Η μεγάλη γιορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος μοιάζει σαν να αποτελεί ένα Πάσχα πριν από το Πάσχα, την Μετάσταση. Την Κοίμηση και Ανάσταση της Θεοτόκου, ή το Πάσχα του καλοκαιριού, όπως το αποκαλούμε.
Και πράγματι μοιάζει σαν μια κορυφαία συνάντηση της Κυρίας Θεοτόκου με τον Χριστό λίγο πριν από το ένδοξο βασίλεμά της, στην κορύφωση της χρονιάς και του θέρους.
Έτσι, η Μεταμόρφωση εμφανίζεται σαν ένα ένθετο Χριστοκεντρικό, Δεσποτικό Πάσχα σ’ αυτήν την Θεομητορική περίοδο με το δικό της κυρίαρχο, ουσιαστικά, Πάσχα.
Η γιορτή της Μεταμορφώσεως, μας φαίνεται και σαν ένα έκτακτο διάλειμμα μέσα στην αυστηρή νηστεία των ημερών, αφού αυτό το ένθετο Πάσχα συνδυάζεται με την κατανάλωση ιχθύων.
Ο ΙΧΘΥΣ (ο Ιησούς, Χριστός, Θεού, Υιός, Σωτήρ) επιτρέπει ή και «επιβάλλει» την κατανάλωση αυτή, τόσο του συμβόλου Του, ψάρι δηλαδή, ως ΙΧΘΥΣ όσο και τον Ίδιο, ως το σώμα και το αίμα Του μέσω της θείας κοινωνίας.
Όπως και να έχει, πρόκειται για μια ιδιαίτερη συνάντηση δύο πολύ μεγάλων γιορτών, μία Δεσποτική και μία Θεομητορική με ξεχωριστό και εντυπωσιακό περιεχόμενο. Και όλα αυτά μάς προσφέρονται στους διάφορους απεικονισμούς τους, στις εικόνες τους, ως ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες ιστορίες-«σενάριο» και με ξεχωριστή απόδοση-«κινηματογραφική».
Εικόνες μεγαλοπρεπείς οι οποίες ξεχειλίζουν από τον κόσμο των διηγήσεων-ιστοριών-γεγονότων, καθώς και από την περίσσια ζωή που αποπνέουν. Την ίδια στιγμή μάλιστα, η αποτύπωση των γεγονότων αυτών δεν στερεί τη ζωντάνια τους, αλλά την προβάλλει έκδηλη και ολοζώντανη.
Πρόκειται για άμεσες προβολές σε φορητές εικόνες, σε επιτοίχιες-τοιχογραφίες, ακόμη και ψηφιδωτές, γραμμένες από δεξιοτέχνες ζωγράφους, γνωστούς ή και ανώνυμους. Ή ακόμη και από λιγότερο επιδέξιους ζωγράφους.
Σεμνοπρεπείς και μεγαλειώδεις -στην ουσία υπερπαραγωγές- θεολογικής, καλλιτεχνικής και καρδιακής ευαισθησίας που θα μπορούσαμε να τις χαρακτηρίσουμε και ως εικαστικές «τελετές», οι οποίες χωρίς καμία διάθεση εντυπωσιασμού αναπαριστούν τα ιερά τους θέματα, σε συνεχή και ατέρμονη ροή και διάρκεια για χάρη μας.
(Ή καμιά φορά νομίζεις, πως πρόκειται απλά για ένα λιβανιστήρι το οποίο βρίσκεται κάπου το οποίο εκπέμπει αείρροη ευωδία πνευματική)!
Και εμείς τις παρακολουθούμε επί τόπου μέσα στον ανάλογο χώρο για τον οποίο εκλήθησαν να δια-κοσμήσουν, αποτυπώνοντας και διατρανώνοντας τα μεγαλεία ενός κόσμου που διήλθε διά του θανάτου, αλλά και της Μεταμορφώσεως, στη ζωή. Της Αναστάσεως!
Γιατί μόνο εκεί υπάρχει ζωή και μόνον έτσι δικαιώνεται κάθε αναπνοή και προσπάθειά μας.
