στωϊκισμός

Η ηθική αρχίζει για τους Στωικούς  από τη στιγμή κατά την οποία θα εκδηλωθεί «η πρωταρχική παρόρμηση» στο  νεογέννητο άνθρωπο.  Ο μηχανισμός της βρίσκεται μέσα στο τέλειο όν  τον θεό (φύση ή πνεύμα ή αιτία ή λόγος ή ειμαρμένη). Από την σχέση των όντων με τον θεό εξαρτάται ο τρόπος ύπαρξης των. Αν το όν […]

iii. H Ηθική στον ελληνιστικό κόσμο Ο ηθικός στόχος των Ελλήνων των ελληνιστικών χρόνων ήταν διαφορετικός από το στόχο των περασμένων ετών.  Λόγο των πολιτικών και πολιτειακών θεμελιακών αλλαγών στο «οικουμενικό» γίγνεσθαι της εποχής η τρέχουσα ηθική δεν προβληματίζεται πλέον για την ορθότητα ή μη  των ανθρώπινων πράξεων. Το ενδιαφέρον τώρα τρέφεται στη μορφή  του […]

ii. Το κακό Η στωική αιτιοκρατία καλείται να ερμηνεύσει στα πλαίσια της αγαθής θείας πρόνοιας ορισμένα ανεξήγητα φαινόμενα. Ένα καίριο πρόβλημα που δοκιμάζει το κύρος της κοσμοαντίληψης τους είναι η ύπαρξη του κοσμικού κακού. Οι στωικοί περιορίζουν το κακό στην δράση της ηθικής φαυλότητας του ανθρώπου. Η ηθική φαυλότητα είναι το μόνο  πραγματικό κακό το […]

Ο προκαθορισμός στη φιλοσοφία των στωικών, ο οποίος προκύπτει από την αιτιοκρατία τους, δημιουργεί λογικά αδιέξοδα. Διότι εφόσον το γίγνεσθαι είναι αυστηρά προδιαγραμμένο από το θείο δεν υπάρχει δυνατότητα να συμβεί κάτι άλλο πέρα από αυτό που πρέπει να συμβεί και που συμβαίνει. Από αυτή τη θέση, την οποία ανέπτυξε ο Διόδωρος ο Κρόνος προέκυψε […]

iv Τα πάθη Τα συναισθήματα είναι κρίσεις, οι οποίες αφορούν εντυπώσεις που δεχόμαστε. Επιλέγουμε, δηλαδή, κάποια από τις καταστάσεις τις οποίες μας δημιουργεί η εντύπωση, καλό, π.χ. ή κακό. Οι κρίσεις δεν είναι πάντα σωστές αλλά συχνά λαθεύουν. Οι άστοχες κρίσεις όταν αυτονομηθούν, όταν, δηλαδή,  αποκτήσουν ανεξάρτητη ορμή, μετατρέπονται σε πάθη (Sharples,2002:123-124). Το πάθος για […]

iii. Ψυχή και σώμα Οι Στωικοί, για να κατανοήσουν αλλά και για να ερμηνεύσουν το φαινόμενο της ανθρώπινης αυτοσυνειδησίας και την αίσθηση της ατομικής μοναδικότητας , την ύπαρξη, δηλαδή, σε κάθε άτομο μιας ιδιαίτερης προσωπικής ταυτότητας, δέχθηκαν ότι τα σώματα είναι τα μόνα αληθινά και υπαρκτά όντα. Αυτή η θέση δημιούργησε το μεγάλο πρόβλημα, το […]

ii. Η θεία πρόνοια Η Στωική θεία πρόνοια είναι η ικανότητα του θεού (φύσης) να δημιουργεί αγαθά και τέλεια έργα. Με αυτή την θεωρία εξηγούσαν την ομορφιά και την τελειότητα του κόσμου. Οι στωικοί θεωρούσαν τον κόσμο στον οποίο υπάρχουν ως τον καλύτερο από όλους του πιθανούς κόσμους, παρά τις φαινομενικές ατέλειες του. Διότι η […]

i. Ειμαρμένη Κατά τους αρχαίους τραγικούς ποιητές (Αισχύλος, Ευριπίδης, Καλλίμαχος) η Ανάγκη αποτελεί βαρύ ζυγό με δύναμη ακαταμάχητη τόσο για θεούς, όσο και ανθρώπους. Εξ ου και η αρχαία ρήση – παροιμία που αποδίδει ο Διογένης ο Λαέρτιος στον φιλόσοφο Πιττακό «Ανάγκα ουδέ θεοί μάχονται», όπως προαναφέρθηκε. Στη φύση εμπεριέχονται σαν συστατικά στοιχεία της κάθε […]

Ο κόσμος των Στωικών δεν είναι για πάντα σταθερός ως προς τη υφή του αλλά μεταβάλλεται. Ακολουθώντας μια περιοδικότητα «εκπυρούται» , μετατρέπεται. δηλαδή, εξ ολοκλήρου σε πυρ, διότι το πυρ πλησιάζει περισσότερο το θεό. Εκπύρωση στην διανόηση της σχολής σημαίνει αποθέωση και όχι καταστροφή. Ολόκληρο τα σύμπαν μετουσιώνεται, με την ευρεία έννοια, σε Θεό ή […]

Οι μονάδες του κόσμου αποτελούσες ένα ενιαίο σύνολο, το οποίο συνέχει το πνεύμα του θεού με την μορφή του «τόνου», συνδέονται μεταξύ τους με την «συμπάθεια», η οποία είναι παγκόσμια για την επίτευξη της οποίας συμβάλλουν όλα ανεξαιρέτως τα όντα. Η εφεύρεση της «συμπάθειας» εξηγεί την μετάδοση της ενέργειας εξ αποστάσεως και την αλληλοεπίδραση των […]

Γένεση κατά την Στωική κοσμογονία Ο Στωικός μονισμός αντανακλάται στη κοσμογονία τους. Η πρωταρχική και η καθολική αιτία της γένεσης και διατήρησης των πάντων είναι μία, διότι μια είναι και η ύλη. Το μοναδικό γενετικό αίτιο τους το ονομάζουν οι Στωικοί «δημιουργικό λόγο» ο οποίος είναι ο θεός. Το πνεύμα του θεού (ενδιάθετο κοσμικό πνεύμα), […]

Η ειμαρμένη από τον τρόπο δράσης της φαινομενικά αποκλείει την ελευθερία της βούλησης του ανθρώπου. Οι στωικοί, απεναντίας, αρνούνται αυτή την προοπτική διότι αντίκειται στους ορισμούς της ηθικής τους, την οποία τοποθετούν στην ανώτερη βαθμίδα των αξιών τους. Στην Στωική ηθική υπάρχει δυνατότητα επιλογής μεταξύ καλού ή κακού. Αλλά, αυτό το ηθικό δόγμα έρχεται σε […]