχοι, στη συνέχεια μοναχοί και προς το τέλος της λιτανείας μπορούν και οι εκ του κόσμου, και στον κόσμο μας, προσκυνητές να την κρατήσουν και αυτοί ως ευλογία. Την πρώτη χρονιά, μάλιστα, που την κράτησα κι εγώ, η εικόνα δεν είχε βάρος. Το ίδιο μού αποκάλυψε, μετά από αρκετά χρόνια, πως ένιωσε και ο φίλος με τον οποίο την κρατούσαμε μαζί. Τη δεύτερη χρονιά, όμως, είχε βάρος.
Η εικόνα, λοιπόν, κάθε χρόνο περνά από συγκεκριμένα κελιά βάσει κάποιου τυπικού και από τα κονάκια των μοναστηριών όπου μένουν οι αντιπρόσωποί τους που συμμετέχουν στα διοικητικά του Αγίου Όρους, στην Ιερά Επιστασία και την Ιερά Κοινότητα. Εκεί αναμένουν την εικόνα με ιδιαίτερη προετοιμασία και την υποδέχονται με θυμιατήρια, αλλά και με αρώματα τα οποία ραίνουν όλους τους λιτανεύοντες.
Στο κελλί διαβάζεται μία δέηση και η όλη συνοδεία απέρχεται, αφού κεραστεί από τα καλούδια που προσφέρει το κάθε κελλί. Ανάμεσα σ’ αυτά και κρασί για την χαρά της πανηγύρεως.
Αυτήν την «μεγαλειώδη» θα έλεγα έξοδο της Παναγίας «Άξιον εστί» από το Πρωτάτο προς ευλογία των Καρυών και της λοιπής μοναχικής πολιτείας μού θυμίζει η έξοδος του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού από το Άγιον Όρος.
Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός μετά από χρόνια μελέτης, εγκλεισμού, ασκήσεώς και φωτισμού του στο Άγιον Όρος του ήλθε ο λογισμός, όπως λέει ο ίδιος, να βγει στον κόσμο για να βοηθήσει τους σκλαβωμένους αδελφούς του. Ήξερε πάρα πολύ καλά πως ο τόπος είχε αγριέψει, αφού αγριέψαν οι καρδιές και οι ψυχές των ανθρώπων και αυτή την κατάσταση η λεπτή και ποιητική ευαισθησία του Αγίου Κοσμά δεν μπορούσε να την ανεχθεί. Και αυτή ήταν η μεγαλύτερη και χειρότερη σκλαβιά για τον ήδη υπόδουλο ελληνικό κόσμο.
Πάντως, ο Άγιος Κοσμάς δεν έκανε τον λογισμό του μπαϊράκι, όπως κάνουμε εμείς κάθε μέρα, αλλά τον εξέθεσε σε άλλους Γέροντες και πήρε ευλογίες για την έξοδό του από τον Άθωνα στον κόσμο. Και, βεβαίως, δεν παρέλειψε να πάρει την ευχή και την ευλογία και του Οικουμενικού Πατριάρχη, ενώ την ανανέωνε με κάθε αλλαγή που γινόταν στον Οικουμενικό θρόνο.
Επίσης δεν παρέλειπε να ζητά την άδεια και την ευλογία του κάθε τοπικού μητροπολίτη σε κάθε περιοχή που επισκεπτόταν, δείχνοντας και την σχετική γραπτή άδεια από το Πατριαρχείο.
Ό,τι έκανε, λοιπόν, γινόταν κατά τάξη και κατ’ ευχή και γι’ αυτό το όλο εγχείρημά του είχε και την ανάλογη επιτυχία.
Η ευλογία που σκόρπισε στον τόπο ήταν καταφανής! Οι περιοδείες του μας θυμίζουν τον Απόστολο Παύλο, έστω και αν αυτές έγιναν στο «στενό» σημερινό ελλαδικό κόσμο. Θα μπορούσαμε να βρούμε και άλλες διαφορές, αλλά και αντιστοιχίες. Άλλωστε και οι δύο δεν κινήθηκαν ελεύθερα και χωρίς τον φόβο των λοιπών εθνικών και θρησκευτικών κοινοτήτων που έβλεπαν με υποψία την αγιορείτικη αυτή μεγαλειώδη λιτανεία να εξελίσσεται μπροστά στα μάτια τους. Ακόμη και οι Βενετσιάνοι έβαλαν πράκτορα να τον παρακολουθεί και μέχρι σήμερα σώζονται οι αναφορές του προς την αρμόδια υπηρεσία.