Μένοντας, λοιπόν, μπροστά στις εικόνες της Μεταμορφώσεως και της Κοιμήσεως, κοινωνούμε αισθητά τα γεγονότα που ιστορούνται τόσο απτά. Πρόκειται για μια κινηματογραφική αφήγηση, όπου τα καρέ προσφέρονται συμπυκνωμένα, σχεδόν ακαριαία. Ή ακαριαία και εξ επαφής!
Και λέμε κινηματογραφική γιατί στην ουσία πρόκειται για μοντάζ «επεισοδίων»-γεγονότων σε μια οθόνη. Σ’ ένα ξύλο, σ’ ένα τοίχο το οποίο προβάλλει άδολα και με ιδιαίτερη δημιουργική σεμνότητα τη σύνθεση αυτή.
Τις μεγαλειώδεις αυτές καλλιτεχνικές και βιωματικές εικονογραφικές καταθέσεις πίστεως, ζωής και φιλοκαλίας μπορούμε να τις δούμε και να τις ζήσουμε και σε μουσεία, σε εκδόσεις και στο διαδίκτυο σε ένα πλήθος παραλλαγών. Και εκεί νιώθεις πως κάθε συνάντηση μαζί τους αποτελεί μια επίσκεψη στον τρυφερό, ζωογόνο και ζωοπάροχο κόσμο τους.
Γι’ αυτό και όταν στέκεσαι μπροστά τους δεν ψηλαφείς μόνο εικονικά τα εκπάγλου κάλλους προβαλλόμενα θεία γεγονότα και τα αντίστοιχα πρόσωπα τα οποία πρωταγωνιστούν και τις συνθέτουν, αλλά έχουν και οι ίδιες τη δυνατότητα, την ευκαιρία να σε μεταφέρουν εντός τους, στον κόσμο τους.
Είναι, δηλαδή συγχρόνως επιδραστικές και διαδραστικές! Πάντα, όμως, με εκείνη την ευγένεια με την οποία προσπαθούν να σου ενεργοποιήσουν, να σου εκμαιεύσουν τα δικά σου βαθύτερα ελατήρια επίσκεψης και συνάντησης μαζί τους.
Δεν αποτελούν μόνο την αφήγηση ή την εξιστόρηση ενός κάποιου ιερού σκηνικού δράματος, αλλά σου δημιουργούν και σου προσφέρουν και την αλλοίωση των αισθημάτων. Όπως, ακριβώς, και οι ύμνοι των γιορτών όταν αφεθείς στον κόσμο τους και αυτοί σε ελκύσουν στον κατανυκτικό, πανηγυρικό και αποκαλυπτικό τους κόσμο. Στη γιορτή τους.
«Δεν θέλουμε θλιμμένους στη γιορτή μας…», όπως λέει το τραγούδι που τραγουδά ο Γιάννης Αγγελάκας με το συγκρότημα «Τρύπες». Γι’ αυτό και οι εικόνες, αυτοί οι πύρινοι ζώντες οφθαλμοί και αντίστοιχες θεοφόρες γλώσσες αναλαμβάνουν την οπτική επικοινωνία. Γι’ αυτό μιλούν κατ’ ευθείαν στις καρδιές, κανοναρχώντας τις ανεπαισθήτως και δραστικά με άρρητα σιωπηλά ρήματα.
Να θυμηθούμε τα λόγια του Αγίου Ιωάννη του Δαμασκηνού πως οι εικόνες είναι τα βιβλία των αγραμμάτων; Αν και εγώ, βεβαίως, σκέφτομαι πως ίσως συμβαίνει και κάτι άλλο. Ότι οι εικόνες, ίσως, να αποτελούν τα βιβλία των ευαίσθητων ανθρώπων: αγράμματων και εγγράμματων.
Και αν ήθελα να το προεκτείνω περισσότερο, θα έλεγα πως μοιάζουν με τις πιο έξοχες ιερές… παγίδες ή και χοάνες πυροδότησης. Αφού, αίφνης, έχουν τον τρόπο να σε αποσπάσουν από την πεζή πραγματικότητα και να σε μεταφέρουν στον δικό τους ολοζώντανο κόσμο. Έναν κόσμο μυστικό, κεκρυμμένο, θυελλώδη και γνήσια -όσο τίποτε άλλο- πνευματικό και ερωτικό.
(Πόσο «δίκιο» είχαν από την πλευρά τους οι εικονομάχοι, οι αλλόθρησκοι, τα άθεα καθεστώτα που τις κατέστρεφαν ή τις έκρυβαν! Προφανώς, καταλάβαιναν και αυτοί την επιδραστική τους αξία, όπως και αυτοί που τις τιμούσαν και τις αγαπούσαν. Και όταν αντιλαμβάνονταν την ιστορική και καλλιτεχνική τους αξία και τις προέβαλαν, τότε, εκεί την «πατούσαν».
Γινόντουσαν οι αίθουσες τέχνης, οι γκαλερί και τα μουσεία μυστικοί τόποι λατρείας και άμεσης επικοινωνίας με το Θείο στην πιο ευαίσθητη και όμορφη πτυχή του. Τη συνάντηση με την καρδιακή και καλλιτεχνική τελετουργία. Και έτσι πολλά λιβανιστήρια μαζί εξέχεαν τις πνευματικές ευωδίες τους για όλο τον κόσμο. Και, ίσως, πρώτα πρώτα γι’ αυτούς που τις κυνηγούσαν. Άλλωστε δεν ήξεραν τι πραγματικά έπρατταν, ενώ κανείς δεν μίσησε τη δική του σάρκα).
Η στιβαρότητα της άμεσης οπτικής επικοινωνίας των εικόνων, αλλά και η υπέρβαση της κινηματογραφικής αφήγησής τους φαίνεται στην έλλειψη λόγου, σχολίου, υποτιτλισμού πέραν από τον τίτλο του γεγονότος. Δηλαδή δεν ένιωθαν την ανάγκη επεξήγησης των λοιπών «επεισοδίων» που απάρτιζαν το κεντρικό γεγονός. Και αυτό μπορούμε να το δικαιολογήσουμε πως όλα αυτά ήταν κοινό κτήμα.
Επίσης, οι εικόνες δεν αποτελούν εικονογραφημένη ιστορία, οπτική αφήγηση, γραφικό μυθιστόρημα (graphic novel) τα οποία συνοδεύονται με εκτεταμένη ή σύντομη αφήγηση.
Στις εικόνες -και εν προκειμένω της Μεταμορφώσεως και της Κοιμήσεως- μοιάζει να κυριαρχούν άρρητα λόγια, τα οποία καθηλώνουν τις ψυχές στον μέσα καρδιακό εαυτό, σε μια έξαρση θείας… υποψίας, συνάντησης και γεύσης -αν όχι νηφάλιας μέθης. Μια λειτουργία ασύμμετρη, η οποία υπερβαίνει ποικίλα καθοριστικά εμπόδια για να μεταφέρει ευλογίες και χάριτες που διασπούν δροσοβόλα τους καύσωνες των ημερών που διανύουμε -ψυχικούς, σωματικούς, προσωπικούς, συλλογικούς…
Οι εικόνες της Μεταμόρφωσης και της Κοίμησης είναι ατελείωτος κόσμος, πανηγύρεις πανηγύρεων ο οποίος δεν χορταίνεται, ακόμα και όταν σε ενσωματώνει σαν σε μια τεράστια οθόνη η οποία σε περικλείει, σε περιβάλλει, σε αγκαλιάζει, σε εμψυχώνει, θωπεύοντάς σε και φωτίζοντάς σε εσωτερικά. Και συ αφήνεσαι. Γιατί όπως λέει και ύμνος των ημερών: Προς τίνα καταφύγω άλλην Αγνή…
Ας μείνουμε, όμως, εδώ για την ώρα, χωρίς να βάζουμε τελεία, για να επανέλθουμε σύντομα
Χρόνια πολλά!
Κάθε ευλογία διά της Θεοτόκου!