Εξάλλου, η αγιορειτική αυτή «έξοδος», ίσως και αιφνίδια «έφοδος» ανάμεσα στους πραγματικούς σκλάβους και κατατρεγμένους οι οποίοι είχαν χάσει κάθε δικαίωμα στην ύπαρξη και στο βιός τους, έλαβε κατά κάποιον τρόπο μορφή κινήματος. Ένα κίνημα και μια προ-επανάσταση που έφερε πολλούς καρπούς από τον καημό του ενός, ο οποίος σκεφτόταν θυσιαστικά, συλλογικά, οικουμενικά και όχι εξατομικευμένα!
Είναι γνωστό πως τον Άγιο Κοσμά στην αγιορειτική αυτή πασχαλινή λιτανεία του τον ακολουθούσαν ιερωμένοι συνεργάτες του, σαράντα έως πενήντα, οι οποίοι τον βοηθούσαν στο πνευματικό και ποιμαντικό του έργο, όπως και πολλοί άλλοι οι οποίοι διακονούσαν ως άλλοι διάκονοι της πρώτης Εκκλησίας στις τράπεζες, τα γεύματα που πρόσφεραν στους ιδιότυπους πνευματικούς του ακολούθους.
Άλλωστε τον ακολουθούσε πλήθος κόσμου που δεν χόρταινε να ακούει τους μελίρρυτους, διακριτικούς λόγους του που μιλούσαν κατ’ ευθείαν στις καρδιές των ανθρώπων.
Η όλη ποιμαντική του επιρροή στον σκλαβωμένο, μάλλον και εξαθλιωμένο πνευματικά ελληνισμό, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ένα όριο, ένα σύνορο ανάμεσα στην εποχή προ του κηρύγματός του και μετά.
Ο Άγιος Κοσμάς ήταν ανάχωμα στους εξισλαμισμούς που ήταν το μεγαλύτερο εκκλησιαστικό, αλλά και εθνικό πρόβλημα.
Έτσι, αν δεν μπορούμε να ισχυριστούμε πως ο Άγιος ήταν ο ιδεολογικός καθοδηγητής της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 σίγουρα ήταν ένα από τα σημαντικότερα πνευματικά της βάθρα. Μάλλον το σημαντικότερο!
Ο μονοχίτων αγιορείτης ιερομόναχος προφήτευε το ποθούμενο, όπως αποκαλούσε κρυπτικά την απελευθέρωση από τους Τούρκους, ενώ μετά την πίστη που ενστάλαζε στις ψυχές των εξουθενωμένων πολλαπλώς Ελλήνων έστησε και ένα ξεχωριστό και ιδιαίτερο εφαλτήριο για τους ραγιάδες με τη δημιουργία και τη λειτουργία ελληνικών σχολείων.
Έτσι, ο ελληνικός τόπος και κόσμος άρχισε να γεμίζει ξανά πνευματικούς κήπους και λουλούδια, όπως κατά κάποιον τρόπο η αγιορείτικη φύση ευωδιάζει την άνοιξη κατά την ώρα της αναστάσιμης λιτανείας της εικόνας του «Άξιον εστί»
Όσο για τη λειτουργία των σχολείων την ανέθετε στους τοπικούς παράγοντες και τους εφημερίους των ναών για την οποία προύχοντες, πρόκριτοι, Εκκλησία και λαός έπρεπε να συνδράμουν. Λέγεται πως η προτροπή του αυτή για τη δημιουργία σχολείων είχε αποδέκτες σε όλο τον ευρύτερο ελληνισμό από την Μολδοβλαχία μέχρι την Αίγυπτο! Δηλαδή ακόμη και σε περιοχές, όπου δεν επισκέφτηκε.
Τι έκανε, λοιπόν, αυτόν τον Αγιορείτη ιερομόναχο να έχει τόσο μεγάλη και καταλυτική επίδραση στους εξαγριωμένους και εξαθλιωμένους πνευματικά Ρωμιούς;
Γιατί αποφάσιζαν οι ληστές να εγκαταλείψουν την έκνομη και απάνθρωπη δράση τους μετά τα κηρύγματά του;
Μήπως η μόρφωσή του;
Αυτή ήταν η βάση των ομιλιών του;
Η διακριτικότητά του αποτελούσε κι αυτή καρπό μελέτης για το πώς θα πλησιάσει και θα πείσει τους ακροατές του για τους όμορφους σκοπούς που επαγγελλόταν;
Σίγουρα όχι. Όλη η επιτυχία του έργου του ήταν προϊόν της αγιότητάς του, της καιόμενης από αγάπη για τον Θεό και τους αδελφούς του καρδιάς του η οποία τον εξακτίνισε από τον Άθωνα για να συναντήσει και να διακονήσει τους υπόδουλους στην πιο δύσκολη στιγμή του προσωπικού βίου των ανθρώπων αυτών και στην αντίστοιχη στιγμή του βίου του Γένους.
Η έως μαρτυρίου φλογερή αγάπη του δεν μπορούσε να κρυφτεί, πράγμα που επιβεβαιώνει και η καλή αλλοίωση που διαχεόταν στους ακροατές του από τους λόγους του και, μάλλον, από την ίδια την παρουσία του, από ολόκληρη την πνευματική του συγκρότηση και υπόσταση. Γι’ αυτό και η μεταστροφή τους δεν έμοιαζε ακαριαία. Ήταν! Ακαριαία!
Οι ακροατές του έγιναν, κατά δύναμη, μιμητές του και ακόλουθοί του και έτσι έσωσαν και το δικό τους φιλότιμο που ήταν τότε σε πλήρη «ανεπάρκεια, αν όχι σε αντίθεση κατεύθυνση και ροπή. Η δική του ευλογημένη φλόγα που άναψε στο αέναο Πάσχα και τη λιτανεία του Άθωνα ήταν το προσάναμμα που χρειάζονταν οι «κεκοιμημένοι» εν ζωή ραγιάδες για να φλογιστεί και να πυρποληθεί και η δική τους ύπαρξη και ζωή.
Ακόμη και σήμερα, στα μέρη από όπου πέρασε, έχουν να λένε: «Από εδώ πέρασε ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός». Ο πυρπολητής, θα λέγαμε!
Μετά ακολούθησαν οι μπουρλοτιέρηδες των τουρκικών πολεμικών πλοίων και των ναυαρχίδων.
Όσο για την ακραιφνή πνευματική ναυαρχίδα, υπήρξε ο ίδιος ο πατρο-Κοσμάς, που αναγέννησε τον ελληνισμό από τις στάχτες του, αναθέρμανε την καρδιά του και τους έβαλε τον καλό λογισμό του ποθούμενου, δηλαδή της Ανάστασής τους, να τους βασανίζει πνευματικά. Έπρεπε και οι ίδιοι να είναι αντάξιοι μια τέτοιας πνευματικής αναγέννησης και επανάστασης με κέντρο τα ιερά γράμματα που δεν παρέχουν ξερές, στεγνές γνώσεις.
Άλλωστε, στην ελληνική διαχρονία η γνώση πρέπει να συνδέεται με την αρετή και η αρετή απαιτεί πνευματική καλλιέργεια. Κάθε άλλη… διακήρυξη μπορεί πολύ εύκολα να αποσαθρωθεί, αν όχι να μεταστραφεί προς το πονηρότερο και το «ωφελιμότερο».
Όσο για τον ίδιο τον Άγιο Κοσμά, η αγιορείτικη αναστάσιμη λιτανεία του προς τους αδελφούς του είχε και το ασφαλέστερο θεμέλιο. Και αυτό ήταν το μαρτύριό του στις 24 Αυγούστου του 1779.
Η εις Άδου κάθοδός του θεμελίωσε την πρώτη Ανάσταση του Γένους!
